Кіріспе
Рим империясының тұсында Іллирия мәдениеті (Иллиро-рим) - ежелгі Рим провинциялары Иллирикум, Моэзия, Паннония және Дарданиядағы романдық иллирлер үшін тарихшылық және антропологиялық зерттеулерде қолданылатын термин.
Illyro Roman is a term used in historiography and anthropological studies for the Romanized Illyrians within the ancient Roman provinces of Illyricum, Moesia, Pannonia and Dardania.
Римге дейін
Иллирия тайпаларын оңтүстік Балқандағы римдіктер де, гректер де варварлар деп санады. Иллирийлер деген атау бастапқыда Албания мен Черногорияның шекарасында орналасқан Скутари көлінің маңында тұратын тайпаны білдірген. Олар галлар, германдар және дактар сияқты варварлық халықтардың үлкен тобының бірі болып саналды. 168 жылы Іллирияны Епирмен бірге жаулап алу Римнің Адриатика теңізіне иелігін нығайтты. Аймақтың таулы географиясы аймақты бағындыру қиын екенін білдірді, бірақ біздің заманымыздың 9-шы жылы Ұлы Ильриян көтерілісі басылды және сол кезден бастап аймақ Римдік Auxilia-ға азамат емес сарбаздарды көптеп жеткізді.
Империя кезінде
Бұл варварлық халықтарды румға айналдыру оларды Рим армиясының ең құнды сарбаздарына айналдырды, олардың лауазымды адамдары мен генералдарының басым бөлігі солтүстік балқандықтардан, мысалы, Ильри, Далмация, Паннония және Моэзиядан келді. Бір император Деций, бірнеше узурпаторлар және армияның жоғары командасын кәсібилендіруді бастаған Галлиеннің тұсында көптеген сарбаздар армияның жоғары дәрежесіне жетті. Олар 250 жыл бұрын Аугусттан бері Сенаттың әскерлері мен қарулы провинциялардың қолбасшылығын атқару мәртебесіне ие болды.
Рим отарлауы
Іллирик III ғасырдан бастап римдіктермен қатты отарланған. Римдіктер Акрувий, Сибале, Мурса, Нарона, Сиссия қалаларын құрып, Салона, Сирмий, Эпидаурм, Экум, Ядер, Ризон және басқа да көптеген қалаларда отарларын құрды. Бұл қалаларды Римнің соғыс ардагерлері отарлаған.
Ильри императорлары
Бұл топтан сол кездегі ең табысты императорлар шыққан және Үшінші ғасырдағы дағдарысты аяқтаған. Мысалы, Клавдий II Готикус, Аврелиан және Проб. Сонымен қатар, Юстиниан Рим империясын қайта құруға бағытталған кең ауқымды саяси және заңнамалық реформалар жүргізуімен танымал болды. 483 жылы Скопье маңында, белгілі емес иллиро-римдік отбасында дүниеге келген ол оны асырап алған ағасы Юстин I-нің қосалқы императоры болды. Алайда басқа да дереккөздерде Юстинианның тракийлік-римдік тектес екені айтылады. Тетрархияны құрған Диоклетиан және оның әріптестері Максимиан, Констанций Хлор (алғашқы христиан императоры Константиннің әкесі) және Северий II де иллиро-римдік астанадан шыққан. Кейбір ғалымдар рим императорларының әскери рухы мен латын білімінің иллириялықтармен жиі классикалық грекке негізделген ежелгі мәдениеттің заманауи идеалдарымен қайшылыққа ұшырағанын атап өтті.
Орта ғасырлар
Орта ғасырларда иллиро-римдіктердің ұрпақтары Балқан түбегінің дамуына ықпал етті. Олардың көшпелі іс-әрекеті сауда-саттықты жеңілдетіп, ежелгі сауда жолдарын ашты деген пікір бар. Бұл адамдар тек өз араларында ғана белгілі болған ескі Римдік жол желісіне қол жеткізе алды. Бұл жердегі иллиро-римдік тұрғындар өздерінің ежелгі иллиро-римдік ата-бабаларынан стильді көшіріп алған деп есептеледі.