Кіріспе

Жаңалықтарды жазуда қолданылатын көркем стиль. Жаңалықтар стилі, журналистік стиль немесе жаңалықтар жазу стилі – газеттер, радио және теледидар сияқты бұқаралық ақпарат құралдарында жаңалықтарды жазу үшін қолданылатын көркем стиль. Жаңалықтар жазуы кез келген оқиға туралы негізгі сұрақтарға – кім, не, қашан, қайда және неге (Бес Сұрақ) және көбінесе қалай – мақаланың басында жауап беруге тырысады. Бұл құрылым кейде «кері пирамида» деп аталады, себебі келесі абзацтардағы ақпараттың маңыздылығы азаяды. Жаңалықтар материалдарында көрермендерге қатысты келесі маңызды сипаттамалардың кемінде біреуі болуы керек: жақындық, маңыздылығы, уақтылылығы, адамдардың қызығушылығы, ерекшелігі немесе салдары. «Журналистика тілі» деген сөз кейде, көбінесе сынды түрде, жаңалықтар стиліне қатысты қолданылады. Тағы бір термині – тақырып тілі.

Шолу

Газеттер көбінесе ақпараттық жазу стиліне сүйенеді. Журналистика этикасы мен стандарттары уақыт өте келе және әртүрлі елдерде объективтілік пен сенсациялық сипаттамалардың дәрежесіне қарай өзгеріп келді. Жаңалықты бірінші болып жариялаған журналист(тер)тің есімін атамау этикалық емес саналады, тіпті олар қарсылас ұйымда жұмыс істесе де. Кәсібиліктің анықтамалары жаңалық агенттіктері арасында әртүрлі; олардың беделі, кәсіби стандарттар мен оқырмандардың күтіктеріне сәйкес, көбінесе объективтілікпен байланысты. Жаңалықтар жазудың ең үздік түрінде оқырмандардың көпшілігі үшін түсінікті, қызықты және лаконикалық болуға тырысады. Осы шекте жаңалықтар да толыққанды болуға ұмтылады. Дегенмен, тағы да басқа факторлар бар, олардың кейбіреулері стильдік, ал кейбіреулері медиа форматынан туындайды. Ірі және беделді газеттерде ақпаратты әділ және тепе-теңдікпен ұсыну маңызды фактор болып табылады. Пікірлер әдетте жеке бөлімге орналастырылады, бірақ әр газеттің жалпы бағыты әртүрлі болуы мүмкін. Редакциялық саясат сөздерді, эвфемизмдерді және идиомаларды қолдануды регламенттейді. Мысалы, халықаралық аудиториясы бар газеттер көбінесе формалды жазу стилін қолданады. Жаңалықтар редакторының немесе редакциялық алқасының нақты таңдаулары көбінесе стильдік нұсқаулықта жинақталады; кең таралған стильдік нұсқаулықтарға AP Stylebook және US News Style Book жатады. Жаңалықтар жазудың негізгі мақсаттарын журналистиканың ABC-сімен қысқаша айтуға болады: дәлдік, қысқалық және айқындық.

Терминдер мен құрылым

Журналистік проза нақты, айқын және арнайы терминдерді қолданудан аулақ болады. Журналистер, әдетте, қажет болмаса ұзын сөздерді пайдаланбайды. Олар зат-жай-етістік тіркесін және көрнекті, белсенді стильді қолданады (Грамматика бөлімін қараңыз). Олар оқиғалар, мысалдар мен метафоралар келтіреді, және сирек жалпылама пікірлерге немесе абстракт ойларға сүйенеді. Жаңалықтар жазушылары бір абзацта бір сөзді қайталап жазбауға тырысады (мұны кейде "қайталану" немесе "сөздік көрініс" деп атайды).

Басты бет

Басты тақырып (сондай-ақ тақырып, бас мақала немесе журналистика тілінде hed) әдетте толық сөйлем болады (мысалы, "Пилот көпірлердің астынан ұшып, суға батқандарды құтқарады"), көбінесе көмекші етістіктер мен артикльдер жіберіліп қалады (мысалы, "Колорадодағы лагердегі қалдықтар Чикагодан жоғалған адаммен байланысты"). Дегенмен, тақырыптарда кейде жайылмалы сөздер (мысалы, "Кемеден секірді, дөңгелекке ілінді") немесе етістіктер (мысалы, "Мысық әйел сәтті") жіберілуі мүмкін.

Кіші бөлім

Кіші тақырып (соның ішінде subhed, sub headline, sub heading, subtitle, deck немесе dek) – негізгі тақырыптың астындағы қосымша тақырып немесе мақаланың бөлімінің тақырыбы болуы мүмкін. Ол негізгі мәтінге дейін келетін тақырып немесе негізгі мәтіннің бірнеше абзацын бөліп көрсетеді. Кіші тақырып мақаланың мазмұнын қысқаша түсіндіруге немесе оқырманға оның бөлігінің тақырыбын жеткізуге көмектеседі. Ұзақ немесе күрделі мақалаларда бірнеше кіші тақырып кездеседі. Кіші тақырыптар – оқырманға оқуды қайдан бастау (немесе тоқтату) сияқты шешімдер қабылдауға көмектесетін маңызды элементтердің бірі.

