Кіріспе
Ата-ананы тәрбиелеу бағдарламасы - бұл адамның ата-аналық қабілеттерін түзету және жақсарту үшін орындалатын іс. Мұндай курстар жалпы, ