Роберт Бертон: Өмір және «Меланхолия анатомиясы»

Кіріспе

Ағылшын ғалымы және жазушысы (1577–1640)

Роберт Бёртон (8 ақпан 1577 – 25 қаңтар 1640) – ағылшын жазушысы және Оксфорд университетінің мүшесі, «Меланхолия анатомиясы» атты энциклопедиялық еңбектің авторы. 1577 жылы жер иеленушілер отбасында дүниеге келген Бёртон екі грамматикалық мектепте оқыды және 1593 жылы 15 жасында Оксфордтың Брассеноз колледжіне қабылданды. Бёртонның Оксфордтағы білімі ерекше ұзаққа созылды, мүмкін, меланхолия салдарынан, және ол ертерек Мәсіх шіркеуіне ауыстырылды. Бёртон магистр және бакалавр дәрежелерін алды, ал 1607 жылы оқытушы болып жұмыс істеуге құқық алды. 1603 жылға қарай Бёртон Оксфордтағы алғашқы әдеби тәжірибелерін жасады, оның ішінде латын тіліндегі өлеңдері, қазір жоғалған, бірақ король Джеймс I-нің өзі сынаған пьесасы және оның жалғыз сақталған пьесасы – «Философастер» атты академиялық сатирасы бар. Бұл шығарма Бёртонның шедеврiнен кем бағаланғанымен, «университет драмасының басқа да сақталған үлгілерінен көбірек назар аударды». 1605 жылы магистрлік дәрежесін алғаннан кейін Бёртон университеттен кетуге тырысты. Ол толыққанды табысқа жете алмаса да, Оксфордтағы Сент-Томас Мартир шіркеуінің қызметін университет арқылы және Уэльсби иелігіне сыртқы демеушілік пен Сегрев шіркеуінің басшылығын алуға қол жеткізді. Оксфордтың мүшесі ретінде ол 1624 жылдан өмірінің соңына дейін көптеген ұсақ әкімшілік қызметтерде және Крайст-Черч кітапханасының кітапханашысы болып қызмет етті. Уақыт өте келе ол Оксфорд кітапханаларындағы «шеттеулі» өмірін қабылдады және «Меланхолия анатомиясы» еңбегінде өз альма-матерін жоғары бағалады. Бёртонның ең танымал және маңызды еңбегі – «Меланхолия анатомиясы». Алғаш рет 1621 жылы жарық көрген бұл кітап Бёртонның қосымшаларымен кемінде бес рет қайта басылды. Көптеген ойларға толы және қиын еңбекте Бёртон өзінің меланхолиясын жеңілдету үшін де, басқаларға көмектесу үшін де жазды. Соңғы басылымда 500 000-нан астам сөз болды. Кітапта классикалық және заманауи авторлардың көптеген цитаталары мен қайта айтулары бар, бұл өмір бойы жинаған білімнің нәтижесі. Бёртон 1640 жылы қайтыс болды. Университетте оның өлімі (вероятно, жалған) өзіне-өзі қол жұмсау деп айтылды. Оның үлкен жеке кітапханасы Бодлиан және Крайст-Черч кітапханалары арасында бөлісті. «Меланхолия анатомиясы» кітабы оның өмірінде де, өлімінен кейін де көптеген авторлар тарапынан оқылды және плагиатталды, бірақ 18 ғасырда оның танымалдылығы төмендеді. Лоренс Стерннің плагиаты ғана Бёртонның шығармаларына 19 ғасырда, әсіресе романтиктер арасында қызығушылықты қайта жандандырды. «Меланхолия анатомиясы» 20 және 21 ғасырларда көбірек академиялық назарға ие болды. Оның танымалдығына қарамастан, Бёртон әрқашан көрнекті оқырмандарды тартты, олардың ішінде Сэмюэл Джонсон, Бенджамин Франклин, Джон Китс, Уильям Ослер және Сэмюэл Бекетт болды.

Robert Burton (8 February 1577 – 25 January 1640) was an English author and fellow of Oxford University, who wrote the encyclopedic tome The Anatomy of Melancholy. Born in 1577 to a comfortably well off family of the landed gentry, Burton attended two grammar schools and matriculated into Brasenose College, Oxford, in 1593, age 15. Burton's education at Oxford was unusually lengthy, possibly drawn out by an affliction of melancholy, and saw an early transfer to Christ Church. Burton received an MA and BD, and by 1607 was qualified as a tutor. As early as 1603, Burton indulged his early literary creations at Oxford, including some Latin poems, a now lost play performed before and panned by King James I himself, and his only surviving play: an academic satire called Philosophaster. This work, though less well regarded than Burton's masterpiece, has "received more attention than most of the other surviving examples of university drama". Sometime after obtaining his MA in 1605, Burton made some attempts to leave the university. Though he never fully succeeded, he managed to obtain the living of St Thomas the Martyr's Church, Oxford, through the university, and external patronage for the benefice of Walesby and the rectorship of Seagrave. As a fellow of Oxford, he served in many minor administrative roles and as the librarian of Christ Church Library, from 1624 until his death. Over time he came to accept his "sequestered" existence in the libraries of Oxford, speaking highly of his alma mater throughout the Anatomy. Burton's most famous work and greatest achievement was The Anatomy of Melancholy. First published in 1621, it was reprinted with additions from Burton no fewer than five times. A digressive and labyrinthine work, Burton wrote as much to alleviate his own melancholy as to help others. The final edition totalled more than 500,000 words. The book is permeated by quotations from and paraphrases of many authorities, both classical and contemporary, the culmination of a lifetime of erudition. Burton died in 1640. In the university, his death was (probably falsely) rumoured to be have been a suicide. His large personal library was divided between the Bodleian and Christ Church. The Anatomy was perused and plagiarised by many authors during his lifetime and after his death, but entered a lull in popularity through the 18th century. It was only the revelation of Laurence Sterne's plagiarism that revived interest in Burton's work into the 19th century, especially among the Romantics. The Anatomy received more academic attention in the 20th and 21st centuries. Whatever his popularity, Burton has always attracted distinguished readers, including Samuel Johnson, Benjamin Franklin, John Keats, William Osler, and Samuel Beckett.

Отбасы және гимназия

Роберт Бёртон 1577 жылғы 8 ақпанда Лестерширдегі Линдлиде Ральф Бёртон (1547–1619) мен оның әйелі Доротидің (1560–1629) отбасында дүниеге келді. Бёртон өзінің 1576 жылғы 25 мамырда түнгі сағат 9-да тұқымдануына сенді, және ол бұл фактіні астрологиялық есептеулерінде жиі пайдаланды. Ол төрт ұлдың екіншісі және он баланың төртіншісі болды; оның ағасы Уильям – отбасының бізге толыққанды мәліметтері белгілі болған жалғыз мүшесі, себебі ол кейін танымал антиквар және топограф болды. Оның ата-анасының екі отбасы да жер иелері болған, ал Бёртондар көне, бірақ аса танымал емес әулеттен шыққан. Роберт анасының «хирургиядағы шеберлігі» туралы «Анатомия» еңбегінде жазған. Уильям анасының туысы Энтони Фаунттың «қапалылық құмарлығынан» қайтыс болғанын айтады, сондай-ақ Артур Фаунтқа, иезуит дауласушы және Уильям мен Роберттің ағасы туралы жылы сезіммен еске алады. Бёртон, мүмкін, екі грамматикалық мектепке барған: Король Эдуард VI грамматикалық мектебіне (Нюнетон) және Епископ Весидің грамматикалық мектебіне (Саттон Колдфилд). Бёртон «Анатомия» кітабында студенттердің «дүниеде грамматикалық ғалымның құлдығынан артық құлдық жоқ деп ойлайтынын (бір кезде мен де солай ойладым)» жазды, кейбір авторлар мұны оның бақытсыз оқушы болғанын көрсетеді деп түсіндірді. Дегенмен, Р. Л. Ночимсон және Майкл О'Коннелл сияқты заманауи биографтар мұны Бёртонның жеке наразылығын немесе балалық меланхолияның көзін көрсетуден гөрі, кең таралған пікірді ұсынуы деп санайды.

