Кіріспе

Гонзо журналистикасы – объективтілік талаптарын жоққа шығаратын, көбінесе бірінші тұлғада баяндама жасау арқылы репортерді оқиғаның бір бөлігі ретінде көрсететін журналистика стилі. "Гонзо" сөзі алғаш рет 1970 жылы Хантер С. Томпсонның Кентукки Дерби туралы мақаласын сипаттау үшін қолданылған, ол осы стильді танымал етті. Бұл автордың басты кейіпкер ретінде белсенді қатысатын, бірінші тұлғада жазылатын, күшін әлеуметтік сын мен өзін-өзі пародизациялаудың үйлесімінен алатын жазу стилі. Кейіннен ол басқа да субъективті көркем туындыларға қолданылды. Гонзо журналистикасы жеке тәжірибелер мен эмоцияларды баяндауға қатысты дәлдікке деген көзқарасты қамтиды, бұл дәстүрлі журналистикадан өзгеше, ол оқшауланған стильді ұстанады және үшінші тараптар растай алатын фактілерге немесе цитаталарға сүйенеді. Гонзо журналистикасы газеттерде бұрынғыдай қатаң редакциялауды елемейді және жеке көзқарасқа ұмтылады; туындының ерекшелігі оқиғаның немесе тақырыбының өзінен де маңызды. Сарказм, юмор, асыра сілтеу және қара сөздерді қолдану жиі кездеседі. Жаңа журналистика қозғалысының негізін қалаушылардың бірі Томпсон 1973 жылғы 15 ақпандағы "Роллинг Стоун" журналында былай деді: "Егер мен соңғы он жыл бойы білген шындықты жазсам, бүгін Риодан Сиэтлға дейін түрмелерде 600-ге жуық адам – менің ішкімде – шіріп жатар еді. Кәсіби журналистика контекстінде абсолюттік шындық өте сирек және қауіпті нәрсе".

Этимология

"Гонзо" термині алғаш рет 1970 жылы The Boston Globe журналының редакторы Билл Кардосо Хантер С. Томпсонмен байланысты қолданған. Ол Томпсонның "Кентукки дербисі құлдырап, бұзылып кетті" атты мақаласын "таза Гонзо журналистикасы" деп сипаттады. Бұл 1970 жылдың желтоқсанында "Ұлы Санта Клаус" фильмінде осы есімді муппеттің дебютіне дейін болды. Кардосо "гонзо" деген сөзді Бостонның оңтүстігіндегі ирландтықтардың сленгінде түн бойы ішіп-жеп шаршағаннан кейін соңғы тік тұрған адамды сипаттау үшін қолданылатынын айтты. Ол сондай-ақ, бұл француз-канад сөзі gonzeaux-дың бұрмаланған түрі болуы мүмкін екенін, ол "жарық жол" дегенді білдіреді, бірақ бұл пікір даулы. Тағы бір болжам бойынша, бұл сөз Нью-Орлеандық ритм-н-блюз пианині Джеймс Букердің 1960 жылы шыққан "Gonzo" әнінен шыққан. Бұл мүмкіндік Томпсонның 2007 жылғы ауызша өмірбаянында айтылады, онда термин Букердің әнінен алынғаны, бірақ Томпсонның немесе Кардосоның Томпсонның журналистикасын сипаттау үшін осы терминді неге таңдағаны түсіндірілмейді. 2013 жылғы "Байо Махараджа: Джеймс Букердің трагикалық генийі" атты деректі фильмінде Томпсонның әдеби мұрагері әннің терминнің пайда болуына себеп болғанын мәлімдейді. Грег Джонсонның Букер туралы жазбасына сәйкес, әннің атауы "The Pusher" атты фильмдегі кейіпкерден алынған, ал бұл фильм 1956 жылғы Эван Хантердің сол аттас романынан шабыттанған болуы мүмкін. Томпсонның өзі алғаш рет бұл терминді өзінің жұмысына қатысты "Fear and Loathing in Las Vegas" контрмәдениет классикасының 12-бетінде қолданды. Ол былай жазды: "Бірақ оқиға қандай болды? Ешкім айтқан жоқ. Сондықтан біз оны өзіміз ойлап табуымыз керек. Еркін кәсіпкерлік. Америка арманы. Лас-Вегаста есірткіге құмар болып, ақылдан безген Хорацио Алгер. Қазір жасаңыз: таза Гонзо журналистикасы". Lexico этимологиясын (simpleton, dolt) және/немесе lang es (dolt, goose) деп ұсынады.

