Кіріспе
Афроазиялық тілдер тобының бір тармағы – семит тілдері. Оған араб, амхар, арамей, иврит және көптеген ежелгі мен қазіргі тілдер кіреді. Бұл тілдерде Батыс Азияның көп бөлігінде, Солтүстік Африкада, Африка мүйізінде, Мальтада, сондай-ақ Солтүстік Америка, Еуропа және Австралиядағы үлкен иммигранттар мен экспаттар қауымдастықтарында 330 миллионнан астам адам сөйлейді. Бұл терминологияны алғаш рет 1780 жылдары Геттинген тарих мектебінің өкілдері қолданды, олар атауды «Жаратылыс кітабындағы» Нұхтың үш ұлының бірі – Шемнің есімінен алған. Семит тілдері Батыс Азияда өте ерте заманнан бері жазбаша түрде кездеседі. Шығыс семит тілдеріне жататын аккад және Эбла тілдерінің мәтіндері (шумерлік жазуынан бейімделген жазумен жазылған) шамамен б.з.д. 2500 жылдан бері Месопотамияда және Солтүстік Левантта пайда болған. Одан бұрын жазылған тілдердің ішінде шумер және элам тілдері (б.з.д. 2800-550 жылдар аралығында) – тілдік оқшаулаулар, ал египет тілі (б.з.д. 3000 жыл шамасында) – афроазиялық тілдер тобының семит тілдерімен туыс, бірақ олардың құрамына кірмейтін жеке тармағы. Аморит тілі Месопотамияда және Солтүстік Левантта б.з.д. 2000 жыл шамасында пайда болды, одан кейін иврит, финикия, моав, эдом және аммон тілдерін қамтитын, өзара түсіністік қанаан тілдері (сондай-ақ, мүмкін, экронит, амалек және суте тілдері), қазір де қолданылып келе жатқан арамей және угарит тілдері пайда болды. Семит тілдерін жазу үшін қолданылатын көптеген жазу жүйелері – абджад, яғни әліпбилік жазудың бір түрі, ол дауысты дыбыстардың кейбірін немесе барлығын жіберуге мүмкіндік береді. Бұл тілдер үшін мүмкін, себебі семит тілдерінде мағынаны дауыссыздар басты нақтылайды. Оларға угарит, финикия, арамей, иврит, сирия, араб және ежелгі Оңтүстік Арабия жазулары жатады. Эфиопия мен Эритреяның семит тілдерін жазу үшін қолданылатын геэз жазуы техникалық тұрғыдан абугида болып табылады – ол өзгертілген абджад, онда дауысты дыбыстарды көрсету үшін әрқашан дауыссыздарға диакритикалық белгілер қосылады. Бұл басқа семит тілдерінен өзгеше, оларда дауысты дыбыстар қажет болған жағдайда немесе кіріспе мақсаттарда ғана көрсетіледі. Мальта тілі – латын әліпбиінде жазылған жалғыз семит тілі және Еуропалық Одақтың ресми тілі болып табылатын жалғыз семит тілі. Семит тілдері түйіспелі морфологиясымен ерекшеленеді. Яғни, сөз түбірлері өздері сөздер немесе сөз тіркестері емес, жекеленген дауыссыздар жиынтығы (әдетте үш, үш әріпті түбір деп аталады). Сөздер түбірден префикстер мен суффикстерді қосу арқылы емес, түбір дауыссыздарының арасына дауысты дыбыстарды енгізу арқылы құралады, бірақ префикстер мен суффикстер де жиі қосылады. Мысалы, араб тілінде «жазу» деген мағынаны білдіретін түбірдің түрі k t b. Осы түбірден дауысты дыбыстарды енгізу және кейде дауыссыздарды қосу арқылы сөздер жасалады, мысалы, كِتاب kitāb «кітап», كُتُب kutub «кітаптар», كَاتِب kātib «жазушы», كُتّاب kuttāb «жазушылар», كَتَب kataba «ол жазды», يكتُب yaktubu «ол жазады» және т.б.
