Бұқаралық ақпарат құралдарындағы жасайлықтаушылық

Кіріспе

Бұқаралық ақпарат құралдарындағы жасайлықтау

Бұқаралық ақпарат құралдарында жасайлықтау журналистер мен жаңалықтар дайындаушылардың жаңалықтарды жариялау және жабу әдісінде жасайлықтау көрсетуімен пайда болады. "Медиа жасайлықтау" термині жеке журналист немесе мақаланың көзқарасынан гөрі, журналистика стандарттарына қайшы келетін, кең таралған жасайлықтауды білдіреді. Әртүрлі елдердегі медиа жасайлықтауының бағыты мен деңгейі кеңінен даулы. Медиа бейтараптығының іс жүзіндегі шектеулеріне журналистердің барлық қолжетімді оқиғалар мен фактілерді хабарлай алмауы және таңдалған фактілерді байланыстырып, тұтас түсіндіру қажеттігі кіреді. Үкіметтің әсері, соның ішінде ашық және жасырын цензура, кейбір елдерде, мысалы, Қытай, Солтүстік Корея, Сирия және Мьянмада медиаға жасайлықтау әкеледі. Саясат пен медиа жасайлықтауы өзара әрекеттесе алады; медиа саясаткерлерге әсер ете алады, ал саясаткерлер медиаға әсер етуге құдіретті болуы мүмкін. Бұл қоғамдағы билік таралуын өзгерте алады. Нарықтық күштер де жасайлықтауға себеп болуы мүмкін. Мысалдарға медиа меншігіне байланысты жасайлықтау, соның ішінде медиа меншігінің шоғырлануы, қызметкерлерді субъективті таңдау немесе мақсатты аудиторияның қабылданатын қалаулары кіреді. Мүмкін жасайлықтауды бағалау – журналистика мектептерінде, университет факультеттерінде (медиа зерттеулері, мәдениеттану және бейбітшілік зерттеулері қоса алғанда) оқылатын медиа сауаттылығының бір бөлігі болып табылады. Саяси жасайлықтаудан басқа, халықаралық ерекшеліктер, сондай-ақ экономикалық жағдай немесе экологиялық мүдделер сияқты нақты мәселелерді жабудағы жасайлықтау да қарастырылады. Жасaйылықтау туралы академиялық зерттеулер де көпшілік пікірлер мен терминді түсінуден айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін.

