Кіріспе

АҚШ-тың айналыстағы монеталарын шығаратын мемлекеттік мекеме.

АҚШ-тың Ақша соғу орталығы – АҚШ-тың сауда-саттығын жүргізу үшін монеталар шығаруға, сондай-ақ құйма металдардың қозғалысын бақылауға жауапты Қаржы министрлігінің бөлімшесі. АҚШ-тың Ақша соғу орталығы – АҚШ-та ақша шығаратын екі агенттіктің бірі; екіншісі – қағаз ақшаны басып шығаратын Графика және басылым бюросы. Бірінші АҚШ Ақша соғу орталығы 1792 жылы Филадельфияда құрылды, одан кейін басқа да орталықтар қосылды, олардың монеталары өздерінің белгілерімен танылды. Қазіргі уақытта төрт активті монета соғатын орталық жұмыс істейді: Филадельфия, Денвер, Сан-Франциско және Вест-Пойнт.

Тарих

Америка Құрама Штаттарында монета жасауды алғаш рет рұқсат ету 1782 жылдың 21 ақпанында Конфедерация Конгресінің қаулысымен жүзеге асты. Америка Құрама Штаттарының алғашқы жалпы айналыстағы монетасы – Фугио центі, 1787 жылы Континенттік доллар негізінде шығарылды. Қазіргі АҚШ монетасы 1792 жылғы Монеталық заңмен Конгресс тарапынан құрылды және бастапқыда Мемлекеттік департаментке қарасты. Монета жасау туралы заңның талаптарына сәйкес, алғашқы монета жасау ғимараты Филадельфияда салынды, ол кезде Америка Құрама Штаттарының астанасы болған; бұл Конституция бойынша салынған Америка Құрама Штаттарының алғашқы ғимараты еді. Монета жасау бюросының штаб-пәтері Вашингтон қаласында орналасқан, монета шығармайтын мекеме. Ол Филадельфия, Денвер, Сан-Франциско және Вест-Пойнт (Нью-Йорк штаты) қалаларындағы, сондай-ақ Кентукки штатындағы Форт-Нокстағы алтын-көмістер қоймаларын басқарады. Бұрын ресми филиалдар Карсон-Сити (Невада штаты), Шарлотта (Солтүстік Каролина штаты), Дахлонега (Джорджия штаты), Нью-Орлеан (Луизиана штаты) және Манила (Филиппин) қалаларында орналасқан. Бастапқыда Мемлекеттік департамент құрамында болған Монета жасау бюросы 1799 жылы тәуелсіз агенттікке айналды. Ол бағалы металдарды кез келген тұлғаның есебінен стандартты монетаға айналдырды, тазарту шығындарынан басқа сеньораж алымдары алынбады. 1873 жылғы Монеталық заңға сәйкес, Монета жасау бюросы Қазынашылық департаментінің құрамына кірді. 1981 жылы ол АҚШ қазынашысының басшылығына берілді. Бүгінгі күні заңды төлем құралы болып табылатын монеталар тек Қазынашылықтың есебінен шығарылады. АҚШ Монета жасау бюросының алғашқы директоры 1792 жылдан 1795 жылға дейін атақты ғалым Дэвид Риттенхаус болды. Қазіргі уақытта бұл лауазымды Вентрис Гибсон атқарып тұр. Генри Войт алғашқы суперинтендант және бас монеташы болды, ол алғашқы АҚШ монеталарының кейбір дизайндарының авторы ретінде танымал. Монета жасау бюросындағы тағы бір маңызды лауазым – бас гравер, оны Фрэнк Гаспарро, Уильям