Кіріспе
Шошқаның вирустық ауруы. Шошқаның классикалық қызуы (ШҚҚ) немесе шошқаның холерасы (кейде неміс тіліндегі "швейнпест" сөзіне сүйене отырып, шошқа обасы деп те аталады) – шошқалардың (Ескі және Жаңа әлем шошқаларының) жоғары жұқпалы ауруы.
Classical swine fever (CSF) or hog cholera (also sometimes called pig plague based on the German word Schweinepest) is a highly contagious disease of swine (Old World and New World pigs).
Клиникалық белгілері
Шошқа безі қызба, тері зақымдары, құрылыстар, көкбауыр инфарктісі және көбінесе (әсіресе жас жануарларда) 15 күн ішінде өлімге алып келеді. Аурудың жедел және созылмалы түрлері бар, ол ауыр, жоғары өлім-жітіммен, жеңіл немесе тіпті байқалмайтын болуы мүмкін. Аурудың жедел түрінде, барлық жас топтарында қызба, науқас жануарлардың жиналуы, тәбеттің жоғалуы, жалбырлық, әлсіздік, конъюнктивит, іш қату, одан кейін диарея және дененің шайқалуы байқалады. Клиникалық белгілердің пайда болуынан кейін бірнеше күннен соң құлақтар, іш және жамбастың ішкі беті көкшіл түске боялуы мүмкін. Жедел ауруға шалдыққан жануарлар 1-2 апта ішінде өледі. Аурудың ауыр түрлері африкалық шошқа безіне өте ұқсас. Вируленттілігі төмен штаммдарда жалғыз көрініс репродуктивтік қабілеттің нашарлауы және туа біткен дікіл сияқты неврологиялық кемістіктері бар шошқалардың тууы болуы мүмкін.
Иммундау
Ауру жұқтырған шошқалардың шамалы бөлігі сауығып кетеді және иммунитет қабылдайды. Жасанды иммундау процедураларын алғаш рет Марион Дорсет жасаған.
Эпидемиология
Ауру Азияның көп бөлігінде, [Орталық және Оңтүстік Америкада, Еуропа мен Африканың кейбір аймақтарында ендемик болып табылады. Ұлыбританияда 1966 жылға дейін жойылған деп есептелген (Қоршаған орта, тағам және ауыл шаруашылығы департаментінің мәліметі бойынша), бірақ 2000 жылы Шығыс Англияда жаңа ошақ пайда болды. 1978 жылдың 31 қаңтарында АҚШ-тың Ауыл шаруашылығы министрі Боб Бергланд АҚШ-тың бұл аурудан құтылғанын жариялады. Италия мен Испаниядағы КҚС пайда болуы ретроспективті генетикалық талдау арқылы анықталды. Greiser Wilke және авторлар тобы, 2000 жылғы зерттеулерінде бұл ошақтарды Нидерландыдан шошқа балаларын әкелумен байланыстырды. CSFV ірі қара малдың вирустық диареясын және шекаралық ауруын тудыратын руминент пестивирустарымен тығыз байланысты. CSFV штаммдарының әсері әртүрлі, сондықтан клиникалық белгілердің кең спектрі байқалады. Жоғары вирулентті штаммдар жедел, айқын аурулармен және жоғары өлім-жітіммен, соның ішінде неврологиялық белгілермен және терідегі геморрагиямен байланысты. Аз вирулентті штаммдар субкүткіл немесе созылмалы инфекцияларға әкелуі мүмкін, оларды анықтау қиын, бірақ олар түсік тастауға және өлі тууға себеп болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда, жоғары тәуекел аймақтарындағы малдар мұқият статистикалық негізде серологиялық тексеруден өтеді. Жұқтырған, бірақ клиникалық белгілері жоқ аналық шошқалардан туған жұқтырған шошқалар ауруды популяцияда сақтап тұруға көмектеседі. Басқа белгілерге әлсіздік, қызба, иммунодепрессия, созылмалы диарея және екіншілік респираторлық инфекциялар жатады. КҚС-нің инкубациялық кезеңі 2-ден 14 күнге дейін ауытқиды, бірақ клиникалық белгілер 2-3 аптадан кейін ғана көрінеді. Алдын алу мемлекеттік ережелерінде инкубациялық кезеңнің максималды шегі ретінде 21 күн қарастырылады. Жедел инфекцияға шалдыққан жануарлар өлімге дейін 2-3 айға дейін тіршілік ете алады. КҚС-ты жою қиын мәселе. Қазіргі бағдарламалар жылдам анықтау, диагностика және мал союға бағытталған. Бұдан кейін шұғыл вакцинация жүргізілуі мүмкін (ATCvet кодтары: инактивацияланған вирустық вакцина үшін, тірі вакцина үшін). Вакцинация тек вирустың үй шошқаларында және/немесе жабайы шошқаларда кең таралған жағдайларда қолданылады. Соңғы жағдайда, тек мал сою саясаты жеткіліксіз. Оның орнына, ЕО елдері жұқтырған шошқалардың қозғалысын шектеу үшін аң аулау шектеулерін енгізді, сондай-ақ инфекцияның таралуын тежеу үшін маркерлік және шұғыл вакциналарды қолданады. Инфекцияны сақтап және таратуға ықпал ететін факторлар: шошқалар мен шошқа еті өнімдерінің кең тасымалы, сондай-ақ жабайы шошқалар мен жабайы шошқалар популяцияларындағы ендемик КҚС.
Шеттер
1, оның ішінде 1.1, 2.2,
Сарысудағы қожайын жануардың антиденелік жауабын анықтау үшін ферменттік иммуносорбенттік талдау (ELISA) қолданылады. Сарысу үлгілеріндегі вирустық белокты (антигенді) анықтау үшін антигендік ELISA қолданылады. Үлгілердегі вирустық РНК-ны анықтауға арналған RT qPCR тесті, әсіресе штамдарды ажырату үшін тиімді. 1997-1998 жылдардағы ЕО эпизоотиясының тегін анықтау үшін Грейзер Уилке және авторлар тобы 2000 жылы алғаш рет цереброспиналды сұйықтық (CSF) үшін тікелей генетикалық типтеуді әзірледі. Вирусты оқшаулау – жасуша мәдениетінде вирус тұқымын бөліп алу.
Serum Enzyme linked immunosorbent assay (ELISA) detection of host animal antibody response in serum samples. Antigen ELISA detection of viral protein (antigen) in serum samples. RT qPCR test detection of viral RNA in samples, especially useful to differentiate strains. Direct genetic typing for CSF was first developed by Greiser Wilke et al., 2000 to trace descendants of the 1997 1998 EU epizootic. Virus isolation isolation of virus in cell culture.
Гистопатологиялық зерттеу
Мидың гистологиясы тамыр эндотелийлерінің көбеюін және тамырлардың айналасындағы қабынуын көрсетеді (қабыну, басқа белгілермен бірге, өте маңызды, бірақ бұл аурудың нақты белгісі емес).