Таблоид газеттері: түрлері мен ерекшеліктері

Кіріспе

газет нарығының сегменті
Газет түрі

Таблоид – кең форматты газетке қарағанда кішірек форматты газет. Осы газет форматының нақты стандарты жоқ.

Этимология

Таблоид сөзі 1880-жылдардың аяғында лондондық фармацевтикалық компания Burroughs Wellcome & Co. өнім ретінде сатқан қысылған таблеткаларына берген "Таблоид" атауынан шыққан. Көп ұзамай "таблоид" атауы басқа да кішкентай жинақталған заттарға қолданыла бастады. 1902 жылы Лондонның "Вестминстер газеті" былай деп жазды: "Иесі басқа газеттерде жарияланған барлық жаңалықтарды таблоид түрінде ұсынуды жоспарлап отыр". Осылайша, 1901 жылы пайда болған таблоидтық журналистика бастапқыда оқиғаларды жеңіл түсінілетін, қысқартылған форматқа сыйғызған басылымды білдірді. Бұл термин 1918 жылға дейін қысқартылған мақалалар жарияланған кішкентай газет парақтарын атау үшін қолданылмады.

Түрлері

Таблоид газеттері, әсіресе Ұлыбританияда, мақсатты аудиториясы, саяси бағыты, редакциялық стилі және таралымы тұрғысынан кең ауқымды айырмашылықтарға ие. Сондықтан, осы жан-жақты газет форматының түрлерін сипаттау үшін түрлі терминдер пайда болды. Негізінен, таблоид газеттерінің екі басты түрі бар: «қызыл бетті» және «компакт». Ерекшелік көбінесе редакциялық стильде болады; «қызыл бетті» және «компакт» таблоидтар социализмнен капиталистік консерватизмге дейінгі саяси спектрді қамтиды, бірақ «қызыл бетті» таблоидтар, тарихи жұмысшы табының аудиториясы есебінен, көбінесе популизмді қандай да бір деңгейде қолдайды. «Қызыл бетті» таблоидтар британдық және Достастық елдерінде бас жазуларын қызыл бояумен басуға бейімділігіне байланысты осылай аталады; «компакт» термині «таблоид» сөзінің мағыналық байланысынан қашықтау үшін қолданылды, ол «қызыл бетті» таблоидты білдіреді, және осы термин таблоидтық журналистикаға берілді, яғни «қызыл бетті» тілшілердің үлгісімен жасалған журналистика.

Қызыл топтағы таблоидтар

Қызыл тақырыпты басылымдар, олардың айрықша қызыл тақырыптарымен танылатын, таблоидтық журналистика деп аталатын жазу стилін қолданады; бұл стиль сенсациялық қылмыстық оқиғаларға, астрологияға, мәшһүрлер мен спортшылардың жеке өмірі туралы әңгімелерге және «жұмбақ» жаңалықтарға баса назар аударады. Қызыл тақырыпты басылымдарда жарияланатын және олардың жыныстық өміріне, есірткілерді дұрыс пайдаланбауына және жеке тұрмысына қатысты мәліметтерге ден қоятын мәшһүрлер туралы әңгімелер көбінесе жала жабуға жақын, тіпті одан да асады. Қызыл тақырыпты басылымдар әдетте қарапайым, түсінікті лексика мен грамматикамен жазылады; олардың макеті көбінесе суреттерге, сөздерге қарағанда артық көңіл бөледі. Қызыл тақырыпты басылымдардың жазу стилі жиі сенсациялыққа және радикалды саяси көзқарасқа ұшырайды; олар қасақана дау тудырып, қызығушылық тудыратын немесе оқиғаның қызықты бөлігін таңдап жариялауда айыпталады. Ең нашар жағдайларда, таблоидтар таралымын арттыру үшін жалған ақпарат таратуға немесе шындықты бұрмалауға айыпталады. Британдық қызыл тақырыпты газеттерге The Sun, Daily Star және Daily Mirror жатады. Қызыл тақырыпты қолданбаса да, Daily Mail және Daily Express та «таблоидтық журналистика» үлгісін пайдаланады.

