Араб әліпбиі және оның қолданылуы

Кіріспе

араб әліпбиі (الْأَبْجَدِيَّة الْعَرَبِيَّة, DIN немесе الْحُرُوف الْعَرَبِيَّة, ALA), немесе араб абжады, – барлық тілдерде қолданылатын араб жазуының тілдік ерекшеліктерімен реттелген түрі. Ол оңнан солға қарай, жалғастырыла жазылады және 28 әріптен тұрады, олардың көпшілігі жағдайға байланысты өзгеріп отырады. Араб әліпбиі абжад ретінде қарастырылады, онда тек дауыссыз әріптер жазылуы керек; дауысты әріптерді көрсету үшін диакритикалық белгілердің қолданылуына байланысты, ол толыққанды емес абжад саналады.

Хаттар

Араб тіліндегі негізгі әліпбиде 28 әріп бар. Араб жазуын басқа тілдерді жазу үшін пайдаланатын жазу жүйелері әріптерді қосып не алып тастады: мысалы, парсы, османдық түрік, күрд, урду, синди, әзербайжан, малай, ачех, банджари, яван, пушту, панджаби, ұйғыр, арви және араб тілдерінде олардың әліпбиіне қосымша әріптер бар. Грек әліпбиінен айырмашылығы, араб тілінде үлкен және кіші әріптердің айырмасы жоқ. Көптеген әріптер сыртқы түрімен ұқсас, бірақ олардың ортаңғы бөлігінің (расм) үстінде немесе астындағы нүктелер (ALA) арқылы бір-бірінен ажыратылады. Бұл нүктелер әріптің ажырамас бөлігі болып табылады, себебі олар әртүрлі дыбыстарды білдіретін әріптерді ажыратады. Мысалы, араб әріптері ب, ت және ث бірдей негізгі пішінге ие, бірақ біріне бір нүкте төменнен, екіншісіне екі нүкте жоғарынан, үшіншісіне үш нүкте жоғарынан қосылады. Әрпі ن бастапқы және ортаңғы пішіндерінде бірдей болып келеді, жоғарына бір нүкте қосылады, бірақ оқшауланған және соңғы пішіндерінде сәл өзгеше. Араб тілінде басылған және қолмен жазылған жазудың өзі байланысты (қарсиві), сөз ішіндегі әріптердің көпшілігі тікелей жанындағы әріптермен біріктіріледі.

Әліппелік ретімен

Араб әліпбиінің екі негізгі реті ('әліпбилік тәртібі') бар: ʾabjadīy және hijā’ī. Алғашқы ʾabjadī реті финикия әліпбиінде қолданылған тәртіптен шыққан, сондықтан еврей және грек әліпбилері сияқты басқа әліпбилердің ретін еске салады. Осы тәртіп бойынша әріптер абджад сандары деп аталатын сандар ретінде де қолданылады, олар еврей гематриясы мен грек изопсефиясындағыдай сандық кодтарға ие. hijā’ī немесе ALA реті телефондық анықтамалықтарда, сынып тізімдерінде және сөздіктерде сөздер мен есімдер тізімін сұрыптау үшін қолданылады. Бұл тәртіп әріптерді глифтердің пішіндерінің графикалық ұқсастығы бойынша топтастырады.

Нуннация

Нуннация (تنوين ALA) – зат есімге немесе сын есімге соңғы ALA қосылуы. Оған дейін келетін дауысты әріп грамматикалық жақты көрсетеді. Жазылған араб тілінде нұнация сөздің соңындағы дауысты белгіні екі рет қайталау арқылы белгіленеді.

Әуелі дауыстылар

Араб тілінде әдетте ұзақ дауыстылар жазылады, ал қысқа дауыстылар жіберіліп қалады. Сондықтан оқырмандар тіл біліміне сүйеніп, жоқ дауыстыларды өздері қоюға тиіс. Дегенмен, білім беру жүйесінде, әсіресе араб грамматикасы сабақтарында, осы дауыстылар қолданылады, себебі олар грамматика үшін өте маңызды. Араб тіліндегі бір ғана сөйлемнің мағынасы дауыстылардың ең кішкентай өзгеруінен мүлдем басқаша болуы мүмкін. Осы себепті, АЛА сияқты маңызды мәтінде араб диакритикасы және басқа да белгілер, мысалы, кантилляция белгілері сияқты үш негізгі дауысты белгілері міндетті түрде қолданылады.

