Сарттық жаңалықтар және сары баспасөз

Кіріспе

Сенсациялық жаңалықтар

Журналистикада "сары журналистика" және "сары баспасөз" – сатуды арттыру үшін көзге түсетін тақырыптар мен сенсациялық асыра сілтеулерді пайдаланатын американдық газеттер. Бұл термин негізінен АҚШ-та қолданылады. Ұлыбританияда осыған ұқсас термин – "таблоидтық журналистика". Басқа тілдерде, мысалы, орыс тілінде ("Жёлтая пресса" – zhyoltaya pressa), кейде американдық терминнен алынған сөздер қолданылады. "Сары журналистика" 1890 жылдары Нью-Йорктегі екі газет арасындағы оқырман үшін өткізілген қатыгез бәсекеде пайда болды. Бұл құбылыс басқа қалаларда кең таралған жоқ. 1883 жылы Джозеф Пулицер "Нью-Йорк Уорлд" газетін сатып алып, редакторларына сенсациялық материалдарды пайдалануды, жемқорлыққа қарсы күреске белсенді араласуды және таралымын арттыру үшін иллюстрацияларды кеңінен қолдануды тапсырды. Содан кейін Уильям Рэндольф Херст 1895 жылы бәсекелес "Нью-Йорк Журнал" газетін сатып алды. Олар қарқынды бәсекеге түсті, сол кезде көптеген ер адамдар көшедегі газет сатушыларының айғай-шуымен әр күні бір газет сатып алатын. "Сары журналистика" термині алғаш рет "Дүние" газетінде, кейін "Журнал" газетінде жарияланған инновациялық "Сары бала" комиксінен туындады. Мұндай хабарлаудың ерекшелігі – әстеусіз тақырыптар, тексерілмеген мәлімдемелер, партиялық ұстанымдар, сондай-ақ қылмыс, дау-жанжал, спорт және зорлық-зомбылық сияқты тақырыптарға баса назар аудару болды. Тарихшылар "сары журналистиканың" Испанияның Кубада жасаған қиянаттары туралы халық пікірін қоздырғандығы және, мүмкін, АҚШ-ты 1898 жылғы испан-американ соғысына итермелегендігі туралы пікірталас жүргізіп келеді. Көптеген тарихшылар мұның солай болмағанын айтады. Екі газет те жұмысшы табының демократиялық оқырмандарына жетті, ал елдің жоғары деңгейдегі республикалық шешім қабылдаушылары (президент Уильям Маккинли және Конгресс жетекшілері сияқты) "сары баспасөзді" көбінесе оқымады.

Сан-Францискодағы Хёрст, Нью-Йорктегі Пулитцер

Джозеф Пулитцер 1883 жылы «Нью-Йорк Уорлд» газетін сатып алды, бұрын «Сент-Луис Пост-Диспатч» газетін қаладағы жетекші күнделікті газетке айналдырғаннан кейін. Пулитцер «Нью-Йорк Уорлд» газетін қызықты оқуға айналдыруға тырысты және газетті жаңа оқырмандарды қызықтыратын суреттермен, ойындармен және жарыстармен толтырды. Беттерінің көп бөлігі қылмыстық оқиғалармен толтырылды, соның ішінде «Ол өз-өзіне қол жұмсады ма?» және «Мерішімді сұрап айқайлап» сияқты тақырыптар бар еді. Сонымен қатар, Пулитцер оқырмандардан бір данасына екі центтен ғана ақы алды, бірақ оларға сегіз, кейде он екі беттік ақпарат ұсынды (қаладағы тағы екі центтік газет төрт беттен аспады). «Нью-Йорк Уорлд» газетінде көптеген сенсациялық оқиғалар болғанымен, олар жалғыз емес, тіпті басымды емес еді. Пулитцер газеттердің қоғамды жақсартуға міндетті қоғамдық институттар екеніне сенді және «Уорлд» газетін әлеуметтік реформаға қызмет етуге бағыттады. Пулитцер былай түсіндірді: «Америка халқы олардың назарын аударатын, көңілін қозғайтын, ашуын тудыратын, қиялын оятатын, ақыл-ойына әсер ететін және санасын оятатын нәрсені қалайды». Пулитцер газетті басқарғаннан кейін екі жыл өткен соң, «Уорлд» газеті Демократиялық партиямен тығыз байланысының арқасында Нью-Йорктегі ең көп таралған газетке айналды. Пулитцердің жетістігіне қызғанған ескі баспагерлер «Уорлд» газетін сынап, оның қылмыстық оқиғалары мен трюктеріне назар аударды, сонымен қатар сары журналистиканың танымал түсінігіне әсер еткен оның маңызды хабарлау тенденцияларын елемеді. «Нью-Йорк Сан» газетінің редакторы Чарльз Дана «Уорлд» газетіне шабуыл жасап, Пулитцердің «танымдық қабілеті мен тұрақтылығы жетіспейді» деді. Пулитцердің бұл тәсілі 1887 жылы әкесінен «Сан-Франциско Экзаминер» газетін алған Уильям Рэндольф Херстке үлкен әсер етті. Херст «Уорлд» газетін зерттеп, «Сан-Франциско Экзаминер» газетін Пулитцердің газеті сияқты жарқын етуге бел буды. 1895 жылы Кубада көтеріліс басталғаннан кейін Херст соғыс жақтаушысына айналды. Бірден оның бірінші бетіне кубалықтардың ізгілігі мен испандықтардың қатыгездігі туралы хабарлар жарияланды. Есептердің дұрыстығы күмәнді болғанымен, 19 ғасырдағы газет оқырмандары оның әңгімелерінің толығымен шындық емес деп күткен жоқ. Тарихшы Майкл Робертсон «1890-шы жылдардағы газет тілшілері мен оқырмандары фактіге негізделген хабарлау, пікір және әдебиет арасындағы айырмашылықты анықтауға көп көңіл бөлмеді» деді. Пулитцер Херсттің ресурстары болмаса да, оқиғаны бірінші бетіне шығарды. «Сары» баспасөз революцияны кеңінен, бірақ көбінесе дұрыс емес жариялады, бірақ Кубадағы жағдай өте ауыр болды. Аралда қатты экономикалық дағдарыс болды және көтерілісті басуға жіберілген испандық генерал Валериано Вейлер кубалық шаруаларды концлагерлерге тығып, жүздеген кубалықтардың өліміне себепкер болды. Екі жыл бойы соғысқа шақырған Херст соғыс басталғанда жауапкершілікті өзіне алды: АҚШ Испанияға соғыс жариялағаннан кейін бір апта өткен соң, ол «Журналдың соғысын қалай бағалайсыз?» деген мақаласын бірінші бетіне шығарды. Шындығында, президент Уильям Маккинли ешқашан «Журнал» газетін, сондай-ақ «Трибюн» және «Нью-Йорк Ивнинг Пост» сияқты газеттерді оқымады. Журналистика тарихшылары сары журналистиканың негізінен Нью-Йорк қаласында ғана болғанын және елдің қалған газеттері олардың үлгісін ұстанбағанын атап өтті. «Журнал» және «Уорлд» газеттері Нью-Йорктегі демократтарға бағытталған және аймақтық газеттердегі жаңалықтардың он негізгі көзінің ішінде болмады; олар Нью-Йорк қаласынан тыс жерлерде сирек тақырыпқа айналды. Пьеро Глейжес 41 ірі газетті қарап, мынаны анықтады: «Менің таңдауымдағы газеттердің сегізі Майн жарылмай тұрып соғыс немесе соғысқа әкелетін шараларды жақтады; он екісі жарылыстан кейін соғыс жақтаушылар қатарына қосылды; он үш адам жаушылық басталғанға дейін соғысқа қарсы болды. Топтар арасындағы шекаралар өте өзгергіш. Мысалы, «Уолл-стрит Журналы» және «Дуньс Ривью» соғысқа қарсы болды, бірақ олардың қарсылығы әлсіз болды. «Нью-Йорк Геральд», «Нью-Йорк Коммерциялық Жарнамашы» және «Чикаго Таймс Геральд» наурыз айында соғысты жақтады, бірақ олардың қарсылығы соншалықты күшті болды, сондықтан оларды соғыс жақтаушылар қатарына қосу шатастырады. Соғыс болды, өйткені қоғамдық пікір қантөгістен шаршады және Маккинли сияқты басшылар Испания Кубаны бақылаудан шығарғанын түсінді. Бұл факторлар президенттің ой-санасына «Нью-Йорк Журнал» газетіндегі мелодрамалардан гөрі көбірек әсер етті. Ник Капур Маккинлидің әрекеттері сыртқы қысымға қарағанда, оның төрешілдік, бейбітшілік, гуманизм және ерлік өзіне ұстану сияқты құндылықтарына негізделгенін айтты. Шайқас басталғанда Херст соғыс тілшісі ретінде тікелей Кубаға ұшып, шайқастар туралы салмақты және дұрыс есептер берді. Креэлман испандық басқарудың қорқынышты жағдайларын ашып көрсеткен тілшілердің жұмысын мақтап, «испан-американдық соғысының қандай да бір әділеттілігі мен бостандығы және прогресі осы соғыстың нәтижесі болса, онда оның барлығы сары журналистердің кәсібилігі мен табандылығының арқасында болды, олардың көптегені есімдері ұмытылған қабірлерде жатыр» деді.

