Кіріспе

Канадалық академик және автор (19422020) Informal Logic журналының арнайы саны Уолтонның 2006 жылға дейінгі бейресми логика мен аргументация теориясына қосқан үлесін зерттеді.

Білім

Уолтон 1972 жылы Торонто университетінен докторлық дәрежесін алды.

Жұмыс

Уолтонның жұмысы пайдаланушыға заң және ғылым сияқты мамандандырылған салалардағы аргументтерді, сондай-ақ күнделікті әңгімелесу дискурсында қолданылатын аргументтерді анықтауға, талдауға және бағалауға көмектесетін практикалық әдістер жиынтығының айналасында жасалған ерекше тәсілді білдіреді. Уолтон бұл әдісті логикалық аргументация деп атады және әдіс ретінде оның төмендегі қарапайым тізімде көрсетілген он екі айқындаушы сипаттамасы бар. Әдіс даулы талапқа қатысты дәлелдемені, талапқа қарсы дәлелдер бар жерде, талдау және бағалауды жүзеге асырады. Дәлелдің дәлелділігі оны қолдаған немесе оған қарсы шыққан жақтауы мен қарсылығы арқылы тексеріледі. Екі тараптың да пікіріне талдау жасау және сын айту тәртібі екі тараптың, талапкер мен оның қарсыласының, сөйлеу әрекеттерін (мысалы, сұрақтар қою және дәлелдер ұсыну) кезекпен алға жылжытатын диалог құрылымын құрайды. Диалогта сөйлеу әрекеттері арқылы іске қосылатын міндеттемелерді алу және кері қайтару қағидалары бар. Мысалы, қатысушы мәлімдеме жасағанда (талап), ол мәлімдеменің мазмұнындағы ұсынысқа беріліп қалады. Әдіс сенімділік ұғымынан гөрі аргументацияны талдау мен бағалаудың негізгі құралы ретінде міндеттеме (қабылдау) ұғымын пайдаланады. Себебі, сенім агенттің ішкі психологиялық ұғымы болып табылады, оны агенттің сөйлеуі мен іс-әрекетінің ең жақсы түсіндірмесіне негізделген қорытындымен ғана жанама түрде анықтауға болады. Әдіс жалпы қабылданған білім базасын болжайды, ол басқа міндеттемелермен бірге аргументтер үшін негіз береді. Білім базасы бастапқы кезеңде құрылады, бірақ жаңа ақпаратпен бірге қайта қаралуы мүмкін. Әдіс түсіндірмелерді, сондай-ақ аргументтерді зерттеуді қамтиды, соның ішінде ең жақсы түсіндірмеге немесе абдуктивті ойлауға деген тұжырымдама деп аталатын аргумент түрі. Диалог жүйесі динамикалық, яғни қарастырылып отырған аргументке қатысты жаңа ақпарат келіп түскен сайын, ол өз базасын үнемі жаңартып отырады. Ұсынылған аргументтер (көбінесе) жеңіліске ұшырайды, яғни олар аргументті жоққа шығаратын жаңа тиісті дәлелдер пайда болған кезде жеңіліске ұшырайды. Қорытындылар болжамды негізде қабылданады, яғни оны жоққа шығаруға жеткілікті дәлелдер болмаған жағдайда, дәлелдеменің қорытындысы болып табылатын талапты кейіннен жоққа шығаруға болады дегенді білдіреді. Диалогта сын сұрақтар қою ықтимал түсіндірмелер мен дәлелдемелердің қабылдауға қатысты күмән тудыратын дәлелдемелердің әлсіз жерлерін табудың тәсілі ретінде қолданылады. Әдіс дәлелдеу стандарттарын қолданады. Қабылдау критерийлері нақты күмәнді деңгейлерді жоюды талап ететін стандарттарға байланысты деп саналады. Әдіс, сарапшы пікірлердегі аргументтер сияқты, жиі қолданылатын, жеңілдеуге болатын аргумент түрлерін білдіретін аргументация схемаларына негізделген. Әдісте схемалар тек жаңа дәлелдер келіп түскен кезде кері қайтарылуы мүмкін талапты болжамды түрде ғана қолдайтын эвристикалық құрылғылар ретінде жұмыс істейді. Схемалар аргументтерді біріктіріп, тізбекке біріктіреді, көбінесе тізбек деп аталады, бір аргумент қорытындысын келесі аргументтегі негіз ретінде қабылдайды. Кейбір жалпы схемалар - мақсатқа негізделген ойлаудан, теріс салдарлардан, оң салдарлардан, ең жақсы түсіндірмеден (абдуктивті ойлаудан) шығарып салудан, белгіден, аналогиядан, прецеденттен, қалыптасқан ережеден, дәлелден гипотезаға, себеп-салдан, себеп-салдан, себеп-салдан, құлаған шығындардан, қауіп-қатерден, қабылдаудан, куәгерлердің куәлігінен, сарапшының пікірінен, білімсіздіктен, міндеттемеден, тікелей адамнан, міндеттемелердің сәйкессіздігінен, тайғақ беткейлік аргументінен аргумент.