The Semitic languages are a branch of the Afroasiatic language family. They include Arabic, Amharic, Aramaic, Hebrew, and numerous other ancient and modern languages. They are spoken by more than 330 million people across much of West Asia, North Africa, the Horn of Africa, Malta, and in large immigrant and expatriate communities in North America, Europe, and Australasia. The terminology was first used in the 1780s by members of the Göttingen school of history, who derived the name from Shem, one of the three sons of Noah in the Book of Genesis. Semitic languages occur in written form from a very early historical date in West Asia, with East Semitic Akkadian and Eblaite texts (written in a script adapted from Sumerian cuneiform) appearing from c. 2500 BCE in Mesopotamia and the northeastern Levant respectively. The only earlier attested languages are Sumerian and Elamite (2800 BCE to 550 BCE), both language isolates, and Egyptian (c. 3000 BCE), a sister branch within the Afroasiatic family, related to the Semitic languages but not part of them. Amorite appeared in Mesopotamia and the northern Levant c. 2000 BC, followed by the mutually intelligible Canaanite languages (including Hebrew, Phoenician, Moabite, Edomite and Ammonite, and perhaps Ekronite, Amalekite and Sutean), the still spoken Aramaic, and Ugaritic during the 2nd millennium BC. Most scripts used to write Semitic languages are abjadsa type of alphabetic script that omits some or all of the vowels, which is feasible for these languages because the consonants are the primary carriers of meaning in the Semitic languages. These include the Ugaritic, Phoenician, Aramaic, Hebrew, Syriac, Arabic, and ancient South Arabian alphabets. The Geʽez script, used for writing the Semitic languages of Ethiopia and Eritrea, is technically an abugida a modified abjad in which vowels are notated using diacritic marks added to the consonants at all times, in contrast with other Semitic languages which indicate vowels based on need or for introductory purposes. Maltese is the only Semitic language written in the Latin script and the only Semitic language to be an official language of the European Union. The Semitic languages are notable for their nonconcatenative morphology. That is, word roots are not themselves syllables or words, but instead are isolated sets of consonants (usually three, making a so called triliteral root). Words are composed from roots not so much by adding prefixes or suffixes, but rather by filling in the vowels between the root consonants, although prefixes and suffixes are often added as well. For example, in Arabic, the root meaning "write" has the form k t b. From this root, words are formed by filling in the vowels and sometimes adding consonants, e. g. كِتاب kitāb "book", كُتُب kutub "books", كاتِب kātib "writer", كُتّاب kuttāb "writers", كَتَب kataba "he wrote", يكتُب yaktubu "he writes", etc.
Атауы және сәйкестендіру
Еврей, араб және арамей тілдерінің ұқсастығы орта ғасырлардан бері барлық ғалымдар тарапынан қабылданып келген. Бұл тілдер батыс еуропалық ғалымдарға көршілес Таяу Шығыс елдерімен тарихи байланыстар арқылы және Киелі кітаптарды зерттеу нәтижесінде таныс болды. Еврей, араб және арамей тілдерін салыстырмалы талдау 1538 жылы Гиллем Постель латын тілінде жариялады. Шамамен екі ғасырдан кейін, Йоб Людольф осы үш тіл мен эфиопиялық семит тілдерінің ұқсастығын сипаттады. Дегенмен, ешбір ғалым бұл топты "семит" деп атаған жоқ. "Семит" терминін Геттинген тарих мектебінің мүшелері, бастапқыда Аугуст Людвиг фон Шлёцер (1781) араб, арамей және еврей тілдеріне жақын тілдерді белгілеу үшін жасады. Атаудың таңдалуы Нұхтың үш ұлының бірі – Шемнен, яғни Киелі кітаптың Жаратылыс кітабындағы шежірелік ақпараттардан немесе одан да нақтырақ айтқанда, Койне грек тіліндегі Σήμ (Сем) деген нұсқасынан алынды. Иоганн Готфрид Эйххорн бұл терминді танымал етті, әсіресе 1795 жылғы "Semitische Sprachen" (Семит тілдері) мақаласы арқылы, онда ол халықтар кестесінде ханаандықтар "хамит" болып саналғанына қарамастан, еврей және ханаандықтардың бір тіл екендігі туралы сынға қарсы терминологияны қорғады. Осы тілдердің тарихын зерттесек, олар әрқашан буын жазуымен немесе әліпбилік жазумен (ешқашан иероглифтермен немесе пиктограммалармен) жазылған; ал буын жазуы мен әліпбилік жазуды ойлап табу туралы аңыздар семиттерге дейін жетеді. Керісінше, "хамит" деп аталатын барлық халықтар бастапқыда иероглифтерді қолданды, бірақ кейін семиттермен байланысқа түсу немесе олардың арасында қоныстанған кезде олардың буын жазуымен немесе әліпбилік жазуымен танысып, оларды ішінара қабылдады. Осы тұрғыдан қарағанда, қолданылған әліпбиге байланысты "семит тілдері" деген атау толығымен орынды. Бұрын бұл тілдер еуропалық әдебиетте "шығыс тілдері" деп белгілі болған. 19-шы ғасырда "семит" атауы қалыпты атауға айналды; алайда кейінірек Джеймс Коулз Причард "Сиро-араб тілдері" деген балама атауды енгізіп, кейбір авторлар қолданды.