Тарих

Джон Милтонның 1644 жылы жарық көрген «Ареопагитика» атты памфлеті, лицензияланбаған басылымдардың еркіндігі үшін жасалған сөз, баспасөз еркіндігін жақтаған алғашқы жариялымдардың бірі болды. 19 ғасырда журналистер бейтарап хабар беруді журналистік этиканың ажырамас бөлігі деп санауды бастады. Бұл журналистиканың күшті әлеуметтік күшке айналуымен бірге болды. Дегенмен, тіпті бүгінгі күні ең адал журналистердің өзі де бейтараптыққа қатысты айыптаулардан құтыла алмайды. Газеттер сияқты, радио мен теледидар да бастапқыда үгіт-насихат құралы ретінде пайдаланылды, бұл тенденция ұлттық үкіметтердің эфирдік спектрге ие болуымен күшейді. Бұқаралық ақпарат құралдарының реттелуінің жеңілдетілуі батыстың көптеген БАҚ-тарын жеке меншікке көшіргенімен, әлемнің көптеген елдерінде бұқаралық ақпарат құралдарында күшті үкіметтік бақылау немесе тіпті монополия сақталып тұр. Сонымен қатар, жеке тұлғалардың, көбінесе аздаған адамдардың, БАҚ-ты иеленуі де бейтараптыққа қатысты айыптауларға әкелді. Бейтараптыққа қатысты айыптаулардың көптеген мысалдары саяси құрал ретінде қолданылып, кейде үкіметтік цензураға соқтырады. АҚШ-та 1798 жылы Конгресс «Шет елдіктер және бүлік актісін» қабылдады, ол газеттерге үкіметке қарсы «жалған, қарапайым немесе қасты жазуларды» жариялауға тыйым салды, соның ішінде кез келген заңға немесе президенттік актіге қарсылық білдіруді де. Бұл акті 1801 жылға дейін күшінде болды. Азамат соғысы кезінде президент Авраам Линкольн шекаралық штаттардағы газеттерді оңтүстік тарапты қолдаумен айыптап, көптеген газеттерді жапты. Екінші дүниежүзілік соғысқа нацистер жағында АҚШ-тың кіруін қалаған антисемит саясаткерлер халықаралық БАҚ-ты еврейлер бақылайды деп мәлімдеді, ал немістердің еврейлерге жасаған зұлмы туралы хабарлар бір жақты және негізсіз деп есептеді. Голливудты еврейлерді жақтаумен айыптады, ал Чарли Чаплиннің «Ұлы диктатор» сияқты фильмдері дәлел ретінде ұсынылды. АҚШ-та еңбек ұйымдарының және азаматтық құқықтар қозғалысы кезінде либералдық әлеуметтік реформаны қолдаған газеттер консервативті газеттер тарапынан коммунистік бейтараптықпен айыпталды. Фильмдер мен теледидарлар түрлі нәсілді адамдарды араластыруға ынталанды деп айыпталды, ал «I Spy» және «Star Trek» сияқты түрлі нәсілді актерлер бар телешоулар оңтүстік штаттарында көрсетілмеді. АҚШ пен Солтүстік Вьетнам арасындағы соғыс кезінде вице-президент Спиро Агню газеттерді Америкаға қарсы көзқараспен айыптады және 1970 жылы Сан-Диегода сөйлеген сөзінде соғысқа қарсы наразылық білдіргендерді «негативизмнің жағымсыз сөздері» деп атады. Барлық бейтараптық айыптаулары саяси сипатта емес. Ғылым жазушысы Мартин Гарднер ойын-сауық құралдарын ғылымға қарсы көзқараспен айыптады. Ол «X-файлдар» сияқты телешоулар шарлатандыққа ынталандырады деп мәлімдеді. Керісінше, бизнеспен қаржыланатын «Бәсекеге қабілетті кәсіпорын институты» БАҚ-ты ғылымды қолдап, бизнес мүдделеріне қарсы тұрғаны үшін айыптады, сондай-ақ парниктік газдардың жаһандық жылуға себеп болатыны туралы ғылыми хабарларды сенімсіздікпен қабылдайды деп есептейді.

John Milton's pamphlet Areopagitica, a Speech for the Liberty of Unlicensed Printing, published in 1644, was one of the first publications advocating freedom of the press. In the 19th century, journalists began to recognize the concept of unbiased reporting as an integral part of journalistic ethics. This coincided with the rise of journalism as a powerful social force. Even today, though, the most conscientiously objective journalists cannot avoid accusations of bias. Like newspapers, the broadcast media (radio and television) have been used as a mechanism for propaganda from their earliest days, a tendency made more pronounced by the initial ownership of broadcast spectrum by national governments. Although a process of media deregulation has placed the majority of the western broadcast media in private hands, there still exists a strong government presence, or even monopoly, in the broadcast media of many countries across the globe. At the same time, the concentration of media ownership in private hands, and frequently amongst a comparatively small number of individuals, has also led to accusations of media bias. There are many examples of accusations of bias being used as a political tool, sometimes resulting in government censorship. In the United States, in 1798, Congress passed the Alien and Sedition Acts, which prohibited newspapers from publishing "false, scandalous, or malicious writing" against the government, including any public opposition to any law or presidential act. This act was in effect until 1801. During the American Civil War, President Abraham Lincoln accused newspapers in the border states of bias in favor of the Southern cause, and ordered many newspapers closed. Antisemitic politicians who favored the United States entering World War II on the Nazi side asserted that the international media were controlled by Jews, and that reports of German mistreatment of Jews were biased and without foundation. Hollywood was accused of Jewish bias, and films such as Charlie Chaplin’s The Great Dictator were offered as alleged proof. In the US during the labor union movement and the civil rights movement, newspapers supporting liberal social reform were accused by conservative newspapers of communist bias. Film and television media were accused of bias in favor of mixing of the races, and many television programs with racially mixed casts, such as I Spy and Star Trek, were not aired on Southern stations. During the war between the United States and North Vietnam, Vice President Spiro Agnew accused newspapers of anti American bias, and in a famous speech delivered in San Diego in 1970, called anti war protesters "the nattering nabobs of negativism." Not all accusations of bias are political. Science writer Martin Gardner has accused the entertainment media of anti science bias. He claimed that television programs such as The X Files promote superstition. In contrast, the Competitive Enterprise Institute, which is funded by businesses, accuses the media of being biased in favor of science and against business interests, and of credulously reporting science that shows that greenhouse gasses cause global warming.

