Кіріспе
Ешкі мен қойларға әсер ететін жұқпалы аурулар Қойлар мен ірі қара малдар обасы (PPR) - бұл негізінен ешкілер мен қойларға әсер ететін жұқпалы ауру, бірақ түйелер мен жабайы ұсақ қайтарушылар да зардап шегуі мүмкін. Қазіргі уақытта ППР Солтүстік, Орталық, Батыс және Шығыс Африкада, Таяу Шығыста және Оңтүстік Азияда кездеседі. Оны Morbillivirus caprinae тұқымдасы Morbillivirus туғызады және басқаларымен тығыз байланысты, Morbillivirus pecoris, Morbillivirus hominis (Қызылша вирусы) және Morbillivirus canis (осы вирусты иттердегі ауру вирусы деп те атайды). Ауру өте жұқпалы, эпизоотиялық жағдайда өлім-жітім 80-100% болуы мүмкін. Вирус адамға жұқпайды. Бұл ауру алғаш рет 1942 жылы Кот-д'Ивуарда сипатталған, содан бері әлемнің 70-тен астам елінде анықталды. 2017 жылы аурудың Монголиядағы сайга антилопаларына әсер еткені хабарланды, бұл жойылып бара жатқан түрлердің қалыңдықтарының апатты түрде азаюына әкелді. 2018 жылы бұл аурудың Түркиямен шекараға жақын Болгарияда бар екені туралы хабарланды. 540 қой мен ешкіден тұратын үйірде екі жануардың тестілеу нәтижесі оң болып, біреуі қайтыс болды, ауруды тек бір зертханада қосымша зерттеулерсіз растады. Алайда 4000-нан астам қой мен ешкі өлтірілді.
Ovine rinderpest, also commonly known as peste des petits ruminants (PPR), is a contagious disease primarily affecting goats and sheep; however, camels and wild small ruminants can also be affected. PPR is currently present in North, Central, West and East Africa, the Middle East, and South Asia. It is caused by Morbillivirus caprinae in the genus Morbillivirus, and is closely related to, among others, Morbillivirus pecoris, Morbillivirus hominis (Measles virus), and Morbillivirus canis (also known as canine distemper virus). The disease is highly contagious, and can have an 80–100% mortality rate in acute cases in an epizootic setting. The virus does not infect humans. The disease was first described in 1942 in Côte d'Ivoire, and has since been detected in more than 70 countries in the world. In 2017, the disease was reported to be affecting saiga antelope in Mongolia, causing near catastrophic herd depletion for the endangered species. In 2018, it was stated that the disease was reported to be present in Bulgaria close to the border with Turkey. In a flock of 540 sheep and goats, two animals tested positive and one died, with disease confirmed by only one laboratory without any further tests. Nevertheless, over 4000 sheep and goats were killed.
Синонимдер
ППР-ді ешкі обасы, ката, стоматит пневмоэнтерит синдромы және қой малы обасы деп те атайды. ФАО және OIE сияқты ресми агенттіктер бірнеше орфографиялық нұсқалармен бірге французша "peste des petits ruminants" атауын қолданады.
Гиперактивті жағдайлар
Гиперактивті жағдайларда өлім белгілері байқалмайды. Олар мұрыннан шығатын сары, көбік немесе қан кетуі бар ағынмен өледі.
Жедел аурулар
Жедел жағдайларда жануарлар жатып, кейде өзін-өзі аускультациялау күйінде болады. Жедел жағдайларда аурудың басталуы кезінде дене температурасы жоғары (40,5 - 41 °C). Ең көп кездесетін белгілер асқазан-тамырда байқалады. Ауру жұқтырған үйірге кіргенде, арғы аяқтары жабысқақ нәжістен боялған көптеген жануарларды көруге болады. Кейбір қойлардың арқасы қисық, ол нәжіс шығарғанда ауырсынуды көрсетеді. Тенесм ректальдық температураны өлшегенде байқалуы мүмкін. Сұйық нәжіс - зәйтүн жасылдан қоңырға дейін. Ауызды тексеру ауыз қабығының, әсіресе иістің ішкі бетіндегі, және жақын маңдағы саңылаушалардың жаралануын көрсетеді. Пардионтит немесе серозды мұрын эксудаты және конъюнктивит болуы мүмкін.
Жедел аурулардың дамуы
Мұрынның ағындысы қабықшалы болып, мұрынды бөгеуі мүмкін. Құрғақ, ырғақты жөтел пайда болады. Өлім температураның пайда болуынан 5-10 күн өткеннен кейін болады. Кейбір жануарлар қалпына келеді, бірақ құрғақ, құрғақ жөтел бірнеше күнге созылады. Жүкіруден басқа, орамаға ұқсас қабық түзілуі бар қарқынды лабиалдық дерматит бар. Ауырулар болуы мүмкін.