text=In the Mosaic Table of Nations, those names which are listed as Semites are purely names of tribes who speak the so called Oriental languages and live in Southwest Asia. As far as we can trace the history of these very languages back in time, they have always been written with syllabograms or with alphabetic script (never with hieroglyphs or pictograms); and the legends about the invention of the syllabograms and alphabetic script go back to the Semites. In contrast, all so called Hamitic peoples originally used hieroglyphs, until they here and there, either through contact with the Semites, or through their settlement among them, became familiar with their syllabograms or alphabetic script, and partly adopted them. Viewed from this aspect too, with respect to the alphabet used, the name "Semitic languages" is completely appropriate. Previously these languages had been commonly known as the "Oriental languages" in European literature. In the 19th century, "Semitic" became the conventional name; however, an alternative name, "Syro Arabian languages", was later introduced by James Cowles Prichard and used by some writers.
Ежелгі семит тілінде сөйлейтін халықтар
Семит тілдері Бронза дәуірі мен Темір дәуірінде Таяу Шығыстың және Кіші Азияның көп бөлігінде қолданылып, жазылған, ал ең ертерек куәландырылған тіл – Месопотамияның (Аққад, Ассирия, Исин, Ларса және Вавилон) Шығыс Семит аққад тілі б.з.д. үшінші мыңжылдықта пайда болған. Семит тілінде сөйлейтін халықтардың тегі әлі де талқыланып жатыр. Семит тілінде сөйлейтін халықтардың тарихи алдындағы шығу тегі болуы мүмкін бірнеше аймақ ұсынылды: Месопотамия, Левант, Эфиопия, Шығыс Жерорта теңізі аймағы, Арабия түбегі және Солтүстік Африка. 2009 жылғы зерттеуге сәйкес, семит тілдері Левантта б.з.д. 3750 шамасында пайда болған, ал Африка мүйізіне б.з.д. 800 шамасында Оңтүстік Арабия түбегінен, ал Солтүстік Африкаға Финикиялық отарлаушылар арқылы сол шамада енген. Басқалар Африка мүйізіне семит тілінде сөйлейтін адамдардың келуін әлдеқайда ертерек мерзімге жатқызады. Тағы бір гипотеза бойынша, семит тілі Солтүстік Африкадағы одан да ертерек тілдің бір тармағынан туындаған, ал шөлдеу салдарынан оның халқы төртінші мыңжылдықта б.з.д. қазіргі Эфиопияға, ал кейбіреулері Африкадан солтүстік-батысқа, Батыс Азияға көшіп кеткен. Өте жақын туысқан және өзара түсіністі болатын түрлі қанаандық тілдер, Солтүстік-Батыс семит тілдерінің бір тармағы, едомдық, еврей, аммондық, моавтық, финикиялық (пуникалық/карфагендік), самариялық еврей және экрониттік тілдерін қамтиды. Олар бүгінгі Израиль және Палестина аумақтарында, Сирияда, Ливанда, Иорданияда, Синай түбегінің солтүстігінде, Арабия түбегінің кейбір солтүстік және шығыс бөліктерінде, Түркияның оңтүстік-батыс шетінде, ал финикиялық тілінде Тунис (Карфаген), Ливия, Алжир және Марокконың кейбір бөліктерінде, Испанияда және мүмкін Мальтада және басқа да Жерорта теңізі аралдарында қолданылған. Угарит тілі – Сирияның солтүстік-батысындағы Угарит патшалығында таралған, Солтүстік-Батыс семит тілінің бір түрі. Б.