Табысы мен мұрасы

Томпсон журналистикадағы объективтілік – миф екенін айтты. Гонзо журналистикасы қазір 1960-шы жылдардағы Жаңа журналистикаға ұқсас, негізінен Том Вольф бастаған, сондай-ақ Лестер Бангс, Джордж Плимптон, Терри Саузерн және Джон Бирмингем қолдаған жазу стиліне айналды және Жаңа журналистиканың бір саласы саналады. Екі стильдің арасындағы айырмашылық туралы сұрағанда, Томпсон: «Иә, менің ойымша солай. Мысалы, Том Вольф немесе Гей Талес сияқты, мен ешқашан оқиғаны қайта құруға тырыспаймын. Олар екеуі де менің ойымша, менің өзімнен жақсы репортерлер, бірақ мен өзімді репортер деп есептемеймін» деді. 1998 жылы Кристофер Локк веб-журнал жанры гонзо журналистикасынан туындағанын, кейін әлеуметтік желілерге тарағанын мәлімдеді. Томпсонның гонзо журналистикасының ықпалы қазіргі Gonzo Today веб-сайтында көрініс тапқан, онда Томпсонның көп жылдық иллюстраторы Ральф Стедманның үстіңгі баннері және Томпсонның әріптесі, ақын Рон Уайтхедтің және басқалардың үлестері кезекпен орналасқан. Тай жазушысы Ронг Вонгсаван 1960-шы жылдары Сан-Францискодан хабарлаған кезде гонзо стилінде жазды деген пікір бар. Алайда ол тай тілінде жазғандықтан, бұл стильді Хантер С. Томпсоннан тәуелсіз дамытқан болуы мүмкін. Ол Вьетнам соғысы кезінде американдық солдаттар мен тайлық қыздар туралы «Sattahip» және «Takli» кітаптарында да осы стильді қолданған. Оның «Бангкоктан келген адам: 60-шы жылдардағы Сан-Франциско мәдениеті» кітабы – 1978 жылы тай тілінде жарық көрген кітаптың ағылшын тіліне аудармасы.

Қазіргі заманғы "гонзо" журналистикасы

YouTube және цифрлық журналистиканың алғашқы күндері, 2000-шы жылдардың басында Vice Media сияқты бұқаралық ақпарат құралдары гонзо журналистика стилінде бейнелер жасауды бастады. "Вайс" басылымының негізін қалаушы журналист Шейн Смит өзінің экстремалды жерлерге жасаған сапарлары туралы бейнероликтер мен мақалалар жариялады. Осы бейнелерге оның Солтүстік Кореяға жасаған бірнеше күндік үгіт-насихат сапары, Бангкоктағы секс-индустрия орнына барғандығы, сондай-ақ Дарфур мен Ираннан тікелей репортаждар кірді. Vice қазіргі оқиғаларды бастан өткерген адамдардың тікелей репортаждарын да жариялады, мысалы, 2007 жылы ирактық азаматтар Ирак соғысындағы әскер күшеюіне байланысты өздерінің тәжірибелері туралы жазған материалдар. Журналист Хамильтон Моррис 2008 жылы "Вайс" журналы үшін "Саққыр яһудилер" деген мақала жазды, онда ол хасидтік яһудилер тобымен ЛСД қолдану тәжірибесін сипаттады. 2009 жылы Vice Морриссті Hamilton's Pharmacopeia айлық бағанасын жазуға шақырды, ол тез арада мақалалар мен деректі фильмдерге айналды, онда Моррис психоактивті препараттардың мәдениетін, фармакологиясын, өндірісін және қолданылуын зерттейді. Бұл серияда Моррис көбінесе өзі зерттеп жатқан адамдармен бірге осы заттарды қолдануын көрсетеді.