Қысқа дауыстылар

Күнделікті араб жазуында, жарияланымдарда және көше белгілерінде қысқа дауыстылар әдетте жазылмайды. Ал екінші жағынан, діни институттар қарастыратын ALA-ның көшірмелері диакритикалық белгілер қосылмаса бекітілмейді. Балалар кітаптары, бастауыш сыныптардағы оқулықтар және араб тілінің грамматикасы диакритикалық белгілерді әлдебір дәрежеде қамтиды. Бұл "дыбыстамалық" мәтіндер деп аталады. Қысқа дауыстылар ALA деп аталатын, сөздің әрпінен жоғары немесе төмен орналасқан диакритикалық белгілермен жазылуы мүмкін. Барлық араб дауыстылары, ұзақ және қысқа, дауыссыздан кейін келеді; араб тілінде "Али" немесе "алиф" сияқты сөздер, мысалы, дауыссыздан басталады: ‘Алий, ALA.

Қысқа дауыстылар (толық дыбыстамалық мәтін) Кодтық атау Араб жазуындағы атау Транс. Phonemic Value Ескермелер size=220% 064E fat·ḥah size=150% ALA Диалектіге, орналасуына және екпініне байланысты , , , , , -ға дейін ауысады. size=220% 064F ALA size=150% ALA Диалектіге, орналасуына және екпініне байланысты , , -ға дейін ауысады. Ағылшын тіліндегі "OO" дыбысына ( "boot" сөзінен, бірақ қысқарақ) жуық.
size=200%0650 ALA size=150% ALA Диалектіге, орналасуына және екпініне байланысты , , -ға дейін ауысады. Ағылшын тіліндегі "I" дыбысына ("pick" сөзіндегідей) жуық.

Ұзын дауыстылар

Құран сияқты мәтіндерде толық дауысталган араб мәтінінде, АЛА-дан басқа дауыссыз әріптен кейінгі ұзақ АЛА, сол дауыссыз әріпке қысқа АЛА белгісі (АЛА) және одан кейін АЛА белгісімен жазылады; ұзақ АЛА – қысқа АЛА (АЛА) және АЛА белгісі ретінде жазылады; ал ұзақ АЛА – қысқа АЛА (АЛА) және АЛА белгісі ретінде жазылады. Қысқаша айтқанда, aa = ALA; iy = ALA; және uw = ALA. АЛА-дан кейінгі ұзақ АЛА, АЛА арқылы немесе АЛА-дан кейінгі бос АЛА арқылы бейнеленуі мүмкін (араб тілінде екі АЛА қатарына жол берілмейді). Төмендегі кестеде негізгі дауыссыз әріптің немесе АЛА белгісінің орнына нүктелі шеңбердің үстінде немесе астында орналасқан дауыстылар көрсетілген. Кестеде түсінікті болу үшін, сол жақтағы негізгі әріптер осы ұзын дауыстыларды көрсету үшін тек жеке түрінде берілген. Көптеген дауыссыз әріптер сол жағынан АЛА, АЛА және АЛА арқылы байланысады, олардың орташа немесе соңғы түрімен жазылады. Сонымен қатар, соңғы қатардағы АЛА әрпі сол жақтағы әріппен байланыса алады, содан кейін орташа немесе бастапқы түрін қолданады. Негізгі әріптер кестесін пайдаланып, олардың нақты пішімдері мен байланыс түрлерін қараңыз. + Ұзын дауыстылар (толық дауысталған мәтін) Юникод әрпі Диакритикалық атауы Транс. Нұсқалары Value064E 0627size=200%ALAALAaa 064E 0649size=200%fatḥah ʾalif maqṣūrahāaa064F 0648size=200%ALAALA uw/ ou0650 064Asize=200%ALAALAiy0650 0649ـِـىkasrah yāʾīiy Дауыссыз мәтінде (қысқа дауыстылар белгіленбеген), ұзын дауыстылар сұраныс дауысымен бейнеленеді: ALA, ALA немесе ALA. Дауыссыз мәтін сөзінің ортасында жазылған ұзын дауыстылар, толық диакритикасы бар мәтінде АЛА бар дауыссыз әріптер сияқты қарастырылады (төмен қараңыз). Бұл жерде де кестеде ұзын дауысты әріптер тек түсінікті болу үшін жеке түрінде көрсетілген. وا және يا комбинациялары әрқашан ALA және ALA деп айтылады. Ерекшелік – глагол соңғыларындағы -وا۟ жұрнағы, онда ALA үнсіз болады, нәтижесінде ALA немесе ALA шығады. Value0627size=200%(көрсетілмеген ALA) ALAALA 0649size=200%(көрсетілмеген ALA) ALAā / ALA0648size=200%(көрсетілмеген ALA) ALAALA064Asize=200%(көрсетілмеген ALA) ALAALA Сонымен қатар, араб тілінде сөйлейтіндер есімдер мен қарыз сөздерді транслитерациялау кезінде дауыстылардың көпшілігін немесе барлығын ұзақ деп жазады (АЛА-мен ا, АЛА-мен АЛА және АЛА-мен я, АЛА-мен АЛА және АЛА-мен у), яғни ол нағыз әліпбиге жақындайды.

