Кіріспе

Молюсктер туысы Nautilus Nautilus туысы - Nautilidae тұқымдасына жататын теңіз басқұйрықтылар туысы. Бұл тұқымдас түрлер морфологиялық жағынан Allonautilus туысына жататын екі nautilus түрінен айтарлықтай ерекшеленеді. Бұл тұқымның ең көне қазбалары Вашингтон штатындағы Хоко өзені түзілімінің Еоценнің соңғы кезеңінен және Қазақстандағы Еоценнің соңғы кезеңінен Олигоценнің алғашқы кезеңдеріне дейінгі шөгінділерден белгілі. Қазіргі Nautilus pompilius түрінің ең көне қазбалары Филиппиндегі Лусон жағалауындағы ерте плейстоцен тұнбаларынан табылған. Әртүрлі авторлар тұқымдас төрт және жеті аралығындағы қазіргі түрлерден тұрады деп мәлімдейді; бұл әлі де талқылануда. Наутилоидтар әдетте тропикалық теңіздердің, негізінен Үнді-Тынық мұхитының, Коралл үшбұрышы мен Малака бұғазынан бастап ашық мұхит аралдарына дейін орналасқан. 1951 жылы ол көптеген кәдімгі түрлер оған жатқызылғанына қарамастан, Наутилус тұқымдасына тек қазіргі кездегі түрлер ғана жатқызуға тиіс деп анықтады.

Түрлер туралы дау

Жанр ішіндегі түрлердің жарамдылығы туралы көп пікірталас болды, содан бері бірнеше анықталған түрлер қайта жіктелді немесе таксономиялық синонимдер немесе nomen dubium (күмәнді жіктеу) ретінде анықталды. 2015 жылға дейін Nautilus-тың тек төрт түрі ғана танылды, атап айтқанда N. pompilius, N. macromphalus, N. stenomphalus және N. belauensis. Мысалы, N. pompilius 19-ғасырда жақсы зерттелгенімен, 1996 жылға дейін Allonautilus scrobiculatus-тың жұмсақ тіндері бөлінді. Алайда, 2011 жылғы осы зерттеуде N. macromphalus A. scrobiculatus-пен синонимді түр екендігі айтылды, бұл жіктелу туралы одан әрі пікірталасқа әкелді. Бұл тұжырымдар тек екі филогенетикалық түрді көрсеткен гендер бойынша жүргізілген алғашқы ДНК зерттеулерімен де расталды. 2017 жылғы зерттеуде Nautilus-тың бес түрі болуы мүмкін екені анықталды, бірақ олар дәл осы тұқымның сипатталған түрлеріне сәйкес келмеді. Бұл ағзада тамақ немесе қоршаған судың үлгісін алу үшін химиорецепторлар бар деп болжанады. Әлемнің көптеген аймақтарынан табылған көптеген қабықшалар әлі күнге дейін түр деңгейіне дейін анықталмаған, алайда олар әлі де Nautilus тұқымдасының мүшелері ретінде анықталады. Құрпақтар Корея, Австралия, Сейшель, Маврикий, Филиппин, Тайвань, Жапония, Таиланд, Үндістан, Шри-Ланка, Кения және Оңтүстік Африка сияқты жағалау аймақтарында көптеп кездеседі. Аквариумда Nautilus қабықшасымен жасалған тәжірибе нәтижесінде қабықша екі жылдан астам уақыт бойы жүзіп жүрді, ал бір қалпына келтірілген қабықша 11 жыл бойы жүзіп жүргені анықталды. Әлемдегі бірнеше аквариумда бұл тұқымның үлгілері бар, алайда бірнеше жерлерде өмір сүретін жұмыртқалар шығарылғанына қарамастан, тұтқында өсірудің сәтті әрекеттері әлі болмаған.