з.д. 14 ғасырда Қананда (Израиль және Палестина аумақтары, Иордания, Ливан) Ассирия мен Вавилонның Месопотамиялық Шығыс Семит аққад тілінің элементтерін Батыс Семит қанаан тілдерімен біріктіре отырып, гибридті қанаандық-аққад тілі пайда болды. Арамей тілі – әлі күнге дейін қолданылып келе жатқан ежелгі Солтүстік-Батыс Семит тілі, ол алғаш рет б.з.д. 12 ғасырда Солтүстік Левантта куәландырылған, және 8 ғасырда б.з.д. Тиглат-Пилесер III-тің шарасымен, жаңа Ассирия империясының (б.з.д. 911–605) жалпы тілі ретінде қабылдануынан кейін, сондай-ақ одан кейінгі Жаңа Вавилон және Ахеменид империяларында сақталғаннан кейін, Таяу Шығыстың көп бөлігінде Шығыс Семит және қанаандық тілдерін ығыстырды. Халдей тілі (арамей тілімен немесе оның Киелі кітаптағы нұсқасымен шатастырылмауы керек, кейде халдей деп аталады) – Солтүстік-Батыс семит тілі, мүмкін арамей тілімен тығыз байланысты, бірақ тілдің ешбір мысалы сақталмаған, өйткені б.з.д. 9 ғасырда Леванттан Оңтүстік Месопотамияға қоныстанған халдейлер жергілікті месопотамиялықтардың аққад және арамей тілдерін тез қабылдаған көрінеді. Ежелгі Оңтүстік Арабия тілдері (Оңтүстік Семит тілдері деп жіктеледі және сондықтан Орталық Семит араб тілінен ерекшеленеді) Дильмун, Шеба, Убар, Сокотра және Маган патшалықтарында қолданылған, қазіргі терминдермен Сауд Арабиясының шығыс жағалауының бір бөлігін және Бахрейн, Катар, Оман және Йеменді қамтиды. Оңтүстік Семит тілдері Африка мүйізіне б.з.д. 8 ғасыр шамасында тараған деп есептеледі, онда геэз тілі пайда болды (бірақ ықпал бағыты әлі де белгісіз).
Біздің заманымыз
Классикалық сирия тілі — біздің заманымыздың 200 жылы шығыс арамей диалектісі, Месопотамияда, Левантта және Кералада, Үндістанда діни тіл ретінде қолданылған. Ол 3-5 ғасырларда ерте христиандықтың әдеби тілі ретінде маңызға ие болды және ерте ислам дәуірінде де қолданылып келді. Араб тілі, Араб түбегінде пайда болғанмен, біздің заманымыздың 1-4 ғасырларында Леванттың оңтүстік аймақтарында алғаш рет жазбаша түрде кездеседі. 7-8 ғасырлардағы арабтардың жаулаулары кезінде классикалық араб тілі Таяу Шығыстың көптеген (бірақ барлығы емес) жергілікті семит тілдері мен мәдениеттерін ығыстырды. Таяу Шығыс пен Солтүстік Африкаға Араб түбегінен мұсылман арабтар келіп қоныстанды, сосын семит емес мұсылман ирандықтар мен түркі халықтары да келді. Бұрын ассириялықтар, вавилондықтар және парсылар қолданған арамей диалектілері біртіндеп маңызын жоғалтты, алайда шығыс арамей тілінің ұрпақтары (сурет (ассириялық және халдейлік нұсқалары), туройо және мандай) бүгінгі күнге дейін сақталған. Сирия тілі Иракта мойындалған тіл, сонымен қатар Месопотамия араб тілі сирия тілінің, әсіресе Эдесса диалектісінің ықпалымен дамыған араб тілінің диалектілерінің бірі болып табылады. Ал Батыс арамей тілінде қазір Сирияның батысында небары бірнеше мың христиан және мұсылман арамейлер (сириялықтар) сөйлейді. Арабтар өздерінің Орталық семит тілін Солтүстік Африкаға (Мысыр, Ливия, Тунис, Алжир, Марокко және солтүстік Судан мен Мавритания) таратты, онда ол біртіндеп египеттік копт және көптеген бербер тілдерін ығыстырды (бербер тілінің көп бөлігі әлі де қолданыста), сондай-ақ бір кезде Пиреней түбегінде (қазіргі Испания, Португалия және Гибралтар) және Мальтада да қолданылды. Халифалардың қолдауымен және діни мәртебесінің беделі арқасында араб тілі тез арада әлемдегі басты әдеби тілдердің біріне айналды. Алайда, халық арасында таралуы ұзаққа созылды, өйткені Араб түбегінен тыс жергілікті халықтың көпшілігі (барлығы емес) өз тілдерін арап тіліне ауыстыруға біртіндеп көшті. Бедуин тайпалары жаулап алған жерлерге қоныстанған сайын, араб тілі Арабияның орталық бөлігінде ғана емес, Йеменде, Жемісті жарты айда және Мысырда да басты тілге айналды. Мағрибтің көп бөлігі де солай болды, әсіресе 11 ғасырда Бану Хилалдың шабуылынан кейін, араб тілі әл-Андалустың көптеген тұрғындарының ана тіліне айналды. 14 ғасырда Нұбияның Донгола патшалығы құлағаннан кейін араб тілі Мысырдан оңтүстікке қарай қазіргі Суданға тарала бастады, жақын арада Бени Хасан Мавританияға араб тілін жеткізді. Араб тілінен ерекшеленетін бірқатар қазіргі Оңтүстік Арабия тілдері әлі де сақталған, мысалы Сокотри, Мехри және Шехри, олар негізінен Сокотрада, Йеменде және Оманда қолданылады. Осы арада біздің заманымызға дейін 8 ғасырда Оңтүстік Арабиядан келген семит тілдері Эфиопия мен Эритреяда әртараптанды, онда кушиттердің ықпалымен олар бірнеше тілге бөлінді, соның ішінде амхар және тигринья. Сүлеймен әулетінің тұсында Эфиопияның кеңеюімен, бұрын шағын жергілікті тіл болған амхар тілі елдің көп бөлігінде таралып, семит (мысалы, Гафат) және семит емес (мысалы, Вейто) тілдерін ығыстырды және негізгі әдеби тіл ретінде гейзді алмастырды (бұл аймақтағы христиандар үшін діни тіл болып қала береді). Бұл таралу бүгінгі күнге дейін жалғасуда, ал қимант тілі келер ұрпақта жоғалып кетуі мүмкін.
Қазіргі таралу
Қазіргі уақытта араб тілі Мавританиядан Оманға дейін, Ирактан Суданға дейін көптеген адамдардың ана тілі болып табылады. Классикалық араб тілі – Құранның тілі. Ол араб тілінде сөйлейтін мұсылман әлемінде де кеңінен оқытылады. Мальта тілі – Сицилияда бұрын қолданылған Сикуло-араб тілінен тараған, Мағриби араб тілінің бір түрі. Қазіргі заманғы мальтий алфавиті латын әрпіне негізделген, оған диакритикалық белгілермен және диграфтармен жазылатын әріптер қосылған. Мальта тілі – Еуропалық Одақтағы жалғыз семит тілінің ресми тілі. Өздерінің қазіргі ана тілінде сөйлейтін адамдар санынан әлдеқайда көп адамдар үшін екінші тіл ретінде табысты болған бірнеше семит тілдері бүгінде әлемнің ірі діндерінің қасиетті әдебиетінің негізін құрайды, оның ішінде ислам (араб), иудаизм (иврит және арамей (Библиялық және Талмудтық)), сирия