In the fully vocalized Arabic text found in texts such as the Quran, a long ALA following a consonant other than a ALA is written with a short ALA sign (ALA) on the consonant plus an ALA after it; long ALA is written as a sign for short ALA (ALA) plus a ALA; and long ALA as a sign for short ALA (ALA) plus a ALA. Briefly, ᵃa = ALA; ⁱy = ALA; and ᵘw = ALA. Long ALA following a ALA may be represented by an ALA or by a free ALA followed by an ALA (two consecutive ALAs are never allowed in Arabic). The table below shows vowels placed above or below a dotted circle replacing a primary consonant letter or a ALA sign. For clarity in the table, the primary letters on the left used to mark these long vowels are shown only in their isolated form. Most consonants do connect to the left with ALA, ALA and ALA written then with their medial or final form. Additionally, the letter ALA in the last row may connect to the letter on its left, and then will use a medial or initial form. Use the table of primary letters to look at their actual glyph and joining types. +Long vowels (fully vocalized text) Unicode Letter with diacritic Name Trans. Variants Value064E 0627size=200%ALAALAaa 064E 0649size=200%fatḥah ʾalif maqṣūrahāaa064F 0648size=200%ALAALA uw/ ou0650 064Asize=200%ALAALAiy0650 0649ـِـىkasrah yāʾīiy

In unvocalized text (one in which the short vowels are not marked), the long vowels are represented by the vowel in question: ALA, ALA, or ALA. Long vowels written in the middle of a word of unvocalized text are treated like consonants with a ALA (see below) in a text that has full diacritics. Here also, the table shows long vowel letters only in isolated form for clarity. Combinations وا and يا are always pronounced ALA and ALA respectively. The exception is the suffix ـوا۟ in verb endings where ALA is silent, resulting in ALA or ALA.

Long vowels(unvocalized text)NameTrans. Value0627size=200%(implied ALA) ALAALA 0649size=200%(implied ALA) ALAā / ALA0648size=200%(implied ALA) ALAALA064Asize=200%(implied ALA) ALAALA

In addition, when transliterating names and loanwords, Arabic language speakers write out most or all the vowels as long (ALA with ا ALA, ALA and ALA with ي ALA, and ALA and ALA with و ALA), meaning it approaches a true alphabet.

Стандартты араб тіліне жат әріптер

Кейбір өзгертілген әріптер қазіргі стандартты араб тілінің тумасы емес дыбыстарын көрсету үшін қолданылады. Бұл әріптер транслитерацияланған есімдерде, қарыз сөздерде және диалект сөздерінде қолданылады. Әріптің мәні Ескерту: [[Pe (парсы әріптері)] Кейде шетел атауларын және қарыз сөздерін bā’ ب орнына транслитерациялау кезінде қолданылады. [[Ve (араб әріптері)] Кейде шетел атауларын және қарыз сөздерін fā’ ف орнына транслитерациялау кезінде қолданылады. ڨ әріпімен шатастырмаңыз. [[Ve (араб әріптері)] Тунис, Алжир және Мароккода қолданылады. [[Che (парсы әріптері)] 1 Перс шығанағы және Ирак араб диалектілерінде қолданылады. ALA тізбегі تش әдетте араб әлемінің көп бөлігінде қолданылады (мысалы, "Чад" үшін تشاد). 2 Мысырда немесе онда айтылатын үшін қолданылады. 3 Израильде, мысалы, жол белгілерінде қолданылады. گ Перс шығанағы және Ирак араб диалектілерінде қолданылады. [[Ve (араб әріптері)] #Сырттан ұқсас әріп. Тунис және Алжирде қарыз сөздер үшін және кейбір сөздерде қаф ق дыбысының диалекттік айтылуы үшін қолданылады. ڤ әріпімен шатастырмаңыз. [[Gaf#Үш нүктелі Gaf] Мароккода қолданылады. Кейбір диалекттерде, мысалы, Кувейт және Ирак диалектілерінде тума фонема/аллофон болып саналады. Көптеген Левант және Солтүстік Африка диалектілерінде (а) орнына тума фонема ретінде қарастырылады, ал басқаларында аллофон ретінде қарастырылады. Фонема араб тілінің көптеген диалекттерінде тума болып саналады, бірақ әрқашан қазіргі стандартты араб тілінің бөлігі бола бермейді. Мысалы, Мысырда ж барлық жағдайда ج деп жазылады, Оман мен Йеменнің жағалау аймақтарында да солай. Аймақтық тұрғыдан қарағанда, МСА немесе диалектілерде қарыз сөздерде әртүрлі жазылады; ең көп қолданылатыны ж, غ, ق және ك. Мысалы, "гольф" сөзін جولф, غولف, قولف, немесе كولف деп жазуға болады.

