Кіріспе

Iain Banks Matter 2008 жылғы романы - Iain M. Banks-тің Culture ғаламшарында орын алған ғылыми-фантастикалық романы. Ол 2008 жылғы 25 қаңтарда жарияланды. Материя 2009 жылы Прометей сыйлығының финалисі болды.

Қысқаша мазмұны

Кітапта Сарлдың патшалық үй-бүлөсінің үш мүшесінің тәжірибесі баяндалады. Бұл - Сурсамендер әлемінің сегізінші деңгейінде тұратын феодалдық, ерте өнеркәсіптік гуманоидтық нәсіл. Ұзақ уақыттан бері өлі болып қалған "Шал" атты нәсіл белгісіз мақсатта жаратқан, Шал әлемдері - бұл кішкентай термоядролық "жұлдыздар" жарық түсіретін концентрикалық сфералардан тұратын ежелгі жасанды планеталар. Бұл сфераларда әртүрлі примитивті нәсілдер өмір сүреді, сонымен қатар, одан әрі дамыған бағыт-бағдар беретін түрлер, сарлдар "оптима" деп атаған деңгейге дейін. (Оптималардың өздері, әсіресе Мәдениет, "Қосылған" деген терминді артық көреді.) Шамамен 4000 Shellworlds салынған, бірақ 2,000-ге жуығы беймәлім себептермен, жойылған деп есептелетін басқа нәсіл, Iln, қасақана жойылған. Көптеген Shellwords сияқты, Sursamen ядросында Синтиялық созылатын Aeranothaur деп аталатын құпия тіршілік иесі мекендейді, оны Sarl өздерінің "Әлем құдайы" деп санайды. Сарл тағына мұрагер болған ханзада Фербин өзінің әкесі Хауск патшаның Мертис Тил Лёсспен, патшаның қосалқы қолбасшысымен, өлтірілгеніне куә болғаннан кейін, үй деңгейінен және Shellworld-тен қашуға мәжбүр болады. Фербиннің білімді інісі принц Орамен сатқындық туралы білмейтін және Лёспа толықтай сенім артады. Фербиннің жоғалуынан кейін және өлімі болжамға алынғаннан кейін Лёсп регент рөлін алады, көрінеу регент Орамен басына келгенше және патша тағына отырғыза алады. Окт, Сарлдың тікелей тәлімгер түрі, бұл арада Сарлдың патша соты мен әскерилерін өзінің пештері ретінде пайдалана отырып, Сурсаменнің тоғызыншы деңгейін (Дельдейнге, Сарлға шамамен бірдей даму деңгейіндегі басқа бір адам ұлтына тиесілі) алуды ұйымдастырды. Олар атаусыз қалада, бірнеше жүз миллион жыл бұрын шөгінді астында жатқан, ал қазір гигант Хиенгжар шарлауығы алып тастап жатқан мегаполисте жасырын бір нәрсені іздеп жүргендері айқын көрінеді. Тоғызыншы деңгей тек жақында ғана Окт. қозғалысымен қайта отарланды, оны кейіннен, еріксіз түрде, Сурсаменнің, Нарискеннің және Мортанвельдтің ұстаздық жарыстары растады. (Мәдениеттің өзі Сурсаменге қатысты ешқандай билігі жоқ, өйткені Мортанвельд Мәдениетке ұқсас "Жоғары деңгейдегі қатысушылар", техникалық жағынан бейбіт дипломатиялық қарым-қатынаста тең тең деп саналады: дегенмен, осыған қарамастан, адам (((оид) Сарл олардың қамқорлық иерархиясы Мортанвельдтен келгенімен, Мәдениетпен көбірек жақындық бар сияқты.) Окт-ке қарсы шамамен бірдей даму сатысында басқа түрлер, Окт-тің тоғызыншы деңгейге шабуылдарына қарсы шыққан Аультридиялар, және Окт-Аультридия соғысының басталуы қаупі бар, егер Окт-тің қамқоршылары болып табылатын аралық деңгейдегі Нарисиндер қатысып кетсе, немесе одан да нашар, жоғары деңгейлі Мортанвельдтің өзі. Басқа жерде, Хан Хаусктың тағы бір баласы Джан Сери Анаплян он бес жыл бұрын Сурсаменді мәдени алмасу аясында Мәдениетке мүше болу үшін тастап кеткен болатын, кейін Мәдениеттің құпия арнайы жағдайлары (SC) барлау және интервенциялық ұйымына қосылды. Анаплиан Сурсаменге қайтуға шешім қабылдайды, бастапқыда ол өлген әкесі мен өлген деп саналатын ағасына құрмет көрсету үшін. (Сурсаменнің алғашқы хабарламаларында патша мен ханзаданың өлім себептері тек шайқасқа байланысты деп сипатталған.) Осы арада қашып бара жатқан Фербин өзінің ұзақ уақыт бойы жоқ болған әпкесімен кездеседі, оның күшті байланыстары мен SC-ге қол жетімділігі арқылы ол оны Сарлдың заңды патшасы етіп орнатуға көмектеседі деп үміттеніп. Мәдениетте басқа да барлау арналары кейіннен Окт-тің Сурсаменде құпия нәрсе жоспарлап отырғанын растайды және SC Мәдениет кемесінің Liveware Проблемасы, Клатсли Куиктің адам тәрізді аватары арқылы Анаплаянмен байланыс жасайды. SC Анаплианнан тергеуді сұрайды, оның аза тұту сапарын ресми Мәдениет миссиясына көтереді, бұл міндетті түрде өте сезімтал болады, өйткені Сурсамен Мәдениеттің құзырына кірмейді, сондай-ақ Мортанвельдтің қамқорлық тізбегіне қатысы жоқ. Көп ұзамай Куиктің орнын Liveware проблемасының тағы бір avatoid, Pone Hippinse, миссияда Анаплианның тактикалық серіктесі ретінде алады. Оның өте ашулы ұрыс ұшағы, Турминдер Ксус, саяхаттың басында өзінің заттарымен бірге, бастапқыда дилдоға ұқсайтын пышақ зымыраны ретінде маскировкаланған; Анаплианның ақыл-ойы мен денесі үшін SC тактикалық жақсартулары болды. Дипломатиялық себептермен оның жеке сапары үшін, бірақ ол олардың көпшілігін қалпына келтіреді, ал Ксус өте пайдалы бола алады. Осы сәтте Анаплиан қашып �...

Пайдаланылмаған материал

Бірінші жобаның пайдаланылмаған бөлігі "Сырлы аула" атты қысқа әңгіме ретінде "Сфералар" деп аталатын кітапшада, 2010 жылы 500 данада, "Novacon 40" мерекесіне арналған, Бирмингем ғылыми-фантастика тобымен жарияланды.