Кіріспе
Сауд Арабиясындағы мұрагерлік реті Сауд Арабиясының тағына мұрагерлік реті Саудтар әулетімен және оның ішінде анықталады. Сауд Арабиясының әрбір патшасы қайтыс болғаннан кейін мұрагерлік әміршімен алмасады, содан кейін Ибн Саудтың ұлдарының арасындағы агнатикалық аттанушылыққа сәйкес жаңа мұрагерлік әмірші тағайындалады, бірақ әртүрлі себептермен отбасы мүшелері айналып өтеді. 2014 жылы тұңғыш рет мұрагердің орынбасары (тақ кезегінде екінші) таңдалды. Монархтың таққа отырғаны 1963 жылға дейін ресми деңгейде Патшалық отырыс күні ретінде атап өтілді, содан кейін ол патша Фейсал бин Абдулазиздің тұсында Сауд Арабиясының ұлттық күнімен алмастырылды. Сауд Арабиясының қазіргі билеушісі - Салман патша, ол 2015 жылы 23 қаңтарда қайтыс болғаннан кейін патша Абдулланың орнын басады. Сол күні ханзада Мукрин мұрагер ханзада болды, бірақ үш айдан кейін Салманның бұйрығымен Мұхаммед бин Найеф оны алмастырды. 2017 жылдың 21 маусымында таңертең Мұхаммед бин Найф мұрагер ханзада ретінде орнынан алынып, сол лауазымға Салманның ұлы Мұхаммед бин Салман тағайындалды. Қазіргі мұрагер ханзада Ибн Саудтың немересі, оның ұрпағының екіншісі ресми түрде мұрагерлік тізбекте бірінші орынға ие болды. 2006 жылы патша билігін ауыстыруды жеңілдету үшін адалдық кеңесі құрылды.
The order of succession to the Saudi Arabian throne is determined by, and within, the House of Saud. Every King of Saudi Arabia, upon his death, has been succeeded by the crown prince, with a new crown prince then being appointed according to agnatic seniority among the sons of Ibn Saud, though various members of the family have been bypassed for various reasons. A deputy crown prince (second in line for the throne) was first selected in 2014. The accession of the monarch to the throne was observed as Royal Seating Day at official levels until 1963, when it was replaced by the Saudi National Day during the reign of King Faisal bin Abdulaziz. The current ruler of Saudi Arabia is King Salman, who succeeded King Abdullah on his death on 23 January 2015. On the same day, Prince Muqrin became Crown Prince only to be replaced three months later by Muhammad bin Nayef at the order of Salman. On the morning of 21 June 2017, Muhammad bin Nayef was deposed as Crown Prince and Salman's son Mohammad bin Salman was appointed to the position. The current crown prince is a grandson of Ibn Saud, the second of his generation to be officially placed first in the line of succession. The Allegiance Council was created in 2006 to facilitate the royal transfer of power.
Абдулазиз "Ибн Сауд"
Сауд әулеті Арабия түбегінің үлкен бөлігін екі жарым ғасыр бойы билеп отырды. 1800 жылдары династия екі рет құлдырап, мұрагерлік мәселесі бойынша келіспеушіліктер туындады. 1890 жылдары Аль Саудтар Аль Рашидпен толықтай алмастырылды. Патшалық өзін қалпына келтіру үшін әлемге "Ибн Сауд" деп танылған Әмір Абдулазиз бин Абдул Рахман арқылы күрес бастады және 1902 жылы Эр-Риядты басып алды. Көптен бері болып келген дау-дамайдан кейін Сауд Арабиясы 1932 жылы патшалық болды. Ибн Сауд Арабияны жаулап алған кезде, ол ең үлкен тайпалардың мүшелерімен көп әйел алу арқылы одақ құрды. Бұл оның Аль Саудтардағы билігін күшейтіп, Арабиядағы заңдылығын кеңейтті, ал жүзге жуық бала туралы айтпағанда, олардың алпысы ұлдар болды. Ол 1953 жылы қайтыс болды.