Африка

Мароккода 2005 жылдың қараша айында жарық көрген Maroc Soir газеті таблоид форматында шығарылады. Оңтүстік Африкада Блумфонтейн қаласындағы Volksblad күнделікті газеті сенбі күндері ғана таблоидқа көшкен алғашқы ірі газет болды. Оқырмандары үшін бұл формат танымал болғанына қарамастан, газет апта ішінде кең форматта қалады. Бұл Пітермарицбург қаласындағы Квазулу-Натал провинциясындағы "The Witness" күнделікті газетіне де қатысты. Naspers баспасынан шығатын Daily Sun газеті Оңтүстік Африкадағы ең көп таралған күнделікті газетке айналды және ол негізінен қара жұмысшы табына арналған. Ол күніне 500 000-нан астам данада сатылып, шамамен 3 000 000 оқырманға жетеді. Daily Sun кейде сатиралық көзқараспен маңызды жаңалықтарды баяндайды, сонымен қатар маргиналды теориялар мен паранормальдық құбылыстар, мысалы, токолоштар (ергежейлі әуесқойлар), ата-бабалардың көріністері және табиғаттан тыс әр түрлі нәрселер туралы хабарлайды. Ол "The Sunday Sun" деген атпен де жарияланады. Маврикийде кешкі танымал газет Le Mauricien 1908–2008 жылдары таблоид, 2008–2013 жылдары Berliner форматында шығып, қазір апта ішінде 32 беттен, ал сенбі күндері 48 беттен тұратын компакт форматты қолданады.

Азия

Бангладеште «Дейлі Манав Замин» алғашқы болып, қазір бенгал тіліндегі әлемдегі ең көп таралған таблоид болып табылады. Грузияда апта сайын шығатын ағылшын тіліндегі «The Financial» газеті 2005 жылы ықшам форматқа көшіп, әр санындағы беттер санын екі есеге арттырды. Басқа грузин тіліндегі газеттер де 1990 жылдардың басында ықшам форматтарды сынап көрді. Таблоидтық журналистика Үндістанның баспа медиасында әлі де дамып келе жатқан концепция. Бірінші таблоид, «Blitz», 1941 жылдың 1 ақпанында Русси Каранджия тарапынан «Біздің блиц, Үндістанның Гитлерге қарсы блиц!» деген сөздермен құрылды. «Blitz» алғаш рет ағылшын тілінде жарық көрді, содан кейін хинди, маратхи және урду тілдеріндегі нұсқалары шықты. 1974 жылы Руссидің қызы Рита «Cine Blitz» журналын іске қосты. 2005 жылы «Times of India» Мумбаиға қатысты жаңалықтар мен мәселелерге баса назар аударатын «Mumbai Mirror» таблоид газетін шығарды. «Tehelka» 2000 жылы жаңалықтар порталы ретінде бастау алды. Ол Үндістан мен халықаралық крикетте матчтарды ұйымдастырудағы тәртіпсіздіктер және Үндістан армиясындағы қорғаныс келісімдеріне қатысты жасырын операция туралы ақпаратты жариялады. 2007 жылы ол жабылып, таблоид түрінде қайта ашылды және зерттеу журналистикасының ерекшелігі үшін жоғары бағаланды. Ағылшын тіліндегі танымал таблоидтардың ішінде Мумбаиға арналған және Мумбаиден шығатын кешкі газет «Mid Day» және «MINT» сияқты бизнес-газеттер бар. Үндістанның ресми тілдерінде көптеген таблоидтар бар. «TILT The ILIKE Times» атты жастарға арналған таблоид та бар. Индонезиядағы таблоидтар: «Bola», «GO» (Gema Olahraga, тоқтатылған), «Soccer» (тоқтатылған), «Fantasy» (тоқтатылған), «Buletin Sinetron» (тоқтатылған), «Pro TV» (тоқтатылған), «Citra» (тоқтатылған), «Genie», «Bintang Indonesia» (Индонезия жұлдыздары), «Nyata», «Wanita Indonesia» (Индонезия әйелдері), «Cek» және «Ricek» және «Nova». Оманда «TheWeek» - Оман Сұлтандығының Маскат қаласынан шығатын, 48 беттік, толық түсті, тәуелсіз апталық газет. Оманның алғашқы тегін газеті 2003 жылдың наурыз айында жарық көрді және қазір Омандағы кез келген басылымның ең көп оқырманына ие деп есептеледі. Мохана Прабхакар – басылымның бас редакторы. «TheWeek» BPA Worldwide ұйымымен тіркелген, оның апталық таралымы 50 300 дананы құрайды. Пәкістанда «Khabrain» – төменгі орта тап арасында танымал таблоид. Бұл жаңалықтар тобы «Naya Akhbar» атты жаңа, сенсациялық газетті ұсынды. Жергілікті деңгейде көптеген сенсациялық таблоидтарды көруге болады, бірақ «Khabrain» немесе басқа ірі ұлттық газеттерден айырмашылығы, олар аудандарда ғана таратылады. Филиппиндегі таблоидтар көбінесе тагалог немесе бисая сияқты жергілікті тілдерде жазылады, ең танымал тагалог таблоидтарының бірі – «Bulgar», бірақ кейбіреулері ағылшын тілінде де жазылады, мысалы «People's Journal» және «Tempo». Филиппин таблоидтары әдетте қылмыс туралы сенсациялық жаңалықтар мен мәлімдемелерді, сондай-ақ атақтылар туралы әңгімелерді жариялайды, ал кейбір таблоидтарда қыздардың ашық суреттері де кездеседі. Бірнеше таблоидтар бір баспагерге тиесілген ағылшын тіліндегі кең форматты газеттердің тікелей аналогтары болып табылады, мысалы «Pilipino Star Ngayon» («The Philippine Star»), «Bandera» («Philippine Daily Inquirer») және «Balita» («Manila Bulletin»). Оңтүстік Филиппиндегі жаңа апталық таблоид «The Mindanao Examiner» енді өзінің кірісін арттыру үшін фотосурет және бейне түсіру сияқты медиа қызметтерін ұсынады, сондай-ақ тәуелсіз кино түсірумен де айналысады.

In Bangladesh, the Daily Manab Zamin became the first and is now the largest circulated Bengali language tabloid in the world. In Georgia, the weekly English language newspaper The Financial switched to a compact format in 2005 and doubled the number of pages in each issue. Other Georgian language newspapers have tested compact formats in the early 1990s. Tabloid journalism is still an evolving concept in India's print media. The first tabloid, Blitz was started by Russi Karanjia on February 1, 1941 with the words "Our Blitz, India's Blitz against Hitler!". Blitz was first published in English and then branched out with Hindi, Marathi and Urdu versions. In 1974, Russi's daughter Rita founded the Cine Blitz magazine. In 2005, Times of India brought out a dedicated Mumbai tabloid newspaper Mumbai Mirror which gives prominence to Mumbai related stories and issues. Tehelka started off as a news portal in 2000. It broke the story about match fixing in Indian and International Cricket and the sting operation on defence deals in the Indian Army. In 2007, it closed shop and reappeared in tabloid form, and has been appreciated for its brand of investigative journalism. Other popular tabloid newspapers in English media are Mid Day, an afternoon newspaper published out of and dedicated to Mumbai and business newspapers like MINT. There are numerous tabloids in most of India's official languages. There is an all youth tabloid by the name of TILT The ILIKE Times. In Indonesia, tabloids include Bola, GO (Gema Olahraga, defunct), Soccer (defunct), Fantasy (defunct), Buletin Sinetron (defunct), Pro TV (defunct), Citra (defunct), Genie, Bintang Indonesia (Indonesian Stars), Nyata, Wanita Indonesia (Women of Indonesia), Cek and Ricek, and Nova. In Oman, TheWeek is a free, 48 page, all colour, independent weekly published from Muscat in the Sultanate of Oman. Oman's first free newspaper was launched in March 2003 and has now gone on to gather what is believed to be the largest readership for any publication in Oman. Ms Mohana Prabhakar is the managing editor of the publication. TheWeek is audited by BPA Worldwide, which has certified its circulation as being a weekly average of 50,300. In Pakistan, Khabrain is a tabloid newspaper popular within the lower middle class. This news group introduced a new paper, Naya Akhbar which is comparably more sensational. At the local level, many sensational tabloids can be seen but, unlike Khabrain or other big national newspapers, they are distributed only on local levels in districts. Tabloids in the Philippines are usually written in local languages, like Tagalog or Bisaya, one of the listed top Tagalog tabloids is Bulgar, but some are written in English, like the People's Journal and Tempo. Like their common journalistic connotations, Philippine tabloids usually report sensationalist crime stories and celebrity gossip, and some tabloids feature topless photos of girls. Several tabloids are vernacular counterparts of English broadsheet newspapers by the same publisher, like Pilipino Star Ngayon (The Philippine Star), Bandera (Philippine Daily Inquirer), and Balita (Manila Bulletin). In the Southern Philippines, a new weekly tabloid, The Mindanao Examiner, now includes media services, such as photography and video production, into its line as a source to finance the high cost of printing and other expenses. It is also into independent film making.

Еуропа

Көптеген танымал еуропалық газеттерде қолданылатын Berliner форматы таблоид пен кең парақ арасындағы өлшемде болады. Газет контекстінде "берлинер" термині әдетте тек газеттің мөлшерін сипаттау үшін қолданылады, оның басқа да сапалық ерекшеліктеріне қатысты емес. Еуропадағы ең ірі таблоид (және жалпы газет) – Германияның Bild газеті, оның таралымы шамамен 2,5 миллион дананы құрайды (1980-ші жылдардағы 5 миллионнан кем). Оның қағаз мөлшері үлкен болғанымен, стилі британдық таблоидтардан алынған. Данияда британдық мағынадағы таблоидтар 'formiddagsblade' (түскі газеттерге дейін шығатын газеттер) деп аталады, олардың ең ірілері BT және Ekstra Bladet. Ескі, маңызды Berlingske Tidende газеті 2006 жылы кең парақтан таблоид форматқа ауысты, жаңалықтар саясатын сақтап қалды. Финляндияда 2013 жылдың 8 қаңтарында ең ірі газет және скандинавия елдеріндегі ең ірі күнделікті жазылымдық газет Helsingin Sanomat кең парақтан таблоидқа көшті. Францияда Оңтүстік Францияның танымал газеті Nice Matin (немесе Le Dauphiné) 2006 жылдың 8 сәуірінде Broadsheet-тен Tabloid-ке ауысты. Олар сынақ нәтижелері 74% адамға таблоид форматы кең парақтан көбірек ұнағанын көрсеткеннен кейін бір күні ішінде басылым форматын өзгертті. Алайда, қылмыстық оқиғаларды жабатын ең танымал таблоид – 20 ғасырдың басында құрылған Le Nouveau Détective. Бұл апталық таблоидтың бүкіл ел бойынша таралымы бар. Нидерландыда бірнеше газет газеттерінің таблоидтық нұсқаларын шығара бастады, соның ішінде ірі "сапалы" газеттердің бірі – NRC Handelsblad, 2006 жылы nrc•next (2021 жылы тоқтатылды) газетін шығарды. 2000-жылдардың басында екі тегін таблоидтық газет те пайда болды, олар "Metro" және "Sp!ts" (2014 жылы тоқтатылды), көбінесе қоғамдық көлікте таратуға арналған. 2007 жылы үшінші және төртінші тегін таблоидтар пайда болды, "De Pers" (2012 жылы тоқтатылды) және "DAG" (2008 жылы тоқтатылды). De Telegraaf кең парақпен шықты, бірақ 2014 жылы таблоидқа ауысты. Норвегияда газеттердің көпшілігі 280 x 400 мм өлшемді таблоид форматқа көшті. Үш ірі газет – Dagbladet, VG және Aftenposten. Польшада Fakt газеті, кейде Super Express газеті таблоид деп есептеледі. Ұлыбританияда бұрынғыда кең парақпен шығатын үш күнделікті газет – The Times, The Scotsman және The Guardian соңғы жылдары таблоид форматқа ауысты, ал Daily Express және Daily Mail бұрынғы жылдары ауысқан. Алайда The Times және The Scotsman таблоид сөзінің төмен деңгейлі мағынасынан аулақ болу үшін осы форматты "compact" деп атайды. Сол сияқты, төмен деңгейлі таблоидты газеттерге қатысты "қызыл жоғарғы" (әдетте қызыл түсті мастадыларына қатысты) деген баламалы термин жиі қолданылады, оларды жоғары және орта деңгейлі компактты газеттерден ажырату үшін. Morning Star да таблоид форматта шығады; алайда ол сенсациялық жаңалықтардан аулақ болып, еңбек одақтарына қатысты мәселелерге басымдық береді.