Оксфордтағы білім

1593 жылдың шілдесінде 15 жасында Бертон Оксфордтың Брассеноз колледжіне қабылданды, онда оның үлкен ағасы да оқып жүрді. Бертон бакалавр дәрежесін 1602 жылдың 30 маусымына дейін алған жоқ, және ол 1599 жылы Крайст Черч колледжіне ауысқаннан кейін ғана алды. Бертонның қабылдануы мен ауысуы аралығындағы кезең туралы көбінесе ештеңе белгілі емес. Энтони Вудтың сөзіне сәйкес, Бертон Брассенозда «логика мен философия саласында айтарлықтай жетістіктерге жеткен», бірақ колледж Бертонның өзінің еңбектерінде Брассеноз туралы еске алуды қалдырмайтындей әсер қалдырды. Көптеген Оксфорд студенттері білімдерін он тоғыз жасқа келгенде аяқтаған болар еді, бірақ 1602 жылы Бертон жиырма алты жаста болды. Майкл О’Коннелл және Дж. Б. Бамбороу сияқты кейбір зерттеушілер, Бертон студент кезінде ұзаққа созылған ауруға, мүмкін меланхолияға шалдыққан деген тұжырымды келтіреді. 1597 жылы лондондық дәрігер және астролог Саймон Форманның бес ай бойы меланхолиядан емделген «20 жастағы Робарт Бертон» деген пациенті туралы жазбалар табылды. «Робарт Бертонның» ғалым Бертонмен байланысы «аты мен жасының сәйкес келуімен» ғана емес, сонымен қатар Бертонның Лондонға деген жақындығымен және Бертонның астрологиялық жазбаларынан Форманмен жақын таныстығы туралы ақпаратпен де болжамдалады. 1599 жылы Крайст Черч колледжіне қабылданған кезде Вуд Бертонға Джон Банкрофттың жетекшісі тағайындалғанын хабарлайды, «бірақ оған жетекші қажет болған жоқ»; Банкрофт одан үш жасқа үлкен болғанымен, ол Бертоннан алты немесе жеті жыл оқуда алда болды және шіркеуде жақсы байланыстарға ие болды, кейіннен Оксфорд епископы болды. Екеуінің арасында белгілі бір достық қарым-қатынас пайда болған сияқты; Бертон Банкрофттың Кудсдондағы құрылысын «Анатомия» еңбегінде мақтады, бұл оның жиі келуші болғанын көрсетеді. Крайст Черчте Бертон 9 маусымда 1605 жылы магистр (MA) және 1614 жылдың мамырында бакалавр дінтанушысы (BD) дәрежесін алды. Сонымен қатар, Бертон колледж қатарында жоғарылап, 1599 жылы disciplus, 1603 жылы philosophus secundi vicenarii және 1607 жылы philosophus primi vicenarii дәрежесіне ие болды, соңғысы оны ұстаз ретінде жұмыс істеуге құқық берді. Магистр дәрежесін алғаннан кейін Бамборо Бертонның университетті тастауға тырысқан болуы мүмкін деп санайды. Колледж жарғылары Бертоннан магистрлік дәрежеден кейін дінтану бакалавры (BD) алуын талап етті, бірақ Бертон дінтану докторы (DD) дәрежесіне өтуге тырыспады.

In July 1593, aged 15, Burton matriculated into Brasenose College, Oxford, where his elder brother was already attending. Burton did not receive his Bachelor's until 30 June 1602, and only after he migrated to Christ Church College in 1599. For the time between his matriculation and his transfer, almost nothing is known of Burton. According to Anthony à Wood, Burton "made considerable progress in logic and philosophy" at Brasenose, though the college left an impression sufficiently weak that Burton himself made no mention of Brasenose in his corpus. Most Oxford students would have completed their education at nineteen, but by 1602, Burton was twenty six. Some biographers, such as Michael O'Connell and J. B. Bamborough, have cited this as evidence Burton suffered some lengthy illness while a student, possibly melancholy. Record has been found of one "Robart Burton of 20 yeres", a patient of London doctor and astrologist Simon Forman, who was treated for melancholy over a period of five months in 1597. "Robart Burton"'s connection to the scholar Burton is suggested not only by the "coincidence of name and age", but by Burton's later familiarity towards London, and the indication he was closely acquainted with Foreman from Burton's astrological notebooks. When he entered Christ Church in 1599, Wood reports Burton was assigned the tutor of John Bancroft, "for form sake, tho' he wanted not a tutor"; though Bancroft was only three years his senior, he was six or seven years ahead of Burton in his studies, and was well connected within the church, later becoming the Bishop of Oxford. It seems some friendship developed between the two; Burton praised Bancroft's construction at Cuddesdon in the Anatomy, implying he was a frequent visitor. At Christ Church, Burton proceeded to an MA on 9 June 1605, and a BD in May 1614. Simultaneously, Burton rose through the college ranks, attaining disciplus in 1599, philosophus secundi vicenarii in 1603, and philosophus primi vicenarii in 1607, the last of which qualified him as a tutor. Sometime after he obtained his MA, Bamborough considers it likely Burton was attempting to leave the university. The college statutes required Burton to take a BD after his MA, but Burton chose not to proceed to DD.

Алғашқы шығармалары мен пьесалары

Оксфордта оқып жүрген кезінде Бертон академиялық қызығушылықтарымен қатар әдебиетке деген қызығушылығын да дамытты. 1603 жылы I Джеймс таққа отырғанда, Бертон осы оқиғаға арналған қысқа латын өлеңін Оксфордтың естелік жинағына қосты. 1605 жылы I Джеймстің Оксфордқа жасаған сапасы барысында ол жиырма бір өлеңнен тұратын ұсыныс жасады. Бұл сапарда Бертон «Корольдің келуіне дайындық» жұмысына белсенді қатысты, соның ішінде осы оқиғаға арналған пьеса жазды. Бұл пьеса, қазір жоғалған, «Альба» пасторальдық комедиясымен теңестірілді, ол мифологиялық сюжетке негізделген және латын тілінде жазылған болуы мүмкін. Пьеса 1605 жылғы 27 тамызда I Джеймс алдында қойылды. Оқиға куәгері Филип Стрингердің айтуынша, Бертонның пьесасы I Джеймс пен оның сарайы үшін жақсы қабылданбады. Корольдің жұбайы мен оның қыздары бірнеше «жартылай жалаңаш» ер актерлерге наразылық білдірді, олар, мүмкін, сатирлерді сомдаған, ал король өндіріске соншалықты көңілі толмады, Оксфорд пен Кембридждің канцлерлері оны қалуға сұрады, әйтпесе ол «комедияның жартысы бітіспей кетіп қалар еді». Бертон патшаның бұл сынға қалай ден қойғаны белгісіз, бірақ 1606 жылға қарай ол тағы бір пьесаның үстінде жұмыс істеп жатты. «Философтар» пьесасы – үш қолжазбада сақталған – 1615 жылға қарай аяқталды, сол кезде Бертон оны қайта қарап, түзетумен айналысты. Бертон «Анатомияда» «Философтар» туралы қысқаша айтады, оның 16 ақпан 1617 жылы Шроветайд мерекесінде Христос шіркеуінде қойылғанын мәлімдейді. Пьесаны студенттермен бірге үш жергілікті тұрғын орындады. Бертон бұл қойылымда басшылыққа қуаныш сыйлауды көздеген болуы мүмкін. Пьесада Джон Кингтің ұлы, сол кезде Христос шіркеуінің деканы, басты рөлді сомдады, және «Альбаның» даулы мифологиялық тақырыптарынан академиялық сатираның азырақ даулы тақырыптарына көшті.

Сент-Томас, Уэльсби және Сегревтегі кеңселер

Бертон бастапқыда университеттен жоғарылау үшін кез келген демеушілерді табуға тырысты, бірақ біраз уақыттан соң Оксфордтың батыс шетінде орналасқан Сент-Томас Мучениктері шіркеуінің қызметінде діни лауазымға қол жеткізді. Ол 29 қараша 1616 жылы Христос шіркеуінің деканы мен капітулы арқылы осы лауазымға тағайындалды. 3 желтоқсан 1618 жылы ол уағыз айтуға рұхсат алды. Бертон Сент-Томас шіркеуінде пасторлық қызметін өліміне дейін атқарды; ол 1621 жылы шіркеудің оңтүстік кіреберісін салуға немесе қайта жаңартуға жауапты болды, онда оның елтаңбасы қақпаның үстіне орналастырылды. 1624 жылы леди Фрэнсис Сесил, Ексетер графының жесірі, Бертонды Линкольнширдегі Уэльсби игілігіне ұсынды. Бертон, мүмкін, Фрэнсистің ұлы Роберт Смиттың тәрбиешісі болған. Бертон Уэльсбиде тұруды қаламады, бірақ ол бір кездері сонда барған болуы мүмкін. Ол ауылдың күнделікті істеріне көп қызығушылық танытпады – барлық шіркеу жазбалары оның көмекшісі Томас Бенсонға қол қойылды, бірақ Фрэнсистің алдыңғы иесінен тартып алынған тоғыз акр жерді жеңіп алды. Бертон 1631 жылы осы лауазымнан кетті. 1632 жылғы «Анатомия» басылымында, оның Уэльсбиге тағайындалуы туралы айтылғаннан кейін, Бертон қысқаша: «Жқында белгілі бір себептермен отставкаға кеттім» деп қосты. Оның отставкасынан кейін леди Фрэнсис Бертонның ізбасарын тағайындау құқығын уақытша өзінің досы, Миддлсекстің бірінші графына тапсырды, бұл Бертон Миддлсекстің өзінің сүйікті адамын тағайындауына жасаған қысымынан кеткенін көрсетеді. 1632 жылы, Уэльсбиден кеткеннен кейін көп ұзамай, Бертонды оның демеушісі лорд Беркли әлдеқайда құнды лауазымға ұсынды: Сегревтің пасторы. Беркли кем дегенде 1621 жылдан бері Бертонның демеушісі болды, ол «Анатомияны» лорд Берклиге арнады. Олардың қарым-қатынасы тіпті ертерек, 1619 жылы Беркли Христос шіркеуіне оқуға түскенде және, мүмкін, Бертонның тәрбиесіне түскенде басталған болуы мүмкін. Қалай болғанда да, 3 қыркүйек 1624 жылы лорд Беркли Бертонға Сегревтің бай қызметіне адвокация құқығын (яғни келесі иесін шешу құқығын) берді. Бұл құқық адвокация иесінің өзінен басқа үміткерді таңдауын талап етті, бірақ үш күннен кейін Бертон өзінің болашақ тағайындалуын қамтамасыз ету үшін осы лауазымға отбасының үш мүшесін тағайындады. 1632 жылғы 15 маусымда, бұрынғы пастор қайтыс болғаннан кейін, туыстары оны лауазымға ұсынды. Бертон Сегревте болған кезде уағыз айтушы ретінде көп беделге ие болмады, ол өзінің уағыздарының ешқайсысын жарияламады, бірақ пасторлық және қайырымдылық міндеттерін адал және уақтылы орындады. Бертон Сегревте болғанда Линдлиге жиі баратын болса керек, өйткені екі ауылдың арасы 20 мильді құрады. Бұл лауазым Бертонның өміріндегі ең құндысы болды; 1650 жылы пасторлықтың құны 100 фунт стерлингке бағаланды.