Арабиядағы мұрагерлік мәселесі: 19201953
Ибн Сауд өзінің патшалығын қайтадан басып алуды бастаған кезде, оның Түркі есімді ұлы болды, ол оның мұрагері деп саналды, бірақ ол 1918-1919 жылдардағы үлкен тұмау эпидемиясы кезінде қайтыс болды, артында жүкті әйелі қалды. 1920 жылы Найджд әмірлігі сияқты тұрақсыз патшалықтың мұрагері болатындай сәбидің болуы мүмкін емес еді. Әмір бұл мәселені ашық қалдыруды шешті. 1920 жылдардың аяғы мен 30-жылдардың басында Ибн Саудтың ағасы Мұхаммед бин Абдул Рахман онымен келесі кім болатыны туралы, Ибн Саудтың екінші ұлы Сауд немесе Мұхаммедтің өз ұлы Халид бин Мұхаммед туралы айтыса бастады. 1933 жылы патша өз таңдауын жасады, принц Сауд мұрагерлік әмірші болып жарияланды. Өмірінің соңына таман, король ибн Сауд Сауд мұрагерлік билікті агнатикалық ақсақалдық арқылы алмастыруды және Саудтың мұрагері оның үшінші және қабілетті ұлы Фейсал болатынын қалағанын мәлімдеді. 1953 жылы Сауд патша қайтыс болғаннан кейін, Сауд патша болды, ал Фейсал мұрагерлік әмірші болып жарияланды.
Сауд пен Фейсал
Оның билік құрған он бір жылында Сауд патшаның орнын кім алмақ деген мәселе "жойылған" мәселе болып саналды. Алайда, 1960 жылдардың басында патша мен мұрагер ханзада арасындағы соғыс қызып кеткенде, патша мұрагерлік тізбекті агнатикалық ақсақалдықтан агнатикалық тұңғыштыққа ауыстыруды және үлкен ұлына мұрагер ханзада деп атауды қарастырғанын білдірді. Бұл Патшалық кланының қалған мүшелеріне ұнамады. Фейсалдың өтініші бойынша оның ағасы Мұхаммед бин Абдулазиз (Ибн Саудтың төртінші ұлы) 1964 жылдың соңында Сауд патшасын құлатып жіберген сарай төңкерісін басқарды.
Мұхаммед ханзаданың мәселесі
Фейсал келесі патша болды. Мұхаммед 1964-1965 жылдары мұрагер ханзада болды. Мұхаммед ханзада ақылды және белсенді тұлға болғандықтан, тағы бір патшалық қақтығыстың болуы мүмкін еді. Фейсал билікті қолға алған кезеңдердің бірінде 1962 жылы Мұхаммедті айналып өтіп, өзінің жарты інісі Халидті (Ибн Саудтың бесінші ұлы) вице-премьер етіп тағайындады. Мұхаммедтің орнынан түсуі туралы құпия келіссөздер Фейсалдың билігі басталғаннан кейін ұзаққа созылады. 1965 жылы Халид жаңа мұрагер ханзадаға айналды, бұл процесте басқа екі ханзада, Насер мен Саадты (Ибн Саудтың алтыншы және жетінші ұлдары) мұрадан айырды, олар "қадірсіз" деп танылды.
Фахд пен Абдулла
Мұхаммедтің бас тартудан бас тартқан себептерінің бірі - Ибн Саудтың сүйікті әйелі Судайридің жеті ұлына деген сенімсіздік. Сауд әулетінің ең үлкені, ханзада Фахд (Ибн Саудтың сегізінші ұлы) Фейсалдың ең жақсы таңдауы болды. Оған "Премьер-министрдің екінші орынбасары" лауазымы берілді, сонымен бірге патшалық дереккөздер принц Абдулланың (Ибн Саудтың он бірінші ұлы), Ұлттық гвардияның басшысы, оның орнына келетінін білдірді. Олар Халидтен кейінгі екі патша болды.