Joseph Pulitzer purchased the New York World in 1883 after making the St. Louis Post Dispatch the dominant daily in that city. Pulitzer strove to make the New York World an entertaining read, and filled his paper with pictures, games and contests that drew in new readers. Crime stories filled many of the pages, with headlines like "Was He a Suicide?" and "Screaming for Mercy". In addition, Pulitzer charged readers only two cents per issue but gave readers eight and sometimes 12 pages of information (the only other two cent paper in the city never exceeded four pages). While there were many sensational stories in the New York World, they were by no means the only pieces, or even the dominant ones. Pulitzer believed that newspapers were public institutions with a duty to improve society, and he put the World in the service of social reform. Pulitzer explained that: The American people want something terse, forcible, picturesque, striking, something that will arrest their attention, enlist their sympathy, arouse their indignation, stimulate their imagination, convince their reason, [and] awaken their conscience. Just two years after Pulitzer took it over, the World became the highest circulation newspaper in New York, aided in part by its strong ties to the Democratic Party. Older publishers, envious of Pulitzer's success, began criticizing the World, harping on its crime stories and stunts while ignoring its more serious reporting—trends which influenced the popular perception of yellow journalism. Charles Dana, editor of the New York Sun, attacked The World and said Pulitzer was "deficient in judgment and in staying power." Pulitzer's approach made an impression on William Randolph Hearst, a mining heir who acquired the San Francisco Examiner from his father in 1887. Hearst studied the World and resolved to make the The San Francisco ExaminerExaminer as bright as Pulitzer's paper. Hearst became a war hawk after a rebellion broke out in Cuba in 1895. Stories of Cuban virtue and Spanish brutality soon dominated his front page. While the accounts were of dubious accuracy, the newspaper readers of the 19th century did not expect, or necessarily want, his stories to be pure nonfiction. Historian Michael Robertson has said that "Newspaper reporters and readers of the 1890s were much less concerned with distinguishing among fact based reporting, opinion and literature." Pulitzer, though lacking Hearst's resources, kept the story on his front page. The yellow press covered the revolution extensively and often inaccurately, but conditions on Cuba were horrific enough. The island was in a terrible economic depression, and Spanish general Valeriano Weyler, sent to crush the rebellion, herded Cuban peasants into concentration camps, leading hundreds of Cubans to their deaths. Having clamored for a fight for two years, Hearst took credit for the conflict when it came: A week after the United States declared war on Spain, he ran "How do you like the Journal's war?" on his front page. In fact, President William McKinley never read the Journal, nor newspapers like the Tribune and the New York Evening Post. Moreover, journalism historians have noted that yellow journalism was largely confined to New York City, and that newspapers in the rest of the country did not follow their lead. The Journal and the World were pitched to Democrats in New York City and were not among the top ten sources of news in regional papers; they seldom made headlines outside New York City. Piero Gleijeses looked at 41 major newspapers and finds:
Eight of the papers in my sample advocated war or measures that would lead to war before the Maine blew up; twelve joined the pro war ranks in the wake of the explosion; thirteen strongly opposed the war until hostilities began. The borders between the groups are fluid. For example, the Wall Street Journal and Dun's Review opposed the war, but their opposition was muted. The New York Herald, the New York Commercial Advertiser and the Chicago Times Herald came out in favour of war in March, but with such extreme reluctance that it is misleading to include them in the pro war ranks. War came because public opinion was sickened by the bloodshed, and because leaders like McKinley realized that Spain had lost control of Cuba. These factors weighed more on the president's mind than the melodramas in the New York Journal. Nick Kapur says that McKinley's actions were based more on his values of arbitrationism, pacifism, humanitarianism, and manly self restraint, than on external pressures. When the invasion began, Hearst sailed directly to Cuba as a war correspondent, providing sober and accurate accounts of the fighting. Creelman later praised the work of the reporters for exposing the horrors of Spanish misrule, arguing, "no true history of the war can be written without an acknowledgment that whatever of justice and freedom and progress was accomplished by the Spanish–American War was due to the enterprise and tenacity of yellow journalists, many of whom lie in unremembered graves."