The Berliner format, used by many prominent European newspapers, is sized between the tabloid and the broadsheet. In a newspaper context, the term Berliner is generally used only to describe size, not to refer to other qualities of the publication. The biggest tabloid (and newspaper in general) in Europe, by circulation, is Germany's Bild, with around 2.5 million copies (down from above 5 million in the 1980s). Although its paper size is bigger, its style was copied from the British tabloids. In Denmark, tabloids in the British sense are known as 'formiddagsblade' (before noon newspapers), the two biggest being BT and Ekstra Bladet. The old more serious newspaper Berlingske Tidende shifted from broadsheet to tabloid format in 2006, while keeping the news profile intact. In Finland, the biggest newspaper and biggest daily subscription newspaper in the Nordic countries Helsingin Sanomat changed its size from broadsheet to tabloid on 8 January 2013. In France, the Nice Matin (or Le Dauphiné), a popular Southern France newspaper changed from Broadsheet to Tabloid on 8 April 2006. They changed the printing format in one day after test results showed that 74% liked the Tabloid format compared to Broadsheet. But the most famous tabloid dealing with crime stories is Le Nouveau Détective, created in the early 20th century. This weekly tabloid has a national circulation. In the Netherlands, several newspapers have started publishing tabloid versions of their newspapers, including one of the major 'quality' newspapers, NRC Handelsblad, with nrc•next (ceased 2021) in 2006. Two free tabloid newspapers were also introduced in the early 2000s, 'Metro and Sp!ts (ceased 2014), mostly for distribution in public transportation. In 2007, a third and fourth free tabloid appeared, 'De Pers' (ceased 2012) and 'DAG' (ceased 2008). De Telegraaf, came in broadsheet but changed to tabloid in 2014. In Norway, close to all newspapers have switched from the broadsheet to the tabloid format, which measures 280 x 400 mm. The three biggest newspapers are Dagbladet, VG, and Aftenposten. In Poland, the newspaper Fakt, sometimes Super Express is considered as tabloid. In the United Kingdom, three previously broadsheet daily newspapers—The Times, The Scotsman and The Guardian—have switched to tabloid size in recent years, and two—Daily Express and Daily Mail—in former years, although The Times and The Scotsman call the format "compact" to avoid the down market connotation of the word tabloid. Similarly, when referring to the down market tabloid newspapers the alternative term "red top" (referring to their traditionally red coloured mastheads) is increasingly used, to distinguish them from the up and middle market compact newspapers. The Morning Star also comes in tabloid format; however, it avoids celebrity stories, and instead favours issues relating to labour unions.