Себеп
Кіші қайтарушылар обасы Morbillivirus caprinae вирусы салдарынан болады, ол сиыр індетіне ұқсас, бірақ одан ерекшеленеді. Вирустың төрт генотипі (жетістігі) сипатталған.
Шығу тегі және таралуы
Бұл вирус 20-ғасырдың басында Нигерияда пайда болған көрінеді. Кейінгі кездегі генотиптер Батыс Африкада (I және II ұрпақтар), Шығыс Африка мен Арабияда (III ұрпақтар) және Пәкістан мен Үндістанда (IV ұрпақтар) пайда болды. 1980 жылдардың басында Шығыс Африка мен Арабияға, 1990 жылдардың басында Пәкістан мен Үндістанға (Калкуттаның ешкі базарлары) тарады, ақыры 2007 жылы Тибетке жетті. Аурудың таралуы елдегі 17 миллион қой мен 5 миллион ешкінің көп бөлігін вакцинациялауға түрткі болды.
Тарату
Ауру жануарлармен тығыз байланыста болған жағдайда жұқтырған аэрозоль арқылы таралады. Ауру жануарлар арқылы алысқа таралады.
Өлімнен кейінгі зақымданулар
Аурулар ас қорыту жүйесінде орналасқан. Өлімнен кейінгі жедел тексерудің нәтижесінде серозды мембраналарда қан кетудің көптеген жапырақтары және қатты пневмония анықталады. Бұл энзоотиялық пневмониямен аяқталуы, ауызды ашу қабілетсіздігі, ас қорыту және ішектің әртүрлі бөліктерімен проблемалар болуы мүмкін. Ауыз қабықшасында эрозия мен қабыну кең таралған. Сондай-ақ, осы зақымданулар жұтқыншақта, тамақ ішекшегінде және ішек қабықшасын пайда ететін шырышты қабықта, құрсақтан түсікке дейін кездеседі. Кейбір жағдайларда зебраның жолақпен боялған зақымдануы секум мен жоғарғы өңіріне тән. Сирек жағдайда, сондай-ақ петехиялар көкпек қабығында болады.
Микроскопиялық зақымданулар
Табиғи және эксперименттік жағдайларды микроскоппен зерттеу өкпелердің тығырықтануы мен ойық болуын, ал басқа жағдайларда нейтрофилдермен инфильтрацияланған фибрин желісін, синцитиялар мен алып жасушалардың пайда болуын және қызғылт түсті бактериялық колонияның болуын көрсетті. Нейтрофилдер мен мононуклеарлы жасушалар өкпенің альвеолаларына, бронхиолаларына, альвеолалық қабырғасына және интерстициумына енген. Микроскопиялық талдау сонымен қатар өкпедегі бронх эпителийінің құрғап кетуімен және ІІ типті пневмоциттердің басымдығымен бірге интерстициалдық пневмонияның бар екенін көрсетті. Ішек сынамаларының субмукозасында және ламина- пропиасында көптеген қабыну жасушалары, ал ешкілердің бауыр сынамаларының гепатоциттерінде вакуолярлық дегенерация мен синцитиалдық жасушалар, микроскопиялық белгілер байқалды. Перипорталды мультифокалды лимфоциттік инфильтрациялар бауыр паренхимасында жиі кездеседі. Микроскоппен мидың кейбір бөліктеріне лептоменгит пен нонсуппуративті энцефалит байқалды, бұл жағдайларды тамырлардың тығырықтануы, паренхимадағы қан кету, периваскулярлық кішігірім немесе орташа мононуклеарлық жасушалармен (негізінен лимфоциттер мен бірнеше макрофагтар), фокалды немесе диффузиялық микроглиоз, нейрондық дегенерация, сателлитоз және нейронофагия сипаттады. Қорытынды Эпителий жасушалары, альвеолярлық макрофагтар, өкпелер мен гепатоциттерде гистопатологиялық өзгерістер, негізінен қабыну жасушаларының инфильтрациясы, синцития және интрануклеарлық және/ немесе интрацитоплазмалық эозинофильді инклюзиялардың болуы байқалды.
Диагностика
Тарих және клиникалық белгілер эндемиялық аймақтарда болжамды диагноз қоюға мүмкіндік береді. Вирусты жедел жағдайларда ПЦР және ЭЛИСА әдістері арқылы алуан түрлі сындыралар мен қаннан алуға болады. Антителоларды ELISA те анықтауға болады. Бұл жаһандық жоспарды жүзеге асыру туралы қосымша ақпаратты ФАО веб-сайтынан табуға болады. 2016 жылдан бастап 15 жыл ішінде қой-ешкі және ірі қара малының обасын жою мүмкін деп саналады.