Burton initially struggled to find any patrons for promotion out of the university, but after some time, he managed to obtain an ecclesiastical office in the living of St Thomas the Martyr's Church, Oxford, located in the western suburb of Oxford. He was nominated to this by the dean and chapter of Christ Church on 29 November 1616. He was licensed to preach on 3 December 1618. Burton held this vicarage at St Thomas's, until his death; he was responsible for the building or rebuilding of the church's south porch in 1621, where his arms were placed on the gable. In 1624, Lady Frances Cecil, dowager Countess of Exeter presented Burton to the Lincolnshire benefice of Walesby. Burton was perhaps the tutor of Frances' son, Robert Smith. Burton chose not to reside in Walesby, though he probably visited it at some point. He took little interest in the daily affairs of the parish—all the parish records were signed by his curate, Thomas Benson—but did win for it nine acres of land which had been taken by Frances's predecessor. Burton resigned from this post in 1631. In the 1632 edition of the Anatomy, appended below a mention of his Walesby appointment, Burton tersely added: "Lately resigned for some special reasons". After his resignation, Lady Frances temporarily turned over the duty to appoint Burton's successor to her friend, the first Earl of Middlesex, suggesting that Burton resigned over Middlesex's pressure to appoint his own favourite. In 1632, shortly after this resignation from Walesby, Burton was presented to a much more valuable office by his patron, Lord Berkeley: the rectorship of Seagrave. Berkeley had been a patron of Burton since at least 1621, when Burton dedicated the Anatomy to Lord Berkeley. Their relationship may have begun even earlier, in 1619, when Berkeley matriculated from Christ Church, and perhaps entered the tutelage of Burton. In any case, on 3 September 1624, Lord Berkeley granted Burton the advowson (i. e. the right to decide the next occupant) of the wealthy living of Seagrave. This right necessitated that the holder of the advowson pick a candidate other than himself, but three days later Burton assigned three of his family members to this position, so he could procure his own future appointment. On 15 June 1632, promptly after the previous incumbent was buried, the relatives presented him to the office. Burton did not cultivate much of a reputation as a preacher while at Seagrave, choosing not to publish any of his sermons, but discharged the pastoral and charitable roles of the rectory dutifully and punctually. Burton probably visited Lindley often while at Seagrave, as the villages were only 20 miles apart. The office was the most valuable Burton ever held; in 1650, the rectory was valued at £100.

Университет өмірі

Эксетер графесі мен лорд Беркли көрсеткен қамқорлықтан басқа, Бертонға көп мүмкіндік берілмеді. Осы себепті, университеттен тыс қызметтерге тағайындалған күнде де, Бертон өмірінің соңына дейін Оксфорд студенті болып қала берді. Бертон бастапқыда осы жағдайға наразы болған сияқты; 1621 жылғы «Анатомия» басылымында ол өзінің «күтіп келген үміттері ақталмағанын, жағалаудағы дельфиндей, колледжіне тігіліп қалғанын, Диогенге сын айту үшін ыдысы қажет болғандай» деп жазды. Алайда, бұл ашулану басылған сияқты; «Анатомияның» соңғы басылымында ол «әлемнің шуы мен кедергілерінен тыс, шеттетілген монахтық өмірімді» мақтап, өзіне мүмкіндік бермегендерге қарыздар емес екенін білдірді. Бамбороу Бертонның «Еуропаның ең гүлденген колледжі» деп атаған колледжін тастағысы келмегенін айтуға болады, себебі ол «Жовиус сияқты, Ватиканның усақ-түйек зейнетінің салтанатын, көрнекті адамдардың қоғамдастығымен мақтана алады». 1602 жылы Оксфордтағы Бодлей кітапханасы қайта ашылып, 1620 жылға қарай 16 мыңнан астам томдық кітап жинады, бұл Бертонның Оксфордтағы білімді Жовиус Ватиканымен салыстыруына негіз болды. Бірақ Бертон барлық уақытын осы «Ватикандық зейнеткерлікте» ғалым ретінде өткізбеді. Ол Оксфордта түрлі шағын лауазымдар атқарды. Үш рет – 1615, 1617 және 1618 жылдары – Бертон Оксфорд базарларының тауарларын реттеуге міндеттелген екі магистранттың бірі ретінде Базар кеңсесінің хатшысы болып сайланды. Қазіргі кездегі синекура сияқты, сол кезде бұл лауазым маңызды болды. О'Коннелл мен Ночимсон сияқты екі биограф бұл қызметін «Анатомиясындағы» кітапханашы бейнесіне қайшы, Бертонның Оксфордтың күнделікті істеріне хабардар екенін көрсетеді. Оның бейнесіне сәйкес, 1624 жылдың 27 тамызында Бертон Крайст-Черч кітапханасының кітапханашысы болды. Бұл лауазым жақында құрылған – алғашқы кітапханашы 1599 жылы тағайындалған, ал кітапхананың өзі жарты ғасыр бұрын ғана құрылған еді – бірақ Ото Николсонның жақында жасаған қайырымдылығы оның табысты болуын қамтамасыз етті, кітапханашының жалақысын үш есеге көбейтіп, семестрлік 10 шиллингке жеткізді. Дегенмен, міндеттері аздау болды – мекеменің шала ережелерін сақтаумен және оны тиісті уақытта ашу және жабумен шектелді, бұл Бертонға «Анатомияда» көрсетілген білімін жинауға жеткілікті уақыт берді. Бертон өмірінің соңына дейін осы лауазымда қызмет етті. 1635 жылы суретші Гилберт Джексон Бертонның портретын жасады; бұл картина қазір Брэсеноз колледжінде сақталады, ал көшірмесі Крайст-Черчте бар.

Other than that afforded to him by the Countess of Exeter and Lord Berkeley, Burton received little preferment. Because of this, even as he received appointments outside the university, Burton remained an Oxford student for the rest of his life. Burton seems to have been, at first, unhappy with this situation; in the 1621 edition of the Anatomy, Burton wrote that his "hopes were still frustrate, and I left behind, as a Dolphin on shore, confined to my Colledge, as Diogenes to his tubbe". This exasperation seems to have been passing; by the Anatomy final edition, he had revised the passage in praise of his "monastick life [ ] sequestered from those tumults & troubles of the world", unindebted for his lack of preferment. Bamborough has gone as far as to claim it is unlikely Burton ever truly wanted to leave the college he spoke so highly of as the "most flourishing College of Europe", one which "can brag with Jovius, almost, in that splendor of Vaticanish retirement, confined to the company of the distinguished". The 1602 reopening of the Bodleian Library at Oxford, which by 1620 held over 16,000 volumes, gave some truth to Burton's proud comparison of the scholarship at Oxford to that of Jovius's Vatican. Burton did not spend all his time in this "Vaticanish retirement" as a scholar. He held various minor offices in Oxford. On three occasions–in 1615, 1617, and 1618–Burton was chosen to be the clerk of the Market, one of two MA students tasked with regulating the various goods of Oxford's markets. Now a sinecure, the office was an important institution in Burton's time. This occupation has been cited by two biographers, O'Connell and Nochimson, to suggest, contrary to the bookish image given by his Anatomy, Burton had some knowledge of the day to day affairs of Oxford. Perhaps more befitting his image, on 27 August 1624, Burton became the librarian of Christ Church Library. The office was a recent creation—the first librarian was appointed in 1599, and library had been founded only a half century earlier—but a recent donation by an Otho Nicholson had ensured it was a profitable one, tripling the incumbent's wages to 10s a term. The duties, however, were sparse—limited to enforcing the loose regulations of the institution, and opening and closing it at the appropriate times—probably allowing Burton more than enough time to accumulate the erudition exhibited in the Anatomy. Burton held this position until his death. In 1635, painter Gilbert Jackson produced an oil portrait of Burton; this painting is now held at Brasenose College, with a copy at Christ Church.

Анатомияның жарық көруі

"Бёртонның анатомиясы" туралы библиографиялық мәлімет. ДатаБасылымТүріЛокацияСөздер (Басылымдағы сөздердің жалпы саны, шет жазбалары мен негізгі мәтін ескеріледі.)16211-ші4toОксфорд353,36916242-шіfoОксфорд423,98316283-шіfoОксфорд476,85516324-шіfoОксфорд505,59216385-шіfoОксфорд514,11616516-шыfoОксфорд516,38416607-шіЛондон516,38416768-шіfoЛондон516,384Бёртон қандай басқа да қызметпен айналысса да, "Анатомияны" жазу оның өміріндегі ең маңызды еңбек және жетістігі болды. Бёртон алдын ала айтқандай, "басқалар өздерінің еңбектерін басып шығаруға тырысқандай, менің еңбектерімді басып тастауға құштар болдым", бірақ меланхолия оны "тағдырмен белгіленген" тақырып екенін мойындайды, сондықтан ол осы еңбекті жазуға мәжбүр болды. Бёртон "Анатомия" еңбегін қашан бастағаны туралы ешқандай жазба қалдырмаған. О'Коннелл жобаның кезең-кезеңмен дамығанын, зерттеулердің оның жиырма жасында басталғанын және жұмыстың отызыншы жылдарына қарай дайын болғанын болжайды. Бёртон меланхолияны зерттеу өмір бойы қызығушылығы болғанын және үнемі "оқуымның бағытынан ауытқуға" себеп болғанын ашық айтады. Ол қанша уақыт жұмыс істесе де, 43 жасында 1620 жылдың 5 желтоқсанында "Оқырманға арналған қорытындыға" қол қойған. Кітап 1621 жылы басылып шықты және Бёртонның "Анатомия" кітабын басып шығаруда қиындықтарға тап болғанына қарамастан, ол тез сатылды. Вуд Генри Криппстің кітаптан "үлкен пайда тапқанын", тіпті "мүлік жинағанын" жазды. Бёртон таңдаған тақырып сәтті болды; Тимоти Брайт пен Томас Райттың ұқсас трактаттары жарық көргеннен кейін көп ұзамай бірнеше рет қайта басылды. Бёртон өзінің кірісінің мөлшерін жарияламаса да, оның өліміндегі мүлкі мен кітапханасының көлемі олардың айтарлықтай болғанын көрсетеді. Бёртон "Анатомияны" "Демокрит кіші" деген псевдониммен басып шығарды, бұл гректің Сократтан бұрынғы философы Демокритке сілтеме, ол кейде "күлкілі философ" деп аталды. Псевдоним ретінде белгілі бір классикалық тұлғаны пайдалану Бёртонның заманында кең таралған, оқырманның автор туралы жағымсыз пікір қалыптастырмауын қамтамасыз ету үшін қолданылды. Бёртон бұл псевдонимді қатаң сақтамады; алғашқы басылым оны ашты, өйткені ол "Оқырманға арналған қорытындыға" өзінің нағыз атымен қол қойды, ал бұл кейінгі басылымдарда алынып тасталса да, үшінші басылымнан бастап қосылған Бёртонның портреті оның аты-жөнін жасырмады. Бёртон алғашқы басылымнан кейін де тоқтап қалмады, өмір бойы еңбегін үздіксіз өңдеп, жетілдіріп отырды. Бёртонның "Анатомиясының" алғашқы басылымы, шет жазбаларымен бірге, 350 000-нан астам сөзден тұрды; соңғы басылымда бұл көрсеткіш 500 000-нан асты. Екінші және үшінші басылымдардағы қосымшалар ең көп болды; кеңейтулерді орналастыру үшін алғашқы кварто томы екінші басылымда (1624) фолиоға дейін ұзартылды. Үшінші басылымға (1628) Кристиан Ле Блон салған аллегориялық фронтиспіс және "Демокрит кіші" деген аттамасымен Бёртонның портреті қосылды. Осы екі қосымшадан кейін Бёртон: "Ne quid nimis [шамадан тыс істемеу]. Бұдан былай еш нәрсені қоспаймын, өзгертпеймін немесе қайта қарамаймын, менің жұмысым аяқталды" деді. Алайда, Бёртон тағы да "Анатомияға" оралып, 1634 және 1638 жылдары тағы екі басылым шығарды. 1640 жылы өлер алдында Бёртон "Анатомияның" түсіндірмелі данасын баспагеріне тапсырды, ол 1651 жылы оның өлімінен кейін жарық көрді. Барлығы Бёртон алты басылымға өз үлесін қосты. "Анатомия" кітабының тағы екі қайта басылымы ғасыр аяғына дейін жарық көрді.

Bibliographical information on Burton's Anatomy. DateEditionBindingLocationWords (Total number of words in the edition, both marginalia and main text. )16211st4toOxford353,36916242ndfoOxford423,98316283rdfoOxford476,85516324thfoOxford505,59216385thfoOxford514,11616516thfoOxford516,38416607thfoLondon516,38416768thfoLondon516,384

Whatever other activities he engaged in, composing the Anatomy was the most important pursuit and accomplishment of Burton's life. Burton, as he claims in the preface, was "as desirous to suppress my labours in this kind, as others have been to press and publish theirs", but admits that melancholy is the subject upon which he is "fatally driven", and so he was compelled to compose the work. Burton left no record of when he began his work on the Anatomy. O'Connell speculates the project grew piecemeal, with research begun in his twenties, and the work well on its way by his thirties. Burton explicitly states that the study of melancholy was a lifelong fascination of his, and regularly "deducted from the main channel of my studies". However long the work took, he had certainly concluded it by 5 December 1620, aged 43, when he signed the "Conclusion to the Reader". The book was printed in 1621 and, despite Burton's indication in the Anatomy of troubles finding a publisher, it quickly sold well. Wood wrote that the publisher, Henry Cripps, made such a "great profit" off the book that he "got an estate by it". Burton's subject was well chosen; similar treatises by Timothie Bright and Thomas Wright had gone through several editions soon after their publication. Though Burton never divulged the extent of his profits, the size of his estate and library at death suggests they were considerable. Burton printed the Anatomy under the pseudonym of "Democritus Junior", alluding to the Greek pre Socratic philosopher, Democritus, sometimes known as the Laughing Philosopher. The use of an established classical figure in a pseudonym was common practice in Burton's time, used to ensure the reader held no negative preconceptions about the author. Burton did not resolutely stick to this pseudonymity; the first edition betrayed it as he signed the "Conclusion to the Reader" with his real name, and though this was removed in later editions, the portrait of Burton added from the third edition onwards hardly preserved his anonymity. Burton did not rest on his laurels after the first printing, continually editing and improving the work throughout his life. The first edition of Burton's Anatomy was, with marginalia, over 350,000 words long; by his final edition this count came to over 500,000. The additions were largest for the second and third editions; the original quarto volume had to be expanded to a folio for the second edition (1624) to accommodate the expansions. For the third edition (1628), an allegorical frontispiece was added, engraved by Christian Le Blon, with a portrait of Burton atop his moniker "Democritus Junior". After these two additions, Burton vowed: "Ne quid nimis [do not do too much]. I will not hereafter add, alter, or retract; I have done." However, once again, Burton returned to the Anatomy, producing two more editions in 1634 and 1638. Shortly before his death in 1640, Burton entrusted an annotated copy of the Anatomy to his publisher, which was published posthumously in 1651. In total, Burton made contributions to six editions. Two more reprints of the Anatomy were made before the end of the century.

Өлім

Бертон 1639 жылғы 15 тамызда өсиетнама жасады. Бес айдан кейін, 62 жасында, 1640 жылғы 25 қаңтарда қайтыс болды. Өсиетнамасы бойынша, оның мұрагерлік иеліктері ағасы Уильямға және оның ұрпақтарына бөлінді. Отбасынан тыс, оның ең ірі сыйлықтары Бодлейан және Христос шіркеуі кітапханаларына – әрқайсысына 100 фунт стерлингтен, ал Бертонның үлкен кітапханасы осы екі мекеме арасында бөлісті. Ол сондай-ақ бірнеше шағын ақшалай сыйлықтар берді: оның қызметшілеріне, Христос шіркеуінің қызметшілеріне, Сегрейв, Нунетон және Хайамдағы кедейлерге, Брасеноз кітапханасына, сондай-ақ Джон Бэнкрофт сияқты түрлі достары мен әріптестеріне. Бертон 27 қаңтарда Оксфордтағы Христос шіркеуі соборындағы солтүстік қанатына жерленді. Уильям соборда Роберт Бертонға ескерткіш орнатты: Роберттің түсті мүсіні, оның туған шағының астрологиялық суретімен және геометриялық құралдармен қатар, төменгі жағында Бертонның өзі жазған делінетін қысқа латын эпитафиясы бар. 17 ғасырдың соңында Джон Обри Оксфорд студенттері арасында тараған, Бертонның өз-өзіне қол жұмсағаны туралы әңгіме жазды. Шамамен сол кезде Вуд да ұқсас әңгіме жазды, онда Бертонның "мойнына ілмек тағып, жанын жұмаққа жібергені" айтылады, және Бертонның өлім күнін оның астрологиялық есептеулерімен сәйкестіру үшін осылай істегені болжанады. Бұл әңгіме күмәнді және Вудтың өзінен бастап көптеген зерттеушілер оны жоққа шығарды. Ангус Гоуленд 2006 жылғы зерттемесінде бұл айыптауды қабылдаған аз ғалымдардың бірі, бірақ ол бұл "бір ғана қайғылы әңгіме" екенін мойындайды. Бертон "Анатомия" еңбегінде классикалық авторлардың өзін-өзі өлтіруді қолдауын жоққа шығарды, және егер бұл әңгімелер оның өлімінен кейін қандай да болжауға лайық болса, Бертон Христос шіркеуі соборында жерленбес еді. Гоуленд бұл дәлелге қарсылық көрсетіп, Бертонның "Анатомия" кітабында өзін-өзі өлтіруге құмарланғандарға көрсеткен қайырымдылығын және "өте жақын колледждің" Бертонның өзін-өзі өлтіруін құпия ұстау үшін жасаған қастандығын болжайды.