Сандар ретінде әріптер

Сонымен қатар, араб алфавиті сандарды (абджад сандары) көрсетуге де қолданылады. Бұл қолдану әліпбидің ʾabjadī ретіне негізделген. Әлиф (ʾalif) – 1, Бә (ALA) – 2, Жим (jīm) – 3, және т.б. дейін Йә (ALA) = 10, Каф (ALA) = 20, Ләм (ALA) = 30, Ра (ALA) = 200, Ғайн (ALA) = 1000. Бұл кейде хронограммалар жасау үшін қолданылады.

Тарих

Араб әліпбиі набат жазуына негізделген, ол арамей тілінде жазылған. Араб әліпбиіндегі ең алғашқы белгілі мәтін – Иорданиядағы АЛА-дан шығысқа қарай 50 шақырым жердегі Джабал Рамнан төртінші ғасырдың соңында табылған жазу, бірақ ең алғашқы датасы 512 жылғы Сириядағы Зебедтегі үш тілде жазылған жазу. Дегенмен, эпиграфикалық деректер өте сирек, исламға дейінгі кезеңнен бар болғаны бес араб жазуы сақталған, ал басқалары да исламға дейінгі болуы мүмкін. Кейін әріптерді бір-бірінен ажырату үшін әріптердің үстіне және астына нүктелер қосылды. (Арамей тілінде араб тіліне қарағанда аз фонемалар болған, сондай-ақ кейбір бастапқыда ерекше арамей әріптері пішіні бойынша ұқсас болып кеткен, сондықтан ерте жазбаларда 14 әріп пішіні 28 дыбыстың орнына қолданылуға тиіс болды; салыстырыңыз, сондай-ақ шатастыруға оңай болатын "Пахлави кітабы"). Бұл нүктелерді анық пайдаланған ең алғашқы сақталған құжат – 643 жылдың сәуір айында жасалған алғашқы араб папирусы (PERF 558), бірақ олар көп уақыттан кейін ғана міндетті болды. Маңызды мәтіндер, әсіресе Құранды жаттау кезінде, көбінесе жатталды. Кейін, 7 ғасырдың екінші жартысынан бастап, сириялық және тибериялық дауыстық белгілерінің алғашқы ойлап табуынан бұрын, дауысты белгілер мен хамза енгізілді. Бастапқыда бұл қызыл нүктелер жүйесі арқылы жасалды, Омейяд дәуірінде Әбу әл-Асвад әл-Дуали тапсырыс берген дегенді айтады: үстіңгі нүкте = ALA, төменгі нүкте = ALA, сызықтағы нүкте = ALA, ал екі еселенген нүкте нұнацияны білдірді. Алайда, бұл қиын және әріптерді ажырататын нүктелермен шатастыруға оңай болды, сондықтан шамамен 100 жылдан кейін қазіргі жүйе қабылданды. Жүйе 786 жылы әл-Халил ибн Ахмад әл-Фарахиди толықтырды.