Барбер, Чарльз Барбер, Джеймс Лонгакер және Кристиан Гобрехт сияқты тұлғалар атқарған. Монета жасау бюросы 1792 жылы Филадельфиядағы Монета жасау бюросы ашылғаннан бері АҚШ-тың әртүрлі аймақтарында бірнеше филиалдарды пайдалануда, ол "Ye Olde Mint" деп белгілі бір ғимаратта орналасқан. Филиалдар ашылған кезде монетаның шығу тегін көрсету үшін монетаға филиал белгісін қою қажеттігі туындады. Осы филиалдардағы алғашқы монеталар Шарлотта (Солтүстік Каролина, 1838–1861), Дахлонега (Джорджия, 1838–1861) және Нью-Орлеан (Луизиана, 1838–1909) филиалдары болды. Шарлотта (C белгісі) және Дахлонега (D белгісі) филиалдары жергілікті алтын кендерін монетаға айналдыруды жеңілдету үшін ашылды және тек алтын монеталар шығарды. Азамат соғысы осы екі филиалды да тұрақты түрде жапты. Нью-Орлеан монетаханасы (O белгісі) Азамат соғысының басында (1861) жабылды және Қайта құру аяқталғаннан кейін 1879 жылы қайта ашылды. Монета басу орталығы ретінде екі рет жұмыс істеген кезінде ол он бір түрлі номиналдағы алтын және күміс монеталарды шығарды, бірақ бір уақытта он номиналды монета ғана соғылды (1851 жылы күміс үш центтік монеталар, жарты диме, диме, ширек, жарты доллар және алтын доллар, Ширек бүркіт, жарты бүркіт, бүркіт және қос бүркіт). 1870 жылы Карсон-Ситиде (Невада штаты) жаңа филиал ашылды, ол 1886 жылдан 1888 жылға дейін үш жыл үзіліспен 1893 жылға дейін жұмыс істеді. Шарлотта мен Дахлонега филиалдары сияқты Карсон-Сити монетаханасы (CC белгісі) жергілікті бағалы металл кендерін пайдалану үшін ашылды, бұл жағдайда күміс кенінің үлкен қабаты. Мұнда алтын монеталар да шығарылғанымен, қарапайым металл монеталар шығарылмады. 1911 жылы Монета жасау бюросында директор міндетін атқарушы Маргарет Келли болды, ол сол кезде үкіметтік қызметкерлер арасындағы ең көп жалақы алатын әйел еді. Ол бюродағы әйелдерге тең жалақы төленетінін мәлімдеді. 1920 жылы Филиппиндегі Манила қаласында АҚШ монета жасау бюросының филиалы (Манила монета жасау бюросы) құрылды, ол сол кезде АҚШ-тың территориясы болған. Бүгінгі күнге дейін Манила монета жасау бюросы континенттік АҚШ-тан тыс орналасқан жалғыз АҚШ монета жасау бюросы болып табылады және монеталар (бір, бес, он, жиырма және елу центаво номиналы) шығару үшін жауапты болды. Бұл филиал 1920 жылдан 1922 жылға дейін, содан кейін 1925 жылдан 1941 жылға дейін өндіріс жүргізді. Бұл филиалда соғылған монеталарда М белгісі (Манила үшін) немесе белгісіз болуы мүмкін, сол кездегі Филадельфия монета жасау бюросы сияқты. 1864 жылы Орегон штатының Даллес қаласында монета жасау филиалы құрылды. Құрылыс 1970 жылы тоқтатылды, бірақ ғимарат әлі де тұрса да, бұл филиал ешқашан монеталар шығармады.