Burton drew up his will on 15 August 1639. Five months later, aged 62 and on 25 January 1640, he was dead. The will divided his inherited estates up amongst his elder brother, William, and William's heirs. Outside of his family, his largest bequests went, unsurprisingly, to the Bodleian and Christ Church libraries, with gifts of £100 each, and Burton's large library split between the institutions. He also laid out several smaller monetary donations: those to his servants; the servants at Christ Church; the poor in Seagrave, Nuneaton, and Higham; the library at Brasenose; and various friends and colleagues, including John Bancroft. Burton was buried in the north aisle of Christ Church Cathedral, Oxford, on 27 January. William erected a monument to Robert Burton in the cathedral: a coloured effigy of Robert, flanked by an astrological representation of his nativity and geometric instruments, with a short Latin epitaph below, said to have been composed by Burton. Writing near the close of the 17th century, John Aubrey records a rumour circulated among Oxford students, asserting that Burton took his own life. Writing around the same time, Wood reports a similar rumour that Burton had "sent up his soul to heaven thro' a noose about his neck", adding that Burton was supposed to have done this so his date of death would fit his exact astrological calculations. This rumour is dubious, and has been largely rejected by biographers as far back as Wood. Angus Gowland, in his 2006 study of Burton, is among the few who take the allegation seriously, though he admits it is "no more than a melancholy rumour". Burton rejected the endorsements of suicide by classical authors in the Anatomy, and if the rumours were taken to have any veracity after his death, Burton would not have been buried in Christ Church cathedral. Gowland counters this evidence, citing the charity shown by Burton in the Anatomy for those tempted by suicide, and conjecturing a conspiracy of the "notoriously close knit College" to keep Burton's suicide secret.

Меланхолияның анатомиясы

Бартон басқа жерде де жазғанмен, Бамборо Бертонның ең бағалы туындысы – «Меланхолия анатомиясы» екенін санайды. Көріне берсе, депрессия және оның емделуі туралы үш бөлімнен тұратын трактат, кітапта көптеген авторлардың цитаталары, қайта айтулары және түсіндірмелері бар. Олардың білімі әртүрлі салалардан, ежелгі заманнан бастап замандастарына дейін, «пікір мен биліктің тымбылған торы» ретінде ұсынылған. Вудтың сөзінше, Бертон Оксфордта осы проза стилін сөйлеуінде жиі қолданған, сөйлеп тұрғанда өлең жолдарын ең жақсы есте сақтаған. «Анатомия» құрылымы жайсыз және шатастыратын; Бертон өзі кешірім сұрап, «шатастыратын бұл түйіннің» пайда болғанын мойындады, уақыт жетіспеуін желеу етті. Басылған бес нұсқасында ол бұл шатастықты түзетуге көп көңіл бөлмеді, керісінше, осы күрделі мәтінге әрі қосуды ұнатты. Кітап – өмір бойы жинаған білімнің жемісі, алайда Бертон «Анатомияда» білімнің соңында ешқандай мәні жоқ екенін, тіпті білмеудің жақсырақ екенін айтты. Бертон «Меланхолия анатомиясын» өмір бойы депрессиядан зардап шегуден құтылу үшін жазды. Ол өз жағдайын «Демокрит кіші оқырманға» деген кіріспесінде былай сипаттады: «басымдағы бір түрлі ісік, одан құтылуға қатты ниеттендім және меланхолия туралы жазудан гөрі, одан аулақ болудың тиімді жолын таба алмадым. Бос жату – меланхолияның ең басты себебі, ал жұмыс – ең жақсы ем». Оның пікірінше, меланхолия – «біздің қайғылы заманымызда жиі кездесетін ауру, сондықтан осы аурудың қысымын сезбеген адамдардың өзі аз», және ол кітабын «осы аурудың алдын алу және емдеу жолдарын көрсету үшін жинақтадым, бұл эпидемиялық ауру, ол дене мен жанды жиі қинайды». Бертон үшін «меланхолия» – түрлі психикалық бұзылыстарды қамтиды, құмарлықтан, қате пікірлерден бастап, қазіргі клиникалық депрессияға дейін. Бертон бірден меланхолияға қарсы көптеген емдеулерді ұсынады, бірақ олардың барлығының соңында пайдасыз екенін ескертеді, бұл оның өзіне тән қайшылығы.

Though Burton wrote elsewhere, Bamborough regards Burton's one truly great work as The Anatomy of Melancholy. Ostensibly a three part treatise on depression and its treatment, the book consists of quotations from, paraphrases of and commentary on numerous authors, from many fields of learning, and ranging from classical times to his contemporaries, in a "tangled web of opinion and authority". According to Wood, Burton was apparently famed at Oxford employing this prose style in his speech, effortlessly recalling passages as he spoke. The Anatomy is digressive and confusing in its structure; Burton himself apologetically admitted to "bring[ing] forth this confused lump", excusing himself over a shortage of time. Over the five editions, he did little to amend this confusion, preferring to append more to the labyrinthine text. The book is the fruit of a lifetime's worth of learning, though Burton emphasised in the Anatomy that erudition is ultimately pointless, and that it is perhaps better to remain ignorant. Burton wrote The Anatomy of Melancholy largely to write himself out of being a lifelong sufferer from depression. As he described his condition in the preface "Democritus Junior to the Reader", "a kind of imposthume in my head, which I was very desirous to be unladen of and could imagine no fitter evacuation than this I write of melancholy, by being busy to avoid melancholy. There is no greater cause of melancholy than idleness, no better cure than business". In his view, melancholy was "a disease so frequent in our miserable times, as few there are that feele not the smart of it", and he said he compiled his book "to prescribe means how to prevent and cure so universall a malady, an Epidemicall disease, that so often, so much crucifies the body and mind". For Burton, "melancholy" describes a range of mental abnormalities, from obsession to delusion to what we would now call clinical depression. Burton at once gives a multitude of remedies for melancholy, and warns they are all ultimately useless, in characteristic self contradiction.

Философ

Философ - бұл Бёртон Оксфорд студенті болған кезде латын тілінде жазылған, 17 ғасырдағы университетті сатирикалық бейнелейтін пьеса. «Философтар» сюжеті Андалусиядағы Осуна университетінде өрбітеді, оны жақында ғалымдарды тарту үшін Осуна герцогы Дезидериус құрған болатын. Алайда, университет шын мәнінде псевдофилософтар, иезуиттер мен жезөкшелердің көпшілігін тартады. Олар герцог пен қала тұрғындарын өз маскировкаларына сендіріп, олардың наивтігін пайдаланып, сериялы тамаша көріністерде пайдаға асырады. Осы дау-дамайдың ортасында екі нағыз философ – Полумат және Филобиблос (олардың есімдері сөзбе-сөз «Көп білімді» және «Кітап сүйгіш» деген мағынаны білдіреді) пайда болып, философтардың бетін ашады. Қала тұрғындары арасындағы туған дау герцог университетті жабуға азда-аздан жақындасады, бірақ Полумат оны басқаша көндіреді. Комедиялық кульминацияда алаяқтар таңбаланып, жер аударылады, екі кейіпкер үйленеді, ал пьеса «Бонни Нелл әуенімен философияны мадақтау әнұранымен» аяқталады. Конни МакКуилленнің айтуынша, «Философтарды» ерекшелендіретін қасиет – оның жазылуындағы «қарыздар жиынтығы». Стилистикалық тұрғыдан «Философтар» пьесасының титул бетінде Катрин Мерфи «Плаут пен Теренс дәстүрінде» деп сипаттаған сатирикалық жанр – Комедия Нова (немесе Жаңа комедия) деп жарияланған. Бёртон осы римдік комедиялардан көптеген элементтерді алды: кейіпкерлердің әнге түсуге бейімділігі, ақылды құлдың кейіпкері, жоғары туған ер адам мен төмен туған қыз арасындағы махаббат, кейінірек оның асыл текті екені белгілі болады. Бёртон сонымен қатар қазіргі заманғы академиялық сатиралардан эпизодтарды алады – қала мен университет арасындағы мәңгілік қақтығыстар, «нағыз» және «жалған» ғалымдардың арасындағы айырмашылық, педанттарды мазақ ету және гуманистік сатириктерден, негізінен Эразм мен Джованни Понтано кейіпкерлерінен алынған материалдар. Пьесадағы алхимияның суреттелуі Бен Джонсонның «Алхимик» пьесасына аздап ұқсас, бірақ Бёртон қолжазбаның кіріспесінде оның пьесасы Джонсонның пьесасының алғашқы қойылымынан бұрын, 1610 жылы жазылғандығын атап өту үшін күш жұмсайды. «Философтарды» түсіндіруде көптеген авторлар оны тек «Анатомияға» қатысты, университет өмірінің шектен шығуларына, әсіресе Оксфордқа қатысты академиялық сатира ретінде қарастырды. Ангус Гоуленд Осуна университетін «жасырын маскаланған Оксфорд» деп сипаттап, «пьесаның мақсаты қазіргі заманғы білімді мазақтау және реформаны қоздыру» екенін мәлімдейді. О'Коннелл бұл туралы қысқаша айтқанда, пьесаның «негізгі сатирикалық мақсаты – псевдобілімді шарлатандар университетке оңай тегіс кіре алады, ал оның жалпы нысанасы Оксфорд» дейді. Бұл кейбір кейіпкерлерде айқын көрінеді, мысалы, Теанус – өзінің барлық білімін ұмытып кеткен, бірақ әлі де жоғары жалақыға ие, ол жоғары дәрежелі адамдардың ұлдарына сабақ береді, оны тыңдаушылар академиялық ортада таныс деп күтеді. Алайда сыншы Кэтрин Мерфи «Философтар» пьесасында антикатолицизмнің маңызды және жиі бағаланбайтын ағымдары бар екенін атап өтті. Бёртон философтарына философия мен университетті мазақтау үшін католиктік шіркеудің өкілдері, соның ішінде схоластиктер мен иезуиттер қосылады. Мерфи бұл тақырыптар Бёртонның өмірінде, пьесадан бір жыл бұрын болған, оқ-дәрі қастандығының мәдени ықпалын көрсетеді деп болжайды.

Philosophaster is a play, satirising on the 17th century university, composed in Latin during Burton's time as an Oxford student. The plot of Philosophaster follows the university of Osuna in Andalusia, recently founded by one Desiderius, Duke of Osuna, in hope of attracting scholars. However, the university actually attracts a crowd of philosophasters—pseudo philosophers, Jesuits, and prostitutes—who con the Duke and townspeople into believing their disguises, capitalising on their naivete in a series of farcical scenes. Amidst this chaos, two true philosophers, Polumathes and Philobiblos (their names literally meaning "Much Learned" and "Lover of Books") appear and unmask the philosophasters. The resultant controversy among the townspeople nearly causes the Duke to close the university, but he is persuaded otherwise by Polumathes. In the comic climax, the fraudsters are branded and exiled, two characters marry, and the play concludes with a "hymn in praise of philosophy [ ] to the tune of Bonny Nell". As Connie McQuillen has put it, the distinguishing quality Philosophaster is the "patchwork of borrowings" with which it was written. Stylistically, Philosophaster is declared on the title page to be a Comoedia Nova (or New Comedy) a satirical genre Kathryn Murphy describes as "in the tradition of Plautus and Terence." Burton borrowed many elements from these Roman comedies: the tendency of characters to burst into song; the character of the clever slave; the love between a high born man and low born girl, who is later revealed to be of noble birth. Burton also borrows episodes from contemporary academic satires—dealing with the perennial feuds between town and gown, the distinction between "true" and "false" scholars, the ridicule of pedants—and characters from humanist satirists, chiefly Erasmus and Giovanni Pontano. The play's depiction of alchemy bears some passing resemblance to Ben Jonson's play The Alchemist, but Burton takes strains to point out in the introduction to a manuscript that his play was written before the first staging of Jonson's play, in 1610. In interpreting the Philosophaster, many authors have understood it solely in relation to the Anatomy, as an academic satire on the excesses of university life, especially that of Oxford. Angus Gowland, describing the University of Osuna as a "thinly disguised Oxford", asserts that "the purpose of the play was to ridicule contemporary scholarship and provoke reform", in anticipation of the Anatomy satirical themes. As O'Connell put it more succinctly, the play's "main satiric thrust, that pseudolearned charlatans find a ready haven in a university, is meant to find its general target in Oxford". This much is obvious in certain characters—such as Theanus, an elderly college administrator who has forgotten all his scholarship, but still earns an exorbitant salary tutoring the sons of the gentry—whom the audience were expected to be familiar with within academia. However, critic Kathryn Murphy has pointed out that Philosophaster contains a significant, and often underappreciated, undercurrent of anti Catholicism. Burton's philosophasters are joined by the representatives of Roman Catholicism, including scholastics and Jesuits, in their mockery of philosophy and the university. Murphy has suggested these themes reflect the pervading cultural influence of the Gunpowder Plot in Burton's lifetime, which took place a year before the play was set.

Кейіпкер

Бёртонды көбінесе, әсіресе романтикалық көзқарасқа ықпал еткен авторлар, усақ-түйекке көңіл бөлмейтін, оқшауланған адам ретінде бейнелеген. 20 ғасырдың басындағы сыншы Флойд Делл Бёртонды “өз кітапханасына тығылып, романтика мен оқиғаларды аңсаған” деп суреттеді. Кейінгі өмірбаяндар бұл бейнені жоюға тырысып, Бёртонның кітаптарынан тыс өмір сүргенін көрсетуге ұмтылды. Ол Оксфордтың академиялық емес күнделікті өміріне белсенді қатысты, университет тағайындаған шіркеу және базардағы міндеттерін атқарды. Бамборо оның заманында Бёртонның “математик, астролог, астроном ретінде танымал болғанын, тіпті геодезист ретінде де белгілі болғанын” қосты. Вуд сондай-ақ, Бёртонның күнделікті сөйлеуінде “ақындардың өлеңдерін немесе классикалық авторлардың сөздерін” қолданудағы ең жоғары шеберлігі, “сол кезде университеттің барлық әдетіне сай” болғандықтан, оған белгілі бір танымалдылық әкелгенін атап өтті. Дегенмен, Бёртонның “өміріндегі ең маңызды шаруалары – оқу мен жазу болды”, ал оның үлкен кітапханасы осы зор кітапқұмарлығының айқын дәлелі. Бёртонның реніші оның өмірі мен мінезінің ең көп танылған ерекшелігі болып табылады. Вудтың сөзіне қарағанда, “көптеген адамдар оны жақсы оқушы, авторларды көп оқитын, ренішті және әзілқой (яғни, көңіл күйі өзгеретін) адам деп есептеген”, бірақ оның достары оның серігін “өте қуанышты” деп тапқан. Ол анатомияны осы реніштен құтылу үшін жазды, бірақ бұл әрекет толыққанды сәтті болмады. Епископ Кеннетт 18 ғасырда жазғанда, Бёртонның “көңіл күйінің ауысулары” арасында, ол белсенді және қоғамдық болған, ал колледж бөлмесінде оқшауланған кезде, әріптестері оның өзін-өзі өлтіруі мүмкін деп қорқыпты. Кеннетт оның өмірінің кейінгі кезеңдерінде Бёртон осы депрессиялық күйден тек “Оксфордтағы көпірге түсіп, баржашылардың бір-бірін айғайлап, ашуланып, қарғағанын естіп, қолын бүйіріне қойып, қатты күлгенін” айтады.

Діни көзқарастар

Гоуленд Бертон отбасының католиктерге деген симпатиясы болғанын айтады, себебі олар иезуит Артур Фаунтпен тығыз байланыста болған. Фаунттың құдайы және Бертонның ағасы Уильям Фаунтты "үлкен білімді, салмақты және дана адам" деп құрметпен айтқан; Уильям өз туған жерінде Лаудиандық реформаларды белсенді түрде қолдады, ол кейде католиктерге жақын тұратын Жоғары шіркеу англиканизмін жақтады, ал Сент-Томас шіркеуінде Бертон 17 ғасырдағы Англия шіркеуінің соңғы дін қызметкерлерінің бірі болған сияқты, ол қасиетті нанның ашытпасыз түрлерін қатыстыруға рұқсат берген, бұл көне Лаудиандық тәжірибе. Алайда, Оксфорд ғалымы ретінде Бертон архиепископ Лаудты жеке жақтырмауы мүмкін еді; 1630-1641 жылдар аралығында ондағы канцлер ретінде Лауд ғалымдар тобымен үнемі дауласып отырды, бұл оны Бертонға ұнатпады. Бертон Джеймс I-нің католиктерге қарсы шараларын қолдаған, ол Крайст-Черчтегі адалдық сертін қабылдағандардың қатарында болды. Философастердің католиктерге қарсы бөлімдері Джеймс серті жарықтанғаннан кейін көп ұзамай қайта қарастырылды, мүмкін, одан кейін болған католиктердің наразылығын сатиралау үшін. Адам Китцестің айтуынша, Бертон "патшаға және Англия шіркеуіне деген адалдығын жасырмайды". Бертонның дінтану докторы (DD) атағына үміткер болмауының бір себебі дін туралы үздіксіз пікірталасқа қатысуға құлшынбауы болды, өйткені ол үшін "мұндай үлкен қажеттілік көрінбеді".

Кітапхана

Бамбороудың айтуынша, "Бёртонды 'кітапқұмар' деп сипаттау, тек күлкілі еңбектеуден де артық". Бёртон барлығы 1738 кітапқа ие болған, бұл әдеттегі Оксфорд профессорының кітапханасынан он есе көп, бірақ кейбір замандас гуманист ғалымдарының кітапханаларындай кең емес. Ол бұл жинақты 1594 жылдан 1640 жылға дейін, яғни қырық алты жыл бойы жинақтаған. "Анатомиядан" түскен табыс, кітапхананың көп бөлігін қаржыландырды, бұл оның қарапайым академиялық және діни табысымен қамтамасыз етуге мүмкін болмаған. Кітапхананың көп бөлігі латын тілінде болған, бірақ ағылшын тіліндегі кітаптардың саны да ерекше көп еді. Бёртон осы екі негізгі тілден басқа тілдерде оқуға қолайсыздық сезінген сияқты; ол итальян, неміс, испан және иврит тілдерінде тек бірнеше кітапқа ие болған, ал грек тілінде ешқайсысы болмаған, бұл оның гуманистік беделіне және "Анатомияда" грек тіліне жиі сілтеме жасауына қарамастан. Осы беделіне қарамастан, Бёртонның кітапханасының көп бөлігі заманауи еді. Ол жүздеген арзан кітапшаларға, сатираларға және танымал пьесаларға ие болған: олардың барлығы жақында құрылған Бодлейан кітапханасынан шығарылған, мүмкін, сондықтан Бёртон оларды сатып алу қажеттігін сезінген. Кітапханасындағы ең көп санды құраған діни еңбектер болса да (шамамен төрттен бір бөлігі), қалған үштен екі бөлігі әдеби, тарихи, медициналық және географиялық кітаптардың алуан түрлі жиынтығынан тұрған, бұл Бёртонның кең біліміне куәлік етеді. Бёртон кітаптарды жазбалармен белсенді түрде толықтырған, кітаптарының шамамен бестен бірінде шеттерінде жазбалар бар, олар тыйыштан бастап тікелей қарсылыққа дейін. Бёртонның кітапханасы оның қайтыс болғаннан кейін Бодлейан және Крайст-Черч кітапханалары арасында бөлінді. ХХ ғасырдың басында Бёртонды жақсы білетін Оксфорд медицина профессоры Уильям Ослер, Бёртонның мұралық заттары екі кітапханада "белгісіздей таралып" жатқанын анықтады және 1907-1908 жылдары оларды бір жинаққа жинап, Бёртонның мыңнан астам кітабын қайтадан тапты. Крайст-Черч кітапханасында Ослер Бёртонның суретінің көшірмесін қоршап, осы кітаптардың көрнекті көрмесін ұйымдастырды. Ослер келесі жылы Бёртонның кітапханасының мазмұны туралы лекция оқыды. 1964 жылы Крайст-Черч кітапханасы Ослердің Бёртон жинағын бөлшектеп, кітаптарды екінші қабаттағы Archiva Superiora-ға көшірді. Бұл жинақта Бёртонның 1738 кітабының 1530-ы және екі қолжазбасы бар. Қалған 210 кітап Бёртонның таныстарына таратылды; басқа кітапханаларға немесе кітап дүкендеріне сыйлық ретінде немесе айырбас ретінде берілді; немесе кейбір көшірмелері сатылды, олардың кейбіреулері тіркелмеген. 140 кітаптың табылмағандарының шамамен жартысы әлі де бар деп есептеледі. Крайст-Черч кітапханасы Бёртонның кітапханасын "Азамат соғысына дейінгі кезеңдегі ең маңызды ағылшын жеке кітапханаларының бірі" деп сипаттайды.

According to Bamborough, "to describe Burton as 'bookish' can only be called ridiculous understatement". Burton owned 1738 books in total, tenfold the library of a typical Oxford don, though not as vast as those of some other contemporary humanist scholars. He accumulated the collection over a forty six year period, from 1594 to 1640. The profits from the Anatomy probably funded most of the library, larger than his modest academic and ecclesiastical income would have been able to cover. The majority of the library's contents was in Latin, but the number of English volumes was untypically large. Burton seems to have been uncomfortable reading outside these two primary languages; he owned only a handful of titles in Italian, German, Spanish, and Hebrew, and none in Greek, the last despite his humanist reputation and the recurring Grecian references in the Anatomy. Again despite this reputation, the majority of Burton's library was contemporary. He owned hundreds of cheap pamphlets, satires, and popular plays: all works which had been excluded from the recently founded Bodleian Library, perhaps why Burton felt the need to purchase them. Though religious works composed the largest category in his library (about one quarter), the remaining three quarters were made up by an eclectic collection of literary, historical, medical, and geographical volumes, testifying to Burton's broad scholarship. Burton was an avid annotator of books, with marginal notes in around one fifth of his books, from the tangential to the bluntly hostile. Burton's library was divided between the Bodleian and Christ Church libraries after his death. In the early 20th century, Oxford Regius Professor of Medicine William Osler, an enthusiast for Burton, found Burton's bequests "scattered indiscriminately" throughout the two libraries, and, from 1907 to 1908, set about having them gathered together in one collection, rediscovering over a thousand of Burton's volumes. In Christ Church Library, Osler set up an elaborate display of these books surrounding a copy of the Brasenose Portrait of Burton. Osler delivered an address on the contents of Burton's library the following year. In 1964, Christ Church Library disassembled Osler's Burton collection, moving the books to the Archiva Superiora on the second floor. This collection comprises 1530 of the 1738 books and two manuscripts owned by Burton. The remaining 210 were distributed to either various acquaintances of Burton; gifted or traded to other libraries or bookshops; or by selling duplicates, some of which are unrecorded. Of the 140 books yet to be located, it is thought that around half of these are extant. Christ Church Library has referred to Burton's library as "one of the most important surviving English private libraries from the period before the Civil War".

Атақ-даңқы мен мұрасы

Бертонның «Анатомиясы» Бертонның өмірінде және 17 ғасыр бойына өте танымал туынды болды, 1621 жылдан 1676 жылға дейін сегіз басылымнан өтті. 1662 жылы Томас Фуллер «біздің елдегі филологияның кез келген кітабының осыншалықты көп басылымға қысқа мерзімде ие болғанына» таңырқады. Оқырмандары оны әртүрлі мақсаттарда түсіндіріп, пайдаланды. Вуд «Анатомияның» «оқуға толы» кітап екенін, ол авторларды осы еңбектерден ұялмастан қарыз алуға итермелегенін жазды. Кейбір авторлар «уақытын жоғалтқан және ой табуға тығырыққа тірелгендері» үшін оның көптеген классикалық цитаталарын ұрлады. 18 ғасырда Джордж Стивенс оны «бір кезде білімділер мен зиялылардың сүйікті кітабы, құпия білімнің көзі» деп еске алды. Әрине, ғалымдар «Анатомияны» өз мақсаттарына қарай көшіріп, еліктеді: Уильям Вон Бертонның сарайдың қамқорлығын сынауын «Алтын қой» (1626) шығармасында католиктерге қарсы мақсатпен қайта қарастырды; Натанаэль Карпентер Бертонның өзінің меланхолиясын және географиялық зерттеулерін қорғау туралы жақын мағынада (1625) бейнеледі; ал Ричард Уитлок өзінің «Зотомия» (1654) шығармасында Бертонның университетті қазіргі пуритандық шабуылдардан қорғаудағы білімін қорғау туралы пікірін толығымен плагиаттады. Джон Форд сияқты драматургтар үшін Бертонның трактаты «іс жүзіндегі авторитетті психиатриялық оқулық» болды, ол меланхолияны бейнелеу үшін анықтамалық еңбек ретінде қолданылды. Ричард Холдсворт, Кембридждегі Эммануэль колледжінің магистрі (1637–43) болған кезде, оны жас джентльмендердің «құанышы мен әшекейі үшін» жан-жақты жинақ ретінде ұсынды, бұл джентльменге тән білімді, емес, шын ғалымға тән білімді күтуге бағытталған. Бертонның ең алғашқы өмірбаяны 1662 жылы Фуллердің «Англияның құрметті азаматтары» еңбегінің бір бөлігі ретінде жарық көрді, содан кейін 1692 жылы Энтони Вуд өзінің «Athenae Oxonienses» томында оны жариялады. 18 ғасырда Бертонның танымалдығы төмендеді. «Анатомия» осы кезеңде де бірнеше көрнекті оқырмандарды тапты. Самюэл Джонсон, өзі меланхолик болғандықтан, Бертонның құлшынысты оқырманы болды; Босвеллдің Джонсонның өмірі Джонсонның «Анатомия» оны қалыпты уақытынан екі сағат бұрын оятып жіберген жалғыз кітап екенін айтқанын көрсетеді. 1836 жылға дейін американдық басылым шықпаса да, Бертонның еңбегі Американың алғашқы кезеңінде бірнеше танымал оқырмандарды қызықтырды. Американың негізін қалаушы әкесінің бірі Бенджамин Франклин бір досына «өткен ғасырда «Меланхолия туралы Бертон» атты кітап жиырма жыл ішінде алты рет басылып шыққанына таңырқамын. Бізде, менің ойымша, қазір көбірек оқырмандар бар, бірақ мұндай үлкен кітаптар жоқ» деді. Осы кезеңде Бертонның ықпалы негізінен аз білімді авторлар үшін цитаталар мен анекдоттардың қоры ретінде болды. Мұндай қарыз алушылардың бірі Лоренс Стерн болды, ол Бертонның үзінділерін өзінің «Тристрам Шэнди» (1759) шығармасына ұялмастан енгізді, бұл плагиаттық әрекет Джон Ферриардың «Стерннің суреттері» (1798) басылымына дейін отыз жылға жуық уақыт бойы ашылмады. Ферриар осы әсерді танытқаннан кейін, Бертон мен оның жұмысы қызығушылықтың қайта жануын бастан кешірді. 1800 жылы бір ғасырдан астам уақыттан бері алғаш рет жаңа басылым жарық көрді; 19 ғасырда қырықтан астам басылым жарық көрді. Романтиктер, әсіресе Чарльз Лэмб пен Сэмюэл Тейлор Колридж, бұл жұмысты білімді қызығушылық ретінде бағалады. Лэмб Бертонды өзінің «Кітаптар мен оқу туралы жеке ойлар» (1833) кітабында «сол фантастикалық үлкен кісі» деп сипаттады, осылайша Бертонның эксцентриктік және білімді ғалым ретіндегі бейнесі қалыптасты, ол оның шындығына қарамастан, содан бері сақталды. «Анатомия» Джон Китстің сүйікті кітаптарының бірі болды және оның «Ламия» (1820) поэмасының сюжеті үшін маңызды көз ретінде пайдаланылды. Бертонның прозалық стилі жалпыға бірдей бағаланбады, ол 19 ғасырдың кейбір сыншыларына педантикалық және мақтанға толы болып көрінді. Виктория дәуіріндегі ақын және әдеби сыншы Т. Э. Браун «Анатомияны» «ортағасырлық қоқыс жәшігінен алынған сыпырулар» немесе «көптеген лабиринттік әзіл» деп бағалады. 20 ғасырдың басында бұл романтикалық көзқарас Бертонның шедеврын академиялық зерттеуге айналды. Қазіргі заманғы медицинаның әкесі деп саналатын Уильям Ослер өмір бойы Бертонның құрметіне бөленді және «Анатомияны» «жаңадан келген адам жазған ең керемет медициналық трактат» деп сипаттады. Бір ғалымның айтуынша, «Ослердің тікелей ықпалынан кейін «Анатомиялық меланхолияға» сыншылардың қызығушылығы қайта жанданды». Ослердің ықпалынан кейін 20 ғасырдың басында Бертондық зерттеулер негізінен библиографиялық болды, бірақ сыншы Моррис Кроллдың Бертонның кешкі Ренессанс прозасындағы «Сенека стилі» туралы...