христиандығы (классикалық сириялық) және Эфиопия және Эритрея православие христиандығы (геиз). Миллиондаған адам оларды екінші тіл ретінде (немесе қазіргі тілдерінің архаикалық нұсқасы) үйренеді: көптеген мұсылмандар Құранды оқып, жатқа алады, ал еврейлер Тораның, Мидраштың және басқа да еврей жазбаларының тілі – Библиялық ивритте сөйлейді және зерттейді. Шығыс Ассирия шіркеуінің, Халдей католик шіркеуінің, Шығыс Ежелгі шіркеуінің, Ассурлық Пентикост шіркеуінің, Ассурлық Евангелия шіркеуінің және Сирия Православие шіркеуінің жаттары шығыс арамей тілдерінде сөйлейді және классикалық сирия тілін құлшынып қатысу тілі ретінде қолданады. Классикалық сирия тілі сондай-ақ негізінен араб тілінде сөйлейтін Маронит шіркеуінің және Сирия Католик шіркеуінің жаттары құлшынып қатысу үшін қолданады және бастапқыда Антиохиядағы және ежелгі Сириядағы Мелкиттердің құлшынып қатысу тілі болды. Көне грек және классикалық араб тілдері – Таяу Шығыстағы Шығыс Православие христиандарының негізгі құлшынып қатысу тілдері болып табылады, олар Антиохия, Иерусалим және Александрия патриархаттарын құрайды. Мандей тілінде мандайлықтар сөйлейді және оны діни рәсімдерде қолданады. Қазіргі неоарамик диалектілерінің көп бөлігі шығыс диалектілерінен шыққан болса да, батыс неоарамик тілі әлі де Сирияның екі ауылында қолданылады. Таяу Шығыста араб тілінің үстемдігіне қарамастан, басқа семит тілдері де бар. Библиялық иврит, ұзақ уақыттан бері күнделікті тіл ретінде жойылған және тек еврей әдебиеті, зияткерлік және діни қызметінде қолданылатын, 19 ғасырдың соңында сөйлеу тілі ретінде қайта жандандырылды. Қазіргі иврит Израильдің негізгі тілі болып табылады, ал Библиялық иврит бүкіл әлемдегі еврейлердің құлшынып қатысуы мен діни зерттеулерінің тілі болып қалады. Арабтардың басымдығы бар Йемен мен Оман елдерінде, Арабия түбегінің оңтүстік шетінде, бірнеше тайпалар Махри және Сокотри сияқты қазіргі Оңтүстік Арабия тілдерінде сөйлеуді жалғастыруда. Бұл тілдер араб диалектілерінен де, көне Оңтүстік Арабия жазуларындағы тілдерден де ерекшеленеді. Көне Оңтүстік Арабияның жартылай аралдық отанымен тарихи байланысы бар, оның ішінде тек бір тіл – Разихи тілі сақталған, Эфиопия мен Эритреяда семит тілдерінің көп саны бар; Эфиопияда ең көп тараған – амхар, Эритреяда Тигре және Тигринья. Амхар тілі – Эфиопияның ресми тілі. Тигринья – Эритреядағы жұмыс тілі. Тигр тілін Эритреяның солтүстік және орталық жазықтарында және шығыс Суданның кейбір аймақтарында бір миллионнан астам адам сөйлейді. Бірқатар Гураге тілдері Эфиопияның орталық бөлігіндегі жартылай таулы аймақтағы халықтармен сөйлеседі, ал Харари Харар қаласымен шектеледі. Геиз тілі Эфиопия мен Эритреядағы кейбір христиан топтарының діни тілі болып қала береді.
Грамматика
Семит тілдері бірқатар грамматикалық ерекшеліктерді ортақ пайдаланады, бірақ уақыт өте келе тілдердің арасында да, тілдердің ішінде де өзгерістер болған, бұл табиғи процесс.