Араб диалектілерінде жазылған басқа да құрметтер мен әліпбилер

Қазіргі қолданыстағы араб әліпбиі таралуына дейін араб диалектілері әртүрлі әліпбилерде жазылған. Осы әліпбилер мен жазулардың ең маңыздысы – Сафаиттік жазулар, Левант шөлінде 30 000-ға жуық жазу табылды. Иорданияның орталық бөлігінде және Арабия түбегінің солтүстік-батысында 3700-ге жуық Хисмей жазулары, сондай-ақ Набатей жазулары бар, олардың ішіндегі ең маңыздылары – Умм әл-Джимал I жазуы және Нумара жазуы.

Араб тіліндегі баспа

Ортағасырлық араб блок-баспасы 10 ғасырдан 14 ғасырға дейін гүлденді. Ол тек өте кішкентай мәтіндерге арналды, көбінесе олар амулеттерде қолданылды. 1514 жылы Иоганн Гутенберг 1450 жылы баспа станогын ойлап тапқаннан кейін, венециялық Грегорио де Грегори араб әрпімен толық дұға кітабын жариялады; ол «Китаб Салаат аль Сауаи» деп аталды және шығыс христиан қауымдарына арналған еді. 1580 және 1586 жылдар аралығында типтік дизайнер Роберт Гранжон кардинал Фердинандо де’ Медичи үшін араб қаріптерін жасады, ал Медичи Шығыс баспасы 16 ғасырдың соңында көптеген христиан дұғалары мен ғылыми араб мәтіндерін басып шығарды. Ливан тауындағы Маар Кузхай монастырындағы маронит монахтары Таяу Шығыста жылжымалы қаріптерді қолданған алғашқы араб кітаптарын шығарды. Монахтар араб тілін сирия әрпімен транслитерациялады. Наполеонның 1798 жылы елге басып кірген кезде Мысырға баспахананы әкелгені үшін жиі мақталады, және ол француз оккупациясының ресми газеті «Аль Танбиях» («Курьер») басып шығару үшін баспаханалар мен араб баспаларын әкелді, бірақ араб тілінде баспа бірнеше ғасыр бұрын басталған еді. Алтын шебер (Гутенберг сияқты) Таяу Шығыста араб әрпімен жылжымалы қаріпті баспа станогын жасады. Ливандық мелкіт монахы Абдалла Захер Ливан тауындағы Дхур-Эль-Шувайр қаласындағы Сент-Джон монастырында жылжымалы қаріптерді қолданатын араб баспаханасын құрды, бұл Ливандағы араб әрпімен жасалған алғашқы баспахана болды. Ол жеке қаріптердің қалыптарын кесіп, қаріптерді құйды. Оның баспаханасынан алғашқы кітап 1734 жылы шықты; бұл баспахана 1899 жылға дейін қолданыста болды.

Компьютерлер

Араб әліпбиі бірнеше таңбалар жиынтығымен, оның ішінде ISO 8859-6, Windows 1256 және Unicode, соңғысы "араб сегменті" арқасында U+0600-ден U+06FF-ге дейін кодталуы мүмкін. Дегенмен, ешбір жиынтық әрбір таңбаның контексте қандай түрі болу керектігін көрсетпейді. Әрбір таңба үшін дұрыс глифті таңдау рендеринг қозғалтқышына жүктеледі. Әрбір әріп Unicode-та позицияға тәуелсіз кодталған, ал рендеринг бағдарламалық құралы дұрыс глиф түрін (бастапқы, ортаңғы, соңғы немесе жеке) оның жалғану контекстінен анықтай алады. Міне, қазіргі ұсыным. Алайда, бұрынғы стандарттармен үйлесімділік үшін бастапқы, ортаңғы, соңғы және жеке түрлер жеке кодталуы мүмкін.