Burton's Anatomy was an extremely popular work in Burton's lifetime, and throughout the 17th century, going through eight editions from 1621 to 1676. As early as 1662, Thomas Fuller was awed that "any book of philology in our land hath in so short a time passed so many editions". Its readers interpreted and employed it to varied, personal ends. Wood wrote that the Anatomy, as "a Book so full of variety of reading", prompted hack authors to borrow shamelessly from the work. Some authors, "who have lost their time and are put to a push for invention" poached his numerous classical quotations. In the 18th century, George Steevens retrospectively noted it as "a book once the favourite of the learned and witty, and a source of surreptitious learning". Certainly, scholars copied and emulated the Anatomy to their own ends: William Vaughan repurposed Burton's critique of court patronage towards an anti Catholic end in The Golden Fleece (1626); Nathanael Carpenter imitated Burton's intimate articulation of his own melancholy and defence of scholarship for his Geography delineated forth (1625); and Richard Whitlock, in his Zootomia (1654), plagiarised Burton's defence of scholarship wholesale in defending the university from contemporary Puritan attacks. For the dramatists such as John Ford, Burton's treatise "was virtually an authoritative psychiatric textbook", used as a reference work for their depictions of melancholy. Richard Holdsworth, when Master of Emmanuel College, Cambridge (1637–43), recommended it as a comprehensive digest to "serve for [the] delight and ornament" of young gentlemen, bestowing that learning expected of a gentleman rather than that of a serious scholar. The earliest biography of Burton appeared in 1662, as part of Fuller's Worthies of England; this was followed by Anthony à Wood in his 1692 volume of Athenae Oxonienses. Into the 18th century, Burton experienced something of a lull in popularity. The Anatomy did still obtain a few distinguished readers in this period. Samuel Johnson, himself a melancholic, was an avid reader of Burton; Boswell's Life of Johnson reports that Johnson remarked the Anatomy was "the only book that ever took him out of bed two hours sooner than he wished to rise". Though no American edition was published until 1836, Burton's work procured a few prominent readers in early America. One such reader was American Founding Father Benjamin Franklin, who marvelled to a friend "that, in the last Century, a Folio, Burton on Melancholy, went through six Editions in about twenty years. We have, I believe, more Readers now, but not such huge Books." Burton's influence during this period was chiefly as reservoir of quotes and anecdotes for less sophisticated authors to borrow from. One such borrower was Laurence Sterne, who shamelessly incorporated passages of Burton throughout his Tristram Shandy (1759), an act of plagiarism which was not revealed for nearly thirty years, until the publication of John Ferriar's Illustrations of Sterne (1798). After Ferriar made this influence known, Burton and his work experienced a revival of interest. A new edition, the first in over a century, was published in 1800; more than forty were published throughout the 19th century. The Romantics, especially Charles Lamb and Samuel Taylor Coleridge, admired the work as an erudite curiosity. Lamb illustrated Burton in his "Detached Thoughts on Books and Reading" (1833) as "that fantastic great old man", creating the image of Burton as an eccentric and erudite academic which has since stuck, for whatever truth it possessed. The Anatomy was among John Keats's favourite books, and was used as a major source for the plot of his poem "Lamia" (1820). Burton's prose style wasn't universally appreciated, appearing pedantic and pretentious to some 19th century critics. The Victorian poet and literary critic T. E. Brown disparaged the Anatomy as "the sweepings of the medieval dustbin" or some "enormous labyrinthine joke". Into the early 20th century, this romantic view transitioned into the more academic study of Burton's masterpiece. William Osler—widely regarded as the father of modern medicine—was a lifelong devotee of Burton and described the Anatomy as "the greatest medical treatise written by a layman". According to one scholar, "the revival of critical interest in The Anatomy of Melancholy owes not a little to Osler's direct influence". Following Osler's influence, Burtonian studies were primarily bibliographical in the early 20th century, with the exception of an influential essay by critic Morris Croll on the "Senecan style" in Burton's late Renaissance prose. By the middle of the 20th century, psychoanalytic critics of the Anatomy emerged, regarding Burton's masterpiece as a work of psychological autobiography. In The Psychiatry of Robert Burton (1944), for instance, critic Bergen Evans and psychiatrist George Mohr combed the Anatomy for references to mothers in an attempt to reconstruct Burton's own relationship with his mother. This psychoanalytic tendency has been criticised by more modern biographers of Burton, especially by R. L. Nochimson, who dedicated an article to amending the "amazing carelessness" with which Burton's literary and real personae have been confused. Stanley Fish's 1972 monograph Self Consuming Artifacts inaugurated the postmodern interpretation of Burton's Anatomy, which alternatingly saw it as a satirical indictment of humanistic encyclopedism, or a desperate suppression of Burton's anxiety over the immensity of his subject matter. However, in total, Burton's Anatomy only accrued a small handful of monographs in the second half of the 20th century. The most detailed study of this period was a French monograph by Jean Robert Simon, a fact which, according to one scholar, "speaks volumes about the marginalization of the Anatomy in Anglophone early modern studies [of that period]." Burton earned a new generation of enthusiasts in the 20th and 21st centuries. As journalist Nick Lezard observed in 2000, though not often reprinted, "Robert Burton's Anatomy of Melancholy survives among the cognoscenti". Samuel Beckett drew influence from Burton's Anatomy, both in the misogynistic depiction of women in his early fiction, and the Latin quotations (via Burton) found throughout in his work. The eminent literary critic Northrop Frye was an admirer of the Anatomy; he characterized it as "an enormous survey of human life" which "ranks with Chaucer and Dickens, except the characters are books rather than people". Psychiatrist and historian of ideas Jacques Barzun held up Burton as "the first systematic psychiatrist", praising him for the collection of "widely scattered case histories" of melancholia for his Anatomy, and treating the mentally ill with a "tender sympathy" uncharacteristic of subsequent psychiatrists. American writer Alexander Theroux has named Burton as one of his influences, and sometimes imitates his style. English novelist Philip Pullman praised the work in a 2005 article for The Telegraph as a "glorious and intoxicating and endlessly refreshing reward for reading". For Pullman, it is "one of the indispensable books; for my money, it is the best of all." Australian singer/songwriter Nick Cave listed Burton's Anatomy as one of his favourite books. Though Burton's legacy lies almost exclusively in his authorship of the Anatomy, his Philosophaster has increasingly been examined alongside it. As Murphy observed, Philosophaster "has received more attention than most of the other surviving examples of university drama." Since its first, mid 19th century publication in Latin, it has been published three more times, twice with original translations into English. In 1930, it was even performed at the University of California. The play has received a mixed reception from modern scholars. Literary critic Martin Spevack dismissed it as "an obvious and elementary string of transparent sketches". O'Connell has, however, described it as "perhaps the most appealing of Burton's Latin works", he notes that the "liveliness in its representation of university life" redeems the "weak plotting and flat characterization." The 19th century critic of Elizabethan drama Arthur Henry Bullen wrote of it that the philosophasters "are portrayed with considerable humour and skill, and the lyrical portions of the play are written with a light hand". Bamborough summed it up as "not without genuine merit, particularly in the satirical portraits of pretenders to learning."