Солтүстік Америка

Канадада Postmedia Sun брендінің көптеген газеттері таблоид форматында, оның ішінде Британдық Колумбия нарығына арналған The Province газеті де бар. Канадалық Black Press баспасы Британдық Колумбия және Альберта провинцияларында газеттерді таблоид (кең және терең) және "ұзын таблоид" форматында шығарады, мұндағы соңғысы кең және терең, таблоидтан үлкен, бірақ олар шығаратын кең форматты газеттерден кіші. АҚШ-та күнделікті таблоидтар 1919 жылы New York Daily News газетінің құрылуымен басталды, одан кейін 1920 жылдары New York Daily Mirror және New York Evening Graphic газеттері пайда болды. Бұл үш газет арасындағы қылмыс, секс және мәшһүрлер туралы жаңалықтардағы бәсекелестік сол кездегі басты баспасөз үшін дау тудырды. Таблоид форматын көптеген беделді және марапатқа ие болған американдық газеттер қолданады. АҚШ-тың танымал таблоидтары: New York Post, New York қаласындағы Daily News және Newsday, Сан-Францискодағы Examiner, Калифорниядағы The Bakersfield Californian және La Opinión, New Jersey штатындағы The Jersey Journal және The Trentonian, Филадельфиядағы Daily News, Delaware County Daily Times және The Citizens' Voice, The Burlington Free Press, The Oregonian, Чикаго Sun Times және Boston Herald. Басылымдарын тоқтатқан американдық таблоидтарының арасында Денвердің Rocky Mountain News газеті де бар.

Океания

Австралияда таблоидтар: The Advertiser, Herald Sun, The Sun Herald, The Daily Telegraph, The Courier Mail, The West Australian, The Mercury, Hamilton Spectator, The Portland Observer, The Casterton News және The Melbourne Observer.

Оңтүстік Америка

Аргентинада елдің екі маңызды газетінің бірі – Кларьин – таблоидты форматта шығады. Бразилияда көптеген газеттер таблоид болып табылады, оның ішінде спорттық күнделікті газет Lance! (Рио-де-Жанейро және Сан-Паулу қалаларында таралған), қазіргі және бұрын Grupo RBS компаниясына тиесілі басылымдардың көпшілігі (әсіресе Porto Alegre қаласындағы Zero Hora газеті), сондай-ақ 2009 жылдың наурыз айында Рио-де-Жанейродағы O Dia газеті кең форматтан таблоидқа көшкен, бірақ бірнеше жылдан кейін қайтадан кең форматқа оралды. Оның туыс басылымы Meia Hora әрқашан таблоид болып келді, бірақ O Dia және Lance! газеттерінен сәл кіші форматта.

Апта сайынғы баламалы газет ретінде

"Таблоид" термині қазіргі кезде апталық немесе жартылай апталық газеттерді білдіреді. Олардың көпшілігі негізінен қарапайым газеттер болып табылады, олар таблоид форматында шығарылады, себебі метро және автобуспен жүретін жолаушылар орынның тарлығына байланысты кішкентай газеттерді оқуды ұнатады. Бұл газеттер ірі күнделікті газеттерден ерекшеленеді, өйткені олар "балама" көзқарас ұсынады, яғни газет редакторлары жергілікті мәселелерге көбірек назар бөледі немесе газет редакциялық тұрғыдан ірі медиа конгломераттарынан тәуелсіз. "Балама" апталық таблоидтарды ірі күнделікті газеттерден ажырататын тағы бір фактор – олардың сирек жариялануы және олардың көбінесе тегін таратылуы, себебі олар жарнамалық кіріске сүйенеді. Сонымен қатар, апталық балама таблоидтар жергілікті және тіпті аудандық деңгейдегі мәселелерге, сондай-ақ барлардағы және жергілікті театрлардағы ойын-сауыққа көбірек назар аударады. Балама таблоидтар білімді, жоғары табысты халыққа ұнату үшін жоғары сапалы газет ретінде, ортаңғы нарыққа (халыққа кең таралған) немесе сенсациялық қылмыстық оқиғалар мен мәшһүрлердің сыбыстарына баса назар аударатын төменгі деңгейлі (сенсациялық) газет ретінде ұсынылуы мүмкін. Әр жағдайда газет жарнамадан түскен кірісін әртүрлі бизнес немесе қызмет түрлерінен алады. Жоғары деңгейдегі апталық газеттердің жарнама берушілері көбінесе органикалық азық-түлік дүкендері, бутиктер және театр компаниялары болса, төменгі деңгейдегі газеттерде сауда-кәсіптік училищалар, супермаркеттер және секс-индустриясы жарнамалайды. Екеуінде де жергілікті барлар, автосалондар, кинотеатрлар және хабарламалар бөлімі кездеседі.