Сөз тәртібі
Протосемит тіліндегі қайта құрылған сөздердің әдепкі тәртібі — етістік–бағынышты сөз–толықтырылатын сөз (VSO), иеленген нәрсе–иеленуші (NG) және зат есім–сын есім (NA). Бұл тәртіп классикалық араб және библиялық иврит тілдерінде де сақталған, мысалы, классикалық араб тілінде رأى محمد فريدا ra'ā muħammadun farīdan (сөзбе-сөз "Мұхаммед Фаридті көрді", яғни Мұхаммед Фаридті көрді). Дегенмен, қазіргі араб диалектілерінде, сондай-ақ кейде қазіргі стандартты араб тілінде (классикалық араб тіліне негізделген қазіргі әдеби тілде) және қазіргі ивритте классикалық VSO тәртібі SVO тәртібіне ұшырады. Қазіргі эфиопиялық семит тілдері басқа сөз тәртібін қолданады: толықтырылатын сөз–бағынышты сөз–етістік (SOV), иеленуші–иеленген нәрсе және сын есім–зат есім. Алайда, ең көне жазбада кездесетін эфиопиялық семит тілі — геэз, VSO, иеленген нәрсе–иеленуші және зат есім–сын есім тәртібінде болған. Акад тілінде де негізгі сөз тәртібі SOV болды.
Зат есімдер мен қосымша есімдердегі кейстер
Протосемиттік тілдегі үш жағдай жүйесі (номинатив, аккузатив және генетив), әртүрлі дауысты қосымшалары (u, a, i) бар, Құран арабшасында (ʾIʿrab-қа қараңыз), аккад және угариттік тілдерде толық сақталған, ал семит тілдерінің көптеген диалектілерде бұл жүйе толығымен жойылған. Қазіргі стандартты араб тілінде мұндай жағдайлардың айырмашылығы сақталып келеді, бірақ олар көбінесе еркін сөйлеу кезінде диалектінің әсерінен жоғалады. Эфиопия семит тілінде айыптаушы қосымша "n" сақталған. Солтүстік-батыста, сирек кездесетін самалиан тілінде көпше түрінде номинатив "ū" және көлбеу "ī" арасында жағдайлық айырмашылық байқалады (осы айырмашылықты классикалық араб тілімен салыстырыңыз). Бұдан өзге, семит есімдер мен сын есімдерде күй категориясы болған, ал белгісіз күй нюнация арқылы білдірілген.
Есімдіктердегі сан
Семит тілдерінде бастапқыда үш грамматикалық сан болған: жекеше, екіше және көпше. Классикалық араб тілінде әлі де міндетті екілік сақталған (яғни, екі нысанды атағанда оны барлық жағдайларда қолдану қажет), ол есімдерде, етістіктерде, сын есімдерде және есімдіктерде көрсетіледі. Араб тілінің көптеген қазіргі диалекттерінде де екілік сақталған, мысалы, Бахрейн елінің атында (baħr "теңіз" + ayn "екі"), бірақ ол тек есімдерде ғана белгіленеді. Еврей тілінде де бірнеше есімде кездеседі (šana "бір жыл", šnatayim "екі жыл" және šanim "жылдар"), бірақ олар үшін ол міндетті болып табылады. Араб тіліндегі sadd "бір бөгет" және sudūd "бөгеттер" мысалындағы, Арабия және Эфиопия тілдерінде кең таралған, сынған көпшелер құбылысы, протосемит тілінен бастау алған болуы мүмкін, сондай-ақ қарапайым түбірлерден дамыған да болуы мүмкін.
