Кіріспе
Парсы тілі сөздіктер құрамы Парсы тілі Үнді-Еуропа тілдер отбасына жатады, ал қазіргі парсы тіліндегі көптеген сөздер түпнұсқа Үнді-Еуропа тілдерінен шыққан. Тіл жаңа сөздерді түбірден алу үшін сөздерді бекіту және құрастыру сияқты сөз құрастыру әдістерін кеңінен қолданады. Парсы тілі басқа тілдермен де тығыз байланыста болған, нәтижесінде көптеген қарыздар пайда болған.
Persian belongs to the Indo European language family, and many words in modern Persian usage ultimately originate from Proto Indo European. The language makes extensive use of word building techniques such as affixation and compounding to derive new words from roots. Persian has also had considerable contact with other languages, resulting in many borrowings.
Сыртқы әсерлер
Парсы тіліндегі қарыздар көбінесе араб, француз және түрік тілдерінен алынған; түрік тілінің ықпалы диалектіге байланысты ерекшеленеді. Соңғы кездері ағылшын тілінде де кейбір сөздерді пайдаланып жүрміз. Персия тілі басқа тілдердің, әсіресе араб, армян, грузин, үнді-иран тілдерінің және түркі тілдерінің сөздіктеріне де әсер етті. Көптеген парсы сөздері ағылшын тіліне енген.
Араб ықпалы
Иранды арабтар 7-9 ғасырларда жаулап алды. Осы кезеңде араб тіліндегі сөздер парсы тіліне еніп, парсы тіліндегі сөздердің көбісі араб тіліне енген. Араб тілінен шыққан парсы сөздеріне ислам терминдері жатады. Араб тілі парсы тілінің лексикасына әсер етті, бірақ тілдің құрылымына әсер етпеді. Бұл лексикалық элементтерді алу үшін қолданылатын морфологиялық процесс парсы тіліне енгізілмеген және тілге тиімсіз. Бұл араб сөздері парсы тіліне көшіріліп, лексикаланды. Мысалы, араб тіліндегі ketāb (كتاب) ["кітап"] көпше түрінде котоб (كتب) түбірлік жүйе арқылы алынған. Парсы тілінде ketâb сөзінің көпше саны парсы тіліндегі көпше морфема hā: ketāb+hā → ketābhā (كتاب ها) қосылуы арқылы алынады. Сонымен қатар, кез келген жаңа парсы сөздері тек осы көпшілік морфемамен ғана көбейтілуі мүмкін, өйткені араб түбір жүйесі парсы тілінде өнімді процесс емес. Сонымен қатар, араб морфологиялық жүйесінде қалыптасқан көпшілік әрпі парсы сөздіктерінің тек кішкентай бөлігін ғана құрайды (Шираз корпусында шамамен 5%), оларды морфологияға енгізудің қажеті жоқ; олар сөздікте ретсіз нысандар ретінде тізімделеді. Ирандықтар арасында Сафавидтер империясы кезінде араб тіліндегі қарыз сөздерді қолдануды азайтып, парсы тілінің таза нұсқасын қайта жаңғыртуға тырысқан. Екі пахлави шаһ та 20-ғасырда парсы тілі мен әдебиеті академиясын құру арқылы осындай күш-жігерді қолдады. 1934 жылы Реза Шах парсы тілінің құтқарушысы деп саналатын Фердоусидің қабірін қайта тұрғызуды тапсырды және Машхадта Фердоусидің мыңжылдық мерейтойы (جشن هزاره فردوسی) деп аталатын Фердоусидің заманынан бері парсы әдебиетінің мың жылдығын атап өту рәсімін ұйымдастырды. Иран революциясынан кейін парсы тілі мен әдебиеті академиясы парсы тілінің тұтастығын қорғауға ұмтылысын жалғастырды. Алайда, академияның назары әлемдестік процесінің нәтижесінде көптеген басқа тілдер сияқты парсы тілінің ағылшын сөздерімен үнемі араласуына аударылды. 1980 жылдан бастап академия осы жаңа ағылшын тіліндегі сөздердің парсы тіліндегі баламаларын қолдану үшін үнемі науқан жүргізеді. Сондай-ақ, мұндай сөздерді бар парсы түбірлерінен лингвистикалық тұрғыдан алу, егер мұндай баламалар болмаса, және Иран, Ауғанстан және Тәжікстандағы парсы тілді адамдардың күнделікті өмірінде ағылшын тіліндегі баламаларының орнына осы жаңа монеталардың қабылдануын белсенді түрде насихаттау міндеті бар.
Түркілік ықпал
Түркі тілдері мен иран тілдерін сөйлейтіндер исламға дейінгі кезеңнен бері байланыста болды; сондықтан парсы тіліне енген белгілі түркі тілдері (түркі тілі арқылы монғол тілінен алынған) бар. Тарих бойы парсы тілінде сөйлейтін аймақты түркі тектес династиялар, атап айтқанда, Газнавид, Сельджук, Рум сұлтандығы және Тимуридтер басқарды. Үкімет, сауда және әскери қызметтегі кейбір ресми атауларды қоспағанда, парсы тіліндегі түркі тілінен алынған көптеген сөздер бейресми, үйлік дәмге ие, сондықтан көптеген парсы тілінде сөйлейтіндерге бұл сөздер шет тілінде сезілмейді: мысалы, āqā 'әмірші', dowqolu 'екілі', komak 'көмек', tumān 'Иранның ресми валютасы' (бірақ риал < португал), yābu 'топ', nag qešlāq 'қысқы квартал', yeylāq 'жазғы квартал', qeyči 'қашық'. Түркі тіліндегі қарыз сөздерді қолдану диалектке байланысты әр түрлі болады; әдетте, шығыс диалекттерінде: тәжік, дар, хазараги сияқты түркі тілінің ықпалы Иран парсы тілінен көп.