Қазіргі заманғы құрылғылар

Төрт активті монета дайындайтын қазбажай бар: Филадельфия, Денвер, Сан-Франциско және Вест-Пойнт.

Филадельфия

Монета жасау үйінің ең үлкен нысаны – Филадельфия монетаханасы. 1969 жылы ашылған қазіргі нысан – Филадельфияның төртінші монетаханасы. Біріншісі 1792 жылы Филадельфия әлі АҚШ астанасы болған кезде салынды және 1793 жылы жұмысын бастады. 1980 жылға дейін Филадельфияда соғылған монеталардың көпшілігінде монета таңбасы болмады, бірақ Сьюзан Б. Энтони доллары мен соғыс жылдарындағы Джефферсон никелі бұл ереженің ерекшелігі болды. 1980 жылы P монета таңбасы АҚШ монеталарының барлығына, бір центтен басқа, қосылды. 1968 жылға дейін Филадельфия монетаханасы барлық ресми сынама монеталардың шығарылымына жауапты болды. Филадельфия АҚШ монеталары үшін шебер қалыптарды дайындау орталығы болып табылады, сондай-ақ Монета жасау үйінің граверлік және дизайн бөлімдері де сол жерде орналасқан.

Денвер

Денвер монетаханасы 1863 жылы аймақта алтынның табылуынан кейін бес жыл өткен соң жергілікті сынақ кеңсесі ретінде құрылды. 20 ғасырдың басында кеңсе жыл сайынғы алтын және күміс салымдарынан 5 миллион доллардан астам кіріс әкелді, ал 1906 жылы Монетахана жаңа Денвер бөлімшесін ашты. Денвер D монета белгісін пайдаланады және көбінесе айналымға арналған монеталар шығарады, бірақ бұрын 1984 жылғы Лос-Анджелес Олимпиадасының ескерткіш монетасы сияқты 10 долларлық алтын ескерткіш монеталарды да шығарған. Ол сондай-ақ өзінің жұмысқа жарамды қалыптарын, сондай-ақ басқа монетаханалар үшін жұмысқа жарамды қалыптарды да шығарады. 1968 жылы Филадельфиядан көптеген таңбалы монеталардың өндірісін қабылдады, ал 1975 жылдан бері ол негізінен таңбалы монеталар үшін пайдаланылуда, Антони доллары (1979–1981), 1980-ші жылдардың басындағы центтердің бір бөлігі (бұл центтер Филадельфиядағылардан ажыратылмайды) және 2012 жылдан бері айналымға шығарылмаған «Американың сұлулығы» тоқсандарының шағын бөлігінен басқа.

Батыс нүктесі

Вест-Пойнт филиалы – ең жаңа монета соғу мекемесі, ол 1988 жылы ресми филиал мәртебесін алды. Оның алдында, 1938 жылы Вест-Пойнт алтын-көміш сақтау қоймасы ашылды, ал 1973 жылдан 1986 жылға дейін онда центтер соғылды. Филадельфияда соғылғандармен бірдей болған бұл монеталармен қатар, Вест-Пойнт W белгісі бар көптеген естелік және сынақ монеталарын соқты. Вест-Пойнт мекемесі әлі де АҚШ-тың алтын қорының бір бөлігін сақтау үшін пайдаланылады, және Вест-Пойнт қазір АҚШ-тың алтын, күміс, платина және палладийдан жасалған «Американдық бүркіт» монеталарын өндіру орталығы болып табылады.

Форт-Нокс

Монеталар соғу орталығы болмаса да, Кентукки штатындағы Форт-Нокстегі АҚШ алтын-көмдік қоймасы Монеталар басқармасының тағы бір нысаны болып табылады. Оның басты мақсаты – АҚШ және басқа елдердің алтын мен күміс қорын сақтау.

АҚШ монетасы алтын қоймалары

АҚШ қазынашылығының 8133,5 тонна алтыны бар, оның 7628 тоннасы АҚШ монета жасау орындарының қоймаларында сақталады, атап айтқанда, 4582 тонна (147,3 миллион троялық унция) Кентки штатындағы Форт-Нокс қазынасында, 1682 тонна (54,1 миллион троялық унция) Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Вест-Пойнт алтын қоймасында және 1364 тонна (43,8 миллион троялық унция) Колорадо штатындағы Денвер қаласындағы АҚШ монета жасау орынданың қоймасында.