Соғыстан кейін

Хёрст – 1896 және 1900 жылдары Уильям Дженнингс Брайанды президенттікке қолдаған жетекші демократ. Кейін ол мэр және губернаторлыққа кандидат болды, тіпті президенттікке үміттенді, бірақ 1901 жылы жазушы Амброз Бирс және редактор Артур Брисбен Уильям МакКинлиді өлтіруге ұсыныс жасаған жеке мақалаларын жариялағаннан кейін ашу-ыза туындап, жеке беделінің көп бөлігін жоғалтты. 1901 жылдың 6 қыркүйегінде МакКинлиге оқ аталғанда, сыншылар Хёрсттің «сары журналистикасы» Леон Чолгошты осы қылмысқа итермелеген деп айыптады. Кейіннен Хёрст Бирс жариялаған мақаладан хабарсыз болған деп есептелді, ал ол Брисбеннің мақаласын бірінші басылымда жарық көргеннен кейін қайтарып алғанын мәлімдеді. Бірақ бұл оқиға өмірінің соңына дейін оны мазалап, президенттік амбицияларын жойды. Кейін Хёрсттің оқиғаға қатысты пікірін сұрағанда, Бирс: «Мен оған ешқашан бұл туралы айтқан емеспін, ол да маған ешқашан айтқан емес», – деген жауап бергені хабарланды. Пулитцер өзінің «сары күнәларынан» өкініп, жаңа ғасырдың басында «Дүние» газетін қайтадан ізгілік жолына түсірді. 1911 жылы қайтыс болған кезде «Дүние» газеті кеңінен құрметтелді, 1931 жылы жабылғанға дейін прогрессивті газет ретінде танымал болды. Газеттің аты Scripps Howard New York World Telegram, содан кейін 1950 жылы New York World Telegram and Sun газеттерінде сақталды, ал соңғы рет 1966 жылдың қыркүйегінен 1967 жылдың мамырына дейін New York World Journal Tribune газетінде қолданылды. Осыдан кейін Нью-Йорк қаласында тек бір ғана кең форматты газет қалды.