Пернетақталар

Әр түрлі елдерге арналған пернетақталардың орналасуы әртүрлі, сондықтан бір стильдегі пернетақтаны меңгеру, мысалы, Ирактың, басқа стильдегі пернетақтаны меңгеру, мысалы, Сауд Арабиясының, дағдысын бермейді. Айырмашылықтарға әліпбилік емес таңбалардың орналасуы кіруі мүмкін. Барлық араб пернетақталары рим әріптерін, мысалы, веб-браузердегі URL-ге жазуға мүмкіндік береді. Осылайша, әр араб пернетақтасында араб және рим әріптері көрсетілген. Әдетте, араб пернетақтасының рим әріптері QWERTY макетін ұстанады, бірақ Солтүстік Африкада француз тілі рим әріптерімен ең көп қолданылатын тіл болғандықтан, араб пернетақталары AZERTY болады. Белгілі бір таңбаның нақты жазба түрін кодтау үшін Юникодта қосымша код нүктелері қарастырылған, олар қажетті жазба түрін дәл көрсету үшін пайдаланылады. Араб тіліндегі А (U+FB50-ден U+FDFF-ге дейін) диапазоны лигатураларды, ал B (U+FE70-ден U+FEFF-ге дейін) диапазоны позициялық варианттарды қамтиды. Бұл эффектілерге Юникодта нөлдік ені бар біріктіргішті (zero width joiner) және нөлдік ені бар үзушіні (zero width non-joiner) пайдалану арқылы қол жеткізіледі, себебі бұл көрсету формалары Юникодта қолданыстан шығарылған және әдетте мәтінді көрсету бағдарламалық жасақтамасының ішкі бөліктерінде ғана қолданылуы керек; таңба кодтамалары арасындағы түрлендірудің аралық формасы ретінде қолданғанда; немесе глиф формаларының тікелей кодталуына сүйенетін жүзеге асырулармен кері үйлесімділікті қамтамасыз ету үшін. Соңында, араб тілінің Юникод кодтамасы логикалық тәртіппен жүзеге асырылады, яғни таңбалар компьютер жадында олар жазылып, айтылатын тәртіппен сақталады, олардың қағазға немесе экранға қандай бағытта көрсетілетініне қарамастан. Тағы да, таңбаларды дұрыс бағытта көрсету үшін рендерлеу жүйесіне қалдырылады, Юникодтың екі бағытты мәтіндік мүмкіндіктерін пайдалана отырып. Осыған байланысты, егер осы беттегі араб тіліндегі сөздер солдан оңға қарай жазылған болса, бұл оларды көрсету үшін қолданылатын Юникод рендерлеу механизмінің ескіргенін көрсетеді. Онлайнда бәсекелес құралдар бар, мысалы, Yamli редакторы, олар компьютерде араб тілін қолдамай және араб пернетақтасының орналасуын білмей араб әріптерін енгізуге мүмкіндік береді.

Keyboards designed for different nations have different layouts, so proficiency in one style of keyboard, such as Iraq's, does not transfer to proficiency in another, such as Saudi Arabia's. Differences can include the location of non alphabetic characters. All Arabic keyboards allow typing Roman characters, e. g., for the URL in a web browser. Thus, each Arabic keyboard has both Arabic and Roman characters marked on the keys. Usually, the Roman characters of an Arabic keyboard conform to the QWERTY layout, but in North Africa, where French is the most common language typed using the Roman characters, the Arabic keyboards are AZERTY. To encode a particular written form of a character, there are extra code points provided in Unicode which can be used to express the exact written form desired. The range Arabic presentation forms A (U+FB50 to U+FDFF) contain ligatures while the range Arabic presentation forms B (U+FE70 to U+FEFF) contains the positional variants. These effects are better achieved in Unicode by using the zero width joiner and zero width non joiner, as these presentation forms are deprecated in Unicode and should generally only be used within the internals of text rendering software; when using Unicode as an intermediate form for conversion between character encodings; or for backwards compatibility with implementations that rely on the hard coding of glyph forms. Finally, the Unicode encoding of Arabic is in logical order, that is, the characters are entered, and stored in computer memory, in the order that they are written and pronounced without worrying about the direction in which they will be displayed on paper or on the screen. Again, it is left to the rendering engine to present the characters in the correct direction, using Unicode's bi directional text features. In this regard, if the Arabic words on this page are written left to right, it is an indication that the Unicode rendering engine used to display them is out of date. There are competing online tools, e. g. Yamli editor, which allow entry of Arabic letters without having Arabic support installed on a PC, and without knowledge of the layout of the Arabic keyboard.

Қолжазбаны тану

Әлемдегі алғашқы, өзіне бұрынғысы жоқ бағдарламалық қамтамасы, арабша қолжазбаны нақты уақытта таниды және оны Бен-Гурион университетінің (БГУ) зерттеушілері жасады. Прототип пайдаланушыға араб сөздерін қолмен электронды экранға жазуға мүмкіндік береді, содан кейін жүйе мәтінді талдап, бір мыңнан бір секунд ішінде басылған араб әріптеріне аударады. BGU-ның компьютер ғылымдары кафедрасының докторы Джихад Эль Сана, жүйені магистр студенті Фади Биадсимен бірге жасаған, қателік деңгейі үш проценттен кем екенін мәлімдеді.