Билборд

Мақаланың тұқырықшасы – бір немесе бірнеше сөйлемдік қысқаша мазмұн, оқырманның назарын аудару және мақаланы оқуға ынталандыру үшін сол беттегі жанындағы қосымша ақпаратқа немесе мәтіндік блокқа (даладағы жарнама тақтасын еске түсіреді) орналастырылады. Егер тұқырықша мақала мәтінінен алынған болса (кейде қысқартылған), ол "шақыру" деп аталады, ал егер ол цитатадан (мысалы, мақаланың тақырыбы, дереккөзі немесе сұхбат беруші) тұрса, онда "тартылған цитата" деп аталады. Мақаланың өзінде (әсіресе келесі беттерде) осы сияқты қосымша тұқырықшалар пайда болуы мүмкін, олар оқуды жалғастыруға шақырады. Журналистік веб-сайттар кейде бір тұқырықшаны екіншісімен алмастыру үшін анимациялық әдістерді қолданады (мысалы, "шақыру" слайды қысқа уақыттан кейін сурет пен тартылған цитатаға ауыстырылуы мүмкін). Мұндай тұқырықшалар басқа бөлімдерде мақалаға сілтеме ретінде немесе басқа басылымдар мен сайттарда мақаланың жарнамасы ретінде де қолданылады.

Қысқаша абзац

Nutshell параграф (кәсіби жаргонда nut 'graph, nut graf, nutgraf сияқты түрлерде де кездеседі) – жаңалықтың маңыздылығын қысқаша баяндайтын абзац (кейде бірнеше абзацтан тұруы мүмкін), көбінесе тізімделген немесе бөлек қорапшаға орналастырылады. Мұндай абзацтар көбінесе тақырыптық мақалаларда қолданылады.

Абзацтар

Абзацтар (журналистік жаргонда "графтар", "графиктер" немесе "парстар" деп қысқартылады) мақаланың басым бөлігін құрайды. Көбінесе, әрбір бір-екі сөйлем жеке абзацты құрайды.

Кері пірамидалық құрылым

Журналистер әдетте жаңалықтардың құрылымын кері пірамида ретінде сипаттайды. Оқиғадағы ең маңызды және қызықты элементтер басынан бастап беріледі, ал маңыздылығы азая түсетін ретпен қосымша ақпарат келеді. Бұл құрылым оқырмандарға кез келген сәтте оқуды тоқтатып, оқиғаның мәнін түсінуге мүмкіндік береді. Ол адамдарға тақырыпты өз қызығушылықтарының шегінде зерттеуге, олар үшін маңызсыз санаған толыққанды мәліметтер мен нюанстарсыз, бірақ осы ақпаратты қызығушылық танытқан оқырмандарға қолжетімді етуге мүмкіндік береді. Кері пірамида құрылымы мақалаларды бетке сыйымды ету үшін, кез келген ұзындықта қысқартуға да мүмкіндік береді. Жазушыларға көбінесе "Басты деректі жасырма!" деп ескертеді, осылайша оқырмандар бірнеше абзацты оқып, оны табуға мәжбүр болмай, ең маңызды фактілерді алдымен ұсынуын қамтамасыз етеді. Кейбір жазушылар өз оқиғаларын "1 2 3 бастамасымен" бастайды, бірақ бастаманың түрлері көп. Бұл формат әдетте "Бес Сұрақ" ашылу абзацынан басталады (жоғарыда сипатталғандай), содан кейін бірінші абзацтың негізгі ойын қолдау үшін берілген жанама цитата, одан кейін жанама цитатаны қолдау үшін тікелей цитата келеді.

Өзіндік стилі

Газеттер мен журналдарда жаңалықтар ғана емес, басқа да материалдар жарияланады. Журналдың мұқабалық мақалалары және газеттің ішкі бөлімдерін ашатын мақалалар сияқты ұзын мақалалар – «мақала» деп аталады. Мақалалар тікелей жаңалықтардан бірнеше жағынан ерекшеленеді. Біріншісі – көбінесе тікелей жаңалықтарға тән бастауыш болмайды. Жаңалықтың мәнін бірден бермей, мақала авторы оқырмандарды қызықтыруға тырысады. Тікелей жаңалықтар әрқашан үшінші жақта жазылса, мақалаларда бірінші жақтың қолданылуы жиі кездеседі. Журналист әдетте сұхбаттасқан адамдармен болған әңгімелерін егжей-тегжейлі баяндайды, бұл мақаланы жекеленіп көрсетеді. Мақаланың алғашқы абзацтары көбінесе қызықты оқиғаны немесе жағдайды баяндайды – «анекдоттық бастауыш» деп аталады. Бір адамның немесе оқиғаның ерекшеліктерінен бастап, көзқарас тез арада мақала тақырыбына қатысты жалпылама ойларға ауысады. Мақаланың мазмұнын анықтайтын бөлім «негізгі абзац» немесе «жарнамалық тақта» деп аталады. Жарнамалық тақта мақаланың жоғарысынан үшінші немесе төртінші абзацта орналасады және көлемдік жағынан екі абзацқа дейін созылуы мүмкін. Бастауыштан айырмасы, жарнамалық тақта көбінесе барлық ақпаратты жасырмайды. Бұл мақала авторларының оқырмандардың назарын соңына дейін сақтап тұруға тырысатынын көрсетеді, бұл үшін қызығушылықты ояту және «нәтиже беру» қажет. Мақалалардағы абзацтар жаңалықтарға қарағанда көбінесе ұзын болады және олардың арасындағы өтулер тегіс келеді. Мақала авторлары тікелей жаңалықтардағыдай белсенді етістік конструкциясын және нақты түсіндірулерді қолданады, бірақ прозасына көбірек жеке стиль қосады. Мақалалар көбінесе жай ғана аяқталмай, «көтеріңкі нотамен» аяқталады.