Судайрилердің оралуы
1975 жылы патша Фейсал өлтіріліп, ханзада Халид жаңа патша болды. Халид патшаның денсаулығы нашарлай бастағанда, оның орнын алмастыру мәселесі қайта көтерілді. Тақ мұрагері Фахд (Ибн Саудтың сегізінші ұлы) ағалары Бандар мен Мусаид (Ибн Саудтың оныншы және он екінші ұлдары) "мұрагердің мұрагері" ретінде өткісі келді. Мұсаид ханзада ұлы Фейсал патшаны өлтіргендіктен, ұятқа қалды, бірақ Бандар басқа мәселе. Өмірінің басым бөлігінде Бандар жеке бизнеске артықшылық бере отырып, үкіметке араласпаған. Алайда, ол мұрагерлікке, сондай-ақ Қорғаныс министрі принц Сұлтанның қорғаныс портфеліне құқығын талап етті. Ол өзінің орнынан түсуі үшін қандай баға төлейтінін сұраған еді. Оның күшті ағалары оның билікке келуіне қарсы екенін көріп, Бандар қабырғадағы жазуды оқып, ақша ұсынысын қабылдады. Ол жоғары бағаны атады, бірақ ондаған миллион доллар көлемінде хабарланған бұл үлкен параны әлемдегі ең бай отбасы оңай төлей алатын нәрсе еді. Бандар ақшаны қабылдап, Сұлтан ханзадаға орын берді. Халид патша қайтыс болғаннан кейін жаңа патша Фахд 1982 жылдан 2005 жылға дейін билік жүргізді. Фахд бастапқыда өзінің толық ағасы, ханзада Сұлтанның (Ибн Саудтың он бесінші ұлы) мұрагері болуын қалады. Бірақ ол қайтыс болғаннан кейін оның орнын оның туғаннан туған ағасы Абдулла (Ибн Саудтың он бірінші ұлы) бағындырды. Абдулла өзінің 81 жасында таққа отырды, ал принц Султан автоматты түрде мұрагер ханзада лауазымына көтерілді. Ибн Саудтың қалған ұлдарының көбісі қарт болғандықтан, олармен бірге жүрмеген. Тақ мұрагері Сұлтан патшаны келесі судаири, Наифті (Ибн Саудтың жиырма үшінші ұлы) екінші орынбасар қызметіне тағайындау туралы сендірді. 2011 жылы 12 жылы Сұлтан мен Найф екеуі де бірнеше айдың ішінде қайтыс болды, ал төртінші Судайри ағасы Салман (Ибн Саудтың жиырма бесінші ұлы) 2012 жылдың 18 маусымында мұрагер ханзада болды.
Кеңестің ықпалы
Мұрагер ханзада Сұлтанның үш мұрагерінің қызметі автоматты түрде жоғарылатылған және корольдің екінші вице-премьерді тағайындау туралы жарлығымен (қадірлі "мұрагер ханзаданың орынбасары" лауазымының өзінен әлдеқайда жаңа). Кеңес "қағаз бедерінен" басқа ештеңе емес екені дәлелденді.
Принц Мукриннің сайлануы
Бір жылға жуық уақыттан кейін екінші вице-премьердің лауазымы бос тұрды. Ибн Саудтың кіші ұлы принц Мукрин 2013 жылы патша жарлығымен ресми түрде екінші орынбасар болып тағайындалды. Бұл оның бірнеше аға ханзадаларды айналып өтіп, ресми емес реті бойынша екінші болып отырғанын білдірді. Мұрагерлік тізбектегі орнын тұрақты ету және иеліктен шығарылған патшалықтардың кез-келген талабын болдырмау үшін, Мұқриннің жаңа атағын жарияламас бұрын, патша Абдулла Садақа кеңесінің әрбір мүшесін жеке-жеке сұхбатқа алды. Саналылық кеңесі 2014 жылдың 27 наурызында 75% "иә" және 25% "жоқ" деген ресми дауыспен жиналды.
Мұхаммед бин Наифтің сайлануы
Патша Абдулла өлім аузында жатқанда, патшалық мұрагерлік тізбесін өзгерту туралы жоспар жасалып жатыр. Патшалық сотының басшысы Халед әл-Тувайджри басқалармен бірге мұрагер принц Салманды биліктен шығарып, оның орнына принц Мукринді немесе корольдің ұлы принц Мит'ебті тағайындауға ниетті екендігі айтылды. 2015 жылдың 23 қаңтарында король Абдулла қайтыс болғаннан кейін Салман таққа отырды, ал Мукрин мұрагер ханзада болды. Оның орнына, Салманның ұлы Мұхаммед қорғаныс министрлігі, Корольдік соттың бас хатшысы және Экономикалық және даму мәселелері жөніндегі кеңестің төрағасы болып, баспасөзде оны "жаттығудағы патша" деп атауға мәжбүр болды. Мұхаммед бин Найеф, мұрагердің орынбасары және ішкі істер министрі, сонымен қатар Судаири болды, және Мукринсіз клан билікке тұрақты ие болатыны анық болды. 2015 жылдың 29 сәуірінің таңертеңгісін патша Мұқринді тақтан түсіріп, Мұхаммедті тақтан алған ханзада етіп, Мұхаммед бин Салманды тақтан алған ханзаданың орынбасары етіп тағайындады. Келесі күні Салым кеңесінің отырысы болып, 28 дауыспен 4-ке қарсы, екі дауыс беруден бас тартқан Мұхаммедті ресми түрде сайлады.
Мұрагер ханзада Мұхаммед бин Найфті орнынан алу
2017 жылдың 21 маусымында таңертең мемлекеттік теледидар Мұхаммед бин Найфтың мұрагер ханзада ретінде алынып тасталғанын және Салманның өз ұлы Мұхаммед бин Салманды осы лауазымға көтерді.