Құрылымдық (идеологиялық емес) бейімділіктер

Көптеген пікір қабылдау айыптаулары идеологиялық келіспеушіліктерге байланысты болса, басқа да бейімділік түрлері құрылымдық сипатта болып келеді. Олардың қалай жұмыс істейтіні немесе қалай пайда болатыны туралы көп келісім жоқ, бірақ олар экономика, үкімет саясаты, қағидалар және жаңалықтарды дайындаушы адамдарды қамтуы мүмкін. Клайннің (2009) мәлімдеуінше, мысалдардың арасында коммерциялық бейімділік, уақыттық бейімділік, визуалды бейімділік, жаман жаңалықтарға бейімділік, баяндамалық бейімділік, қалыпты жағдайға бейімділік, әділдік бейімділігі, ыңғайлылық бейімділігі, топтық бейімділік және даңқ бейімділігі (немесе тілшіні мақтауға бейімділік) бар. Теориялық және эмпирикалық тұрғыдан бұқаралық ақпарат құралдарының бейімділігі туралы экономикалық әдебиеттердің көлемі артып келеді. Теориялық тұрғыдан, бұқаралық ақпарат құралдарының саяси ұстанымының негізгі себебі сұраныс немесе ұсыныс факторларына қаншалықты байланысты екенін түсінуге басымдық беріледі. Бұл әдебиетті 2013 жылы Колумбия университетінің Андреа Прат және Стокгольм университетінің Дэвид Стромберг зерттеді.

Әлеуметтік желілер

Медиаға деген қабылдаулар әлеуметтік медианың өркендеуімен байланысты болуы мүмкін. Әлеуметтік медианың пайда болуы дәстүрлі медианың экономикалық моделін күлдетті. Әлеуметтік желілерге жүгінетін адамдардың саны артты, ал басылымдарға жүгінетін адамдардың саны азайды. Әлеуметтік медиа мен дезинформация туралы зерттеулер әлеуметтік медиа платформаларының саяси экономикасы әлеуметтік медиадағы ақпаратты тауарға айналдырғанын көрсетіп отыр. Хабарламалар олардың шындығына емес, вирустыққа және бөлісуге қабілеттілігіне байланысты басымдыққа ие және марапатталады, бұл радикалды, сенсациялық кликбейт контентті насихаттайды. Әлеуметтік медиа адамдарға психологиялық бейімділіктері арқылы әсер етеді, олар келіп түскен ақпаратты қабылдайды, сезімдерді шындықтың дәлелі ретінде қарастырады және фактілер мен естеліктерге сәйкес келмейтін мәлімдемелерді тексермейді. Әлеуметтік медиадағы медиалық бұрмалау да жауласымдық медиа әсерінде көрінеді. Әлеуметтік медиа заманауи қоғамда жаңалықтарды таратуда маңызды рөл атқарады, онда оқырмандар жаңалықтарды оқығанда басқа адамдардың пікірлерімен танысады. 2020 жылғы зерттеуде Гирхарт және оның командасы оқырмандардың бұрмалауды қабылдауы артқанын және сенімділік деңгейі төмендегенін көрсетті. АҚШ-та Pew Research Center 2020 жылдың шілдесінде американдықтардың 64%-ы әлеуметтік медианың АҚШ қоғамы мен мәдениетіне зиянды әсер етеді деп сенгенін хабарлады. Америкалықтардың тек 10%-ы оның қоғамға оң әсер ететініне сенді. Әлеуметтік медиамен байланысты негізгі мәселелердің бірі – қасақана жалған ақпаратты тарату және жеккөрушілік пен экстремизмді тарату. Әлеуметтік ғылымдар мамандары дезинформация мен жеккөрушіліктің өсуін эхо-камералардың көбеюімен түсіндіреді. Растауға бейімділік арқасында онлайн эхо-камералар пайдаланушыларға өз идеологияларына толыққанды енуге мүмкіндік береді. Әлеуметтік медиа сіздің қызығушылықтарыңыз бен таңдаған достарыңызға бейімделгендіктен, саяси эхо-камералар үшін ыңғайлы платформа болып табылады. 2019 жылғы Pew Research сауалнамасы АҚШ ересектердің 28%-ы жаңалықтарды "жиі" әлеуметтік медиа арқылы алатынын, ал АҚШ ересектердің 55%-ы жаңалықтарды әлеуметтік медиадан "жиі" немесе "кейде" алатынын көрсетті. Сонымен қатар, COVID-19 пандемиясы саясаткерлерді онлайн наушандар мен әлеуметтік медиа тікелей эфирлеріне шектегендіктен, жаңалықтар үшін әлеуметтік медиаға жүгінетін адамдардың саны артты. GCF Global онлайн пайдаланушыларды әртүрлі адамдармен және көзқарастармен қарым-қатынас жасау арқылы эхо-камералардан аулақ болуға және растауға бейімділіктің құрылығынан сақтануға шақырады. Ю Ру мен Вэн Тингтің зерттеулері либералдар мен консерваторлардың үш жаппай оқ атудан кейін Twitter-де қалай әрекет еткенін қарастырады. Екі топ та оқиғаға қатысты жағымсыз эмоцияларын білдірсе де, олардың айтқандары әртүрлі болды. Екі жақ та оқиғаның түпкі себебі мен кімдердің құрбан, батыр және кінәлі екені туралы пікірлерінде жиі қайшылыққа келді. Сонымен қатар, жағдайды жақсартуға бағытталған әңгімелердің саны азайды. Медиа ғалымы Шива Вайдхианатан өзінің "Антиәлеуметтік медиа: Facebook бізді қалай бөліп-жарады және демократияны қалай құртады" (2018) атты кітабында әлеуметтік медиа желілерінде ең эмоционалды және поляризацияланған тақырыптар көбінесе басым екенін және "Егер сіз миллиондаған адамдарға үгіт-насихат таратуға, маңызды мәселелерден алаңдатуға, жеккөрушілік пен фанатизмді күшейтуге, әлеуметтік сенімді жоюға, журналистиканы құртуға, ғылымға күмәндік тудыруға және бір уақытта жаппай бақылау жүргізуге қабілетті машина құрғыңыз келсе, сіз Facebook сияқты бір нәрсе жасайсыз" деп мәлімдейді. 2021 жылғы есепте Нью-Йорк университетінің Бизнес және адам құқықтары жөніндегі Стерн орталығының зерттеушілері Facebook және Twitter сияқты әлеуметтік медиа компанияларының "консерваторлық көзқарасқа қарсы" екендігі туралы республикашылардың жиі айтатын пікірі жалған екенін және оны растайтын сенімді дәлелдер жоқ екенін анықтады; есепте оңшыл дауыстар әлеуметтік медиада басым екендігі және осы платформалардың консерваторлық көзқарасқа қарсы екендігі туралы мәлімдеме "өзі де дезинформацияның бір түрі" екені көрсетілді. Nature Communications журналында 2021 жылы жарияланған зерттеуде Twitter-дегі саяси бұрмалауды бағалау үшін пайдаланушылардың сол және оң жақтағы контентке қаншалықты ұшырағаны зерттелді, атап айтқанда, негізгі уақыт желісіндегі (жаңалықтар лентасы) контентке ұшырау. Зерттеу көрсеткендей, консерваторлық Twitter аккаунттары оң жақтағы контентке ұшырайды, ал либералдық аккаунттар орталық контентке ұшырайды, бұл пайдаланушылардың тәжірибесін саяси орталыққа қарай өзгертеді. Зерттеуде былай делінген: "Ақпарат тұрғысынан да, олар жасайтын контент тұрғысынан да, оңшыл көзқарастарға бейімделген бастамашылар саяси спектрдің консервативтік жағында қалады. Ал солшыл көзқарастарға бейімделген бастамашылар, керісінше, саяси орталыққа қарай иеленеді: олар консервативтік контентке көбірек ұшырайды және тіпті оны таратуды бастайды". Әлеуметтік медиадағы іздеу жүйелерінде де медиалық бұрмалау көрінеді. Кулшрешта және оның командасы 2018 жылы жүргізген зерттеуде осы іздеу жүйелерінің жоғары дәрежедегі нәтижелері пайдаланушылардың оқиғалар немесе адамдар туралы іздеу жасаған кезде олардың қабылдауына әсер ететінін, бұл әсіресе саяси бұрмалау және поляризацияланған тақырыптарда көрінетінін анықтады.

Perceptions of media bias may also be related to the rise of social media. The rise of social media has undermined the economic model of traditional media. The number of people who rely upon social media has increased and the number who rely on print news has decreased. Studies of social media and disinformation suggest that the political economy of social media platforms has led to a commodification of information on social media. Messages are prioritized and rewarded based on their virality and shareability rather than their truth, promoting radical, shocking click bait content. Social media influences people in part because of psychological tendencies to accept incoming information, to take feelings as evidence of truth, and to not check assertions against facts and memories. Media bias in social media is also reflected in hostile media effect. Social media has a place in disseminating news in modern society, where viewers are exposed to other people's comments while reading news articles. In their 2020 study, Gearhart and her team showed that viewers' perceptions of bias increased and perceptions of credibility decreased after seeing comments with which they held different opinions. Within the United States, Pew Research Center reported that 64% of Americans believed that social media had a toxic effect on U. S. society and culture in July 2020. Only 10% of Americans believed that it had a positive effect on society. Some of the main concerns with social media lie with the spread of deliberately false information and the spread of hate and extremism. Social scientist experts explain the growth of misinformation and hate as a result of the increase in echo chambers. Fueled by confirmation bias, online echo chambers allow users to be steeped within their own ideology. Because social media is tailored to your interests and your selected friends, it is an easy outlet for political echo chambers. Another Pew Research poll in 2019 showed that 28% of US adults "often" find their news through social media, and 55% of US adults get their news from social media either "often" or "sometimes". Additionally, more people are reported as going to social media for their news as the COVID 19 pandemic has restricted politicians to online campaigns and social media live streams. GCF Global encourages online users to avoid echo chambers by interacting with different people and perspectives along with avoiding the temptation of confirmation bias. Yu Ru and Wen Ting's research looks into how liberals and conservatives conduct themselves on Twitter after three mass shooting events. Although they would both show negative emotions towards the incidents they differed in the narratives they were pushing. Both sides would often contrast in what the root cause was along with who is deemed the victims, heroes, and villain/s. There was also a decrease in any conversation that was considered proactive. Media scholar Siva Vaidhyanathan, in his book Anti Social Media: How Facebook Disconnects Us and Undermines Democracy (2018), argues that on social media networks, the most emotionally charged and polarizing topics usually predominate, and that "If you wanted to build a machine that would distribute propaganda to millions of people, distract them from important issues, energize hatred and bigotry, erode social trust, undermine journalism, foster doubts about science, and engage in massive surveillance all at once, you would make something a lot like Facebook." In a 2021 report, researchers at the New York University's Stern Center for Business and Human Rights found that Republicans' frequent argument that social media companies like Facebook and Twitter have an "anti conservative" bias is false and lacks any reliable evidence supporting it; the report found that right wing voices are in fact dominant on social media and that the claim that these platforms have an anti conservative lean "is itself a form of disinformation." A 2021 study in Nature Communications examined political bias on social media by assessing the degree to which Twitter users were exposed to content on the left and rightspecifically, exposure on the home timeline (the "news feed"). The study found that conservative Twitter accounts are exposed to content on the right, whereas liberal accounts are exposed to moderate content, shifting those users' experiences toward the political center. The study determined: "Both in terms of information to which they are exposed and content they produce, drifters initialized with Right leaning sources stay on the conservative side of the political spectrum. Those initialized with Left leaning sources, on the other hand, tend to drift toward the political center: they are exposed to more conservative content and even start spreading it." Media bias is also reflected in search systems in social media. Kulshrestha and her team found through research in 2018 that the top ranked results returned by these search engines can influence users' perceptions when they conduct searches for events or people, which is particularly reflected in political bias and polarizing topics.

Тіл

Таня Памплон халықаралық журналистиканың көп бөлігі ағылшын тілінде өтетіндіктен, ағылшын тілі оқытылмаған елдерден келген жаңалықтар мен журналистердің әлемдік кеңістікте талқылануы қиынға түсуі мүмкін екенін ескертеді. Тіл сондай-ақ, көзге көрінбейтін жаңсақтықтарға алып келуі мүмкін. Мысалы, метафоралар мен теңеулерді таңдау, немесе бір жағдайда жеке ақпаратты беру, ал екіншісінде бермеу секілді жайттар жыныстық бейімділік сияқты жаңсақтықтарды тудыруы мүмкін.