Ақша шағатын таңбалар

1838 және 1839 жылдардағы қысқа мерзімді ерекшеліктерді есептемегенде, 1908 жылға дейін АҚШ филиалдық монетаханаларында соғылған барлық монеталардың артқы жағында сол филиалдың монетахана белгісі болды. Алтын және күміс монеталардың ірі номиналдары сол екі жылда күндердің үстіндегі алдыңғы жағында Дахлонега, Шарлотта және Жаңа Орлеан монетаханаларының белгілерімен (сәйкесінше D, C және O) белгіленген. 1870 жылдан 1893 жылға дейін АҚШ филиалдық монетаханасы болған Карсон-Сити CC монетахана белгісі бар монеталар шығарды. Манила монетаханасы (АҚШ аумақтық және АҚШ одақтастық монеталарын шығарған АҚШ-тың жалғыз шетелдегі монетаханасы) 1920–1941 жылдары M монетахана белгісін пайдаланды. 1965 және 1967 жылдар аралығында, Монетахана күміс монеталарды базалық металл монеталармен алмастыруға тырысқанда, монетахана белгілері уақытша тоқтатылды (пенни мен никельді қоса), монета коллекционерлерінің монеталарды жинауын болдырмау үшін. 1968 жылы монетахана белгілері никель, дим, квартал және жарты доллар монеталарының беткі жағына көшірілді және 1971 жылы қайта енгізілгеннен бері доллар монетасының беткі жағында пайда болды. Пенни: 1964 жылға дейін артқы жағында монетахана белгілері болған басқа монеталардан айырмашылығы, Линкольн центі 1909 жылы енгізілгеннен бері Линкольн бюстінің оң жағындағы күнінің астында әрқашан монетахана белгісі болды. Никель: 1968 жылдан 2005 жылға дейін монетахана белгісі беткі жағының жиегіне жақын, күнден сағат тілі бойынша Томас Джефферсон бюстінің оң жағында орналасқан. 2006 жылдан бастап пайда болған никельдің жаңа дизайны күнінің астындағы оң төменгі жағында монетахана белгісін көрсетті. 1938–1964 жылдар аралығындағы көптеген бұрынғы никельдер әлі де айналыста, ал олардың монетахана белгілерін Монтичеллоның оң жағындағы артқы жағынан табуға болады, осы мақалада басқа жерде айтылған 1942–1945 жылдардағы соғыс кезеңіндегі никельдерді қоспағанда. Дим: Монетахана белгісі Франклин Д. Рузвельттің бюстінің оң жағындағы беткі жағындағы күнінің үстінде орналасқан. Квартал доллары: Монетахана белгісі Джордж Вашингтон бюстінің оң жағында орналасқан. Жарты доллар: Монетахана белгісі Джон Ф. Кеннеди бюстінің ортасынан төмен, күнінің үстінде орналасқан. Эйзенхауэр доллары (1971–1978): Монетахана белгісі Дуайт Д. Эйзенхауэр бюстінің ортасынан төмен, күнінің үстінде орналасқан. Сюзан Б. Энтони доллары (1979–1981, 1999): Монетахана белгісі Сюзан Б. Энтони бюстінің сол жағында орналасқан. Сакагавеа доллары (2000 – қазіргі уақытқа дейін): 2000 жылдан 2008 жылға дейін соғылған монеталар үшін монетахана белгісі күнінің астында орналасқан. 2009 жылдан бастап соғылған монеталарда күні, монетахана белгісі және E Pluribus Unum монетаның жиегіне көшірілді. Президент доллары (2007–2016): Монетахана белгісі мен күні монетаның жиегінде орналасқан. American Innovation доллары (2018 – қазіргі уақытқа дейін): Монетахана белгісі мен күні монетаның жиегінде орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде никельдің жетіспеушілігіне байланысты бес центтік монетаның құрамына күміс қосылды. Бұл өзгерісті белгілеу үшін Филадельфияда (ол кезге дейін монетахана белгілері болмаған) соғылған никельдер Монтичелло күмбезінің үстіндегі алаңда P әрпін көрсетті. Сан-Францискодан соғылған никельдер де осылай соғылды, ал Денвер никельдері 1943 жылы бұл өзгерісті көрсетті. Бұл жаңа монетахана белгісінің орналасуы 1946 жылға дейін сақталды, содан кейін никель соғысқа дейінгі құрамына оралды. Соғыстан кейін тоқтатылған P монетахана белгісі 1979 жылы Энтони долларында қайта пайда болды. 1982 жылға қарай ол 2017 жылғы Линкольн центтерін қоспағанда, барлық басқа тұрақты шығарылымдағы монеталарда пайда болды, ол әлі де P монетахана белгісін таңбаламады. 1980-ші жылдарда Сан-Францискода (пробалық монеталарды қоспағанда) және Вест-Пойнтте айналымға шығарылған центтерде де монетахана белгісі болмады, өйткені олардың құралдары Филадельфия өндірісін толықтыру үшін пайдаланылды. Әрбір құралда шығарылған монеталардың саны шектеулі болғандықтан, олар коллекционерлер ретінде сақталған болуы мүмкін. 2017 жылы АҚШ Монетаханасының 225 жылдығын мерекелеу үшін P монетахана белгісі монетаның 100 жылдан астам тарихында алғаш рет Филадельфияда соғылған Линкольн центтерінің беткі жағына орналастырылды. P монетахана белгісі 2018 және одан кейінгі Филадельфияда соғылған монеталардың айналымында қайтадан пайда болмады.