Жеке зат есімдердің дербес алмастыруы
Ағылшынша Протосемитше Акадша арабша Ge'ez Еврейше Арамейше Suret Мальталық стандартты жалпы жергілікті тілдер I anāku أنا ʔanā ʔanā, anā, ana, āni, āna, ānig አነ ʔana אנכי, אני ʔānōī, ʔănī אנא ʔanā ānā jiena, jien You (sg., masc.) ʔanka > *ʔanta atta أنت ʔanta ʔant, ant, inta, inte, inti, int, (i)nta አንተ ʔánta אתה ʔattā אנת ʔantā āt, āty, āten int, inti You (sg., fem.) ʔanti atti أنت ʔanti ʔanti, anti, inti, init (i)nti, intch አንቲ ʔánti את ʔatt אנת ʔanti āt, āty, āten int, inti He suʔa šū هو huwa, hū huwwa, huwwe, hū ውእቱ wəʔətu הוא hū הוא hu owā hu, huwa She siʔa šī هي hiya, hī hiyya, hiyye, hī ይእቲ yəʔəti היא hī היא hi ayā hi, hija We niyaħnū, *niyaħnā nīnu نحن naħnu niħna, iħna, ħinna ንሕነ ʔnəħnā אנו, אנחנו ʔānū, ʔănaħnū נחנא náħnā axnan aħna You (dual) ʔantunā أنتما ʔantumā Plural form is used They (dual) sunī(ti) هما humā Plural form is used You (pl., masc.) ʔantunū attunu أنتم ʔantum, ʔantumu ʔantum, antum, antu, intu, intum, (i)ntūma አንትሙ ʔantəmu אתם ʔattem אנתן ʔantun axtōxūn intom You (pl., fem.) ʔantinā attina أنتنّ ʔantunnaʔantin, antin, ʔantum, antu, intu, intum, (i)ntūma አንትን ʔantən אתן ʔatten אנתן ʔanten axtōxūn intom They (masc.) sunū šunu هم hum, humu hum, humma, hūma, hom, hinne(n) እሙንቱ ʔəmuntu הם, המה hēm, hēmmā הנן hinnun eni huma They (fem.) sinā šina هنّ hunnahin, hinne(n), hum, humma, hūma እማንቱ ʔəmāntu הן, הנה hēn, hēnnā הנן hinnin eni huma The Akkadian form is from Sargonic Akkadian. Семит тілдерінде /i/ соңғы дауысты болып келетін тілдер бар (Мехри тілінде осы формада). Екілік сын есімдердің формаларын қайта құру туралы соңғы талқылау үшін Бар Ашер, Элитзур деген бетті қараңыз. 2009 жыл. "Семит тіліндегі қос алмастықтар және олардың еврей тіліндегі бар екендігіне дәлелдерді бағалау", Ежелгі Таяу Шығыс зерттеулері 46: 32–49.
Кардинал сандар
Ағылшынша Proto Semitic IPA арабша еврейше Sabaean Assyrian Neo Aramaic Maltese Ge'ez Бір ʼaḥad , *ʻišt واحد, أحد אחד ʼeḥáḏ, ʔḥd xā wieħed አሐዱ ʾäḥädu Екі ṯin ān (атау сөз), ṯin ayn (толықтырушы), kilʼ اثنان (атау сөз), اثنين (толықтырушы), екі әйел. שתים שַּטָּאִים ṯny treh tnejn ክልኤቱ kəlʾetu Үш śalāṯ > ṯalāṯ ثلاث fem. שלוש šālṓš ślṯ ṭlā tlieta ሠለስቱ śälästu Төрт ʼarbaʻ أربع fem. ארבע ʼárbaʻ ʼrbʻ arpā erbgħa አርባዕቱ ʾärbaʿtu Бес ḫamš خمس fem. חמש ḥā́mēš ḫmš xamšā ħamsa ኀምስቱ ḫämsətu Алты šidṯ ستّ (реттік сөз سادس ) fem. שש šēš šdṯ/šṯ ëštā sitta ስድስቱ sədsətu Жеті šabʻ سبع fem. שבע šéḇaʻ šbʻ šowā sebgħa ሰብዐቱ säbʿätu Сегіз ṯamāniy ثماني fem. שמונה šəmṓneh ṯmny/ṯmn tmanyā tmienja ሰማንቱ sämantu Тоғыз tišʻ تسع fem. תשע tḗšaʻ tšʻ učā disgħa ተስዐቱ täsʿätu Он ʻaśr عشر fem. עשר ʻéśer ʻśr uṣrā għaxra ዐሠርቱ ʿäśärtu Бұл әйелдік жұрнақтары жоқ негізгі сандық түбірлер. Көбінесе ескі семит тілдерінде 3-тен 10-ға дейінгі сандардың формалары жыныстың полярлығын көрсетеді (оларды "хиастикалық келісім" немесе "кері келісім" деп те атайды), яғни егер саналатын зат еркек туыс болса, сан әйел туыс болады және керісінше.
These are the basic numeral stems without feminine suffixes. In most older Semitic languages, the forms of the numerals from 3 to 10 exhibit polarity of gender (also called "chiastic concord" or "reverse agreement"), i. e. if the counted noun is masculine, the numeral would be feminine and vice versa.
Типологиясы
Кейбір ерте семит тілдерінде әлсіз ергативтік белгілер болған деген болжам бар.