Дін

1980 жылдары АҚШ-та (содан кейін Канада, Ұлыбритания және Австралияда) пайда болған сатаникалық үрей, моральдық паника және ұлттық истерия эпизоды, таблоидтық ақпарат құралдары мен ойын-сауық арналары арқылы күшейтілді. Сара Хьюз 2016 жылы жарияланған зерттеуінде бұл паниканың «саяси белсенді консерваторлардың өзара байланысты көзқарастарымен үстемдік ететін мәдени ахуалды бейнелегенімен қатар, қалыптастырғанын» айтты, ал олардың идеологиясы «паникаға сіңіріліп, таблоидтық ақпарат құралдары, сенсациялық теледидар мен журналдар, сондай-ақ жергілікті жаңалықтар арқылы нығайтылды». Стюарт А. Райттың пікірінше, азшылық діндерге қатысты ақпарат құралдарындағы бейтараптыққа әсер ететін алты фактор бар: біріншісі – журналистердің тақырыпты білу және танысу деңгейі; екіншісі – мақсатты діни топтың мәдени жағдайға бейімделуі; үшіншісі – журналистерге қолжетімді шектеулі экономикалық ресурстар; төртіншісі – уақыт шектеулері; бесіншісі – журналистер қолданатын ақпарат көздері; ал соңғысы – жарияланымның бастапқы және соңғы кезеңдеріндегі пропорционалдық емес жағдай. Йель құқық профессоры Стивен Картердің айтуынша, «Американың рухани өмірінде үстемдік құратын протестанттық, рим-католиктік және еврейлік үштігінен тыс діндерге күдікпен қарау және оларды қысымға салу – американдықтардың көптен бері қалыптасқан әдеті». Ал бастапқы және соңғы кезеңдердегі пропорционалдық емес жағдай туралы Райт былай дейді: «Халық арасында танымал емес немесе маргиналды діндер туралы жаңалықтар көбінесе негізсіз айыптауларға немесе оқиғаның бастапқы кезеңінде жасалған кемшікті немесе әлсіз дәлелдерге негізделген үкіметтік әрекеттерге байланысты болады. Материалдық дәлелдерге қарсы қойылған айыптаулардың салмағы арта келе, мұндай істер көбінесе күшін жояды. Дегенмен, бұқаралық ақпарат құралдарында оқиғаның шешіміне немесе нәтижесіне бірдей мән берілмейді. Егер айыпталушылар кінәсіз болса, көп жағдайда бұл туралы жұртшылыққа хабарланбайды».

Саясат

Академиялық зерттеулер АҚШ-та либералды журналистердің солшыл бағытты бұқаралық ақпарат құралдарына ықпал ететіні туралы танымал медиалық көзқарасты нақтылай бермейді, бірақ кейбір зерттеулер экономикалық мүдделердің осыған ұқсас әсер ететінін көрсетеді. Керісінше, С. Роберт Лихтер талдаған зерттеулер бұқаралық ақпарат құралдарының саясатта консервативті күш ретінде көрінетінін көрсетті.

Бейастың әсері

Бұқаралық ақпарат құралдарындағы баяулықты сынаушылар, әдетте, нақты бір баяулықтың қазіргі билік құрылымдарына қалай пайда әкелетінін, демократиялық үдерістерге қалай кедеріс келтіріп, адамдарға қоғамдық саясат бойынша шешімдер қабылдауға қажетті ақпаратты ұсыныс етпейтінін көрсетеді. Тәжірибелер бұқаралық ақпарат құралдарының баяулығының мінез-құлыққа әсер ететінін, тіпті оқырмандардың саяси көзқарасына тікелей ықпал ететінін көрсеткен. Бір зерттеуде Fox News арнасын көбірек тамашалаумен саяси белсенділік деңгейінің артуы байланысты екені анықталды, ал 2009 жылғы зерттеуде The Washington Times (оңшыл бағыттағы) немесе The Washington Post (солшыл бағыттағы) журналына тегін жазылу арқылы Буш әкімшілігіне қолдаудың әлсіз де болса төмендегені байқалды.

БАҚ-қа сенім арту

АҚШ-та 1985 жылдан 2011 жылға дейін БАҚ-қа деген сенім мен БАҚ-тың баяулығы туралы пікірлер едәуір өзгерді. Pew орталығының зерттеулері көрсеткендей, жаңалықтар құралдарының «жайттарын дұрыс жеткізетініне» сенетін американдықтардың үлесі 1985 жылы 55%-дан 2011 жылы 25%-ға дейін төмендеді. Сол сияқты, саяси және әлеуметтік мәселелерді жабатын жаңалықтар ұйымдарының барлық тараптармен әділ қарым-қатынас жасайтынына сенетін американдықтардың үлесі 1985 жылы 34%-дан 2011 жылы 16%-ға дейін азайды. 2011 жылы сауалнамаға қатысушылардың үштен екісі жаңалықтар ұйымдарын «саяси тұрғыдан баяу» деп санайтынын, ал 1985 жылы бұл көрсеткіш 45% болғанын көрсетті. 2022 жылы американдықтардың жартысы жаңалықтар ұйымдары оларды қасақана жаңылыстыруға тырысады деп ойлайтынын мәлімдеді. Бұқаралық ақпарат құралдарына сенім мен баяулықты жан-жақты зерттеген Джонатан М. Ладд (2012) БАҚ-қа деген баяулыққа сенудің басты себебі – адамдарға нақты БАҚ баяу екенін айту екеніне тоқталды. Егер бір БАҚ баяу деп айтылса, адамдар оның баяу екеніне сенеді, және бұл сенімнің аталған БАҚ шын мәнінде баяу болуымен еш қатысы жоқ. Оның зерттеуі бойынша, БАҚ-қа деген баяулыққа сенуге басқа бірдей күшті әсер ететін фактор – атақты адамдар туралы кеңінен хабарлау болды. Көптеген адамдар мұндай БАҚ-ты баяу деп қараса да, атақты адамдар туралы көп жариялайтын БАҚ-ты артық көреді.

Бейтараптықты түзету

NPR-дің омбудсмені 2011 жылы зерттеу немесе статистика келтірмес бұрын, ортақ тыңдаушы көп білмейтін саяси бағыты бар сарапшылық орталықтар немесе басқа да ұйымдарды қалай анықтауға болатыны туралы мақала жазды.

Алгоритмдер

Полис (немесе Pol.is) – адамдарға өз пікірлерімен және идеяларымен бөлісуге, сонымен бірге жалпы қолдауға ие идеяларды ілгерілетуге мүмкіндік беретін әлеуметтік желі платформасы. 2020 жылдың қыркүйегіне дейін Тайваньда қабылданған ондаған заңдардың негізін қалыптастыруға көмектесті. Мәтіннің субъективтілігін талдау үшін машиналық оқытуды қолдануға да әрекеттер жасалды. Мысалы, адамдарға бағытталған фрейминг талдауы жаңалықтардағы бір тақырыпты қамтудағы әрбір адамның қалай бейнеленгенін анықтау арқылы, яғни "көзқарастарды" анықтауға тырысады. Тағы бір тәсіл – матрицалық негіздегі жаңалықтарды жинақтау, ол екі өлшемді матрицаны қолданады, мысалы, мақалалар жарияланған елдер және мақалаларда айтылған елдер. Нәтижесінде, әрбір жасушада бір елде жарияланған және басқа ел туралы хабарлайтын мақалалар болады. Әсіресе халықаралық жаңалықтар контекстінде, мұндай тәсіл қатысты елдердегі медиа жағдайындағы айырмашылықтарды анықтауға көмектеседі.

Екі жаққа да уақыт беру

Бейтараптықты сақтау үшін қолданылатын тәсіл – "пікін/қарсы пікін" немесе "дөңгелек үстел" форматы, онда қарама-қарсы көзқарастарды ұстанатын өкілдер бір мәселе бойынша пікір алмасады. Бұл тәсіл теориялық тұрғыдан әртүрлі пікірлердің бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануына мүмкіндік береді. Дегенмен, хабарламаны ұйымдастырушының әртүрлі немесе теңдестірілген пікірлерді ұсынатын репортерлер мен журналистерді таңдау, оларға әділ сұрақтар қою және олардың пікірлерін бейтарап түрде өңдеу немесе бағалау жауапкершілігі бар. Салмақсыз жағдайда, "пікін/қарсы пікін" бір жақты баяндама сияқты әділетсіз болуы мүмкін, өйткені "жеңілген" тараптың аргументтерінің нашарлығына сілтеме жасалады. Бұл қиындықтарға қоса, жаңалықты қабылдаушылардың түрлі көзқарастармен танысуы ағымдағы оқиғаларды және жасырын тақырыптарды тепе-тең түсінуге және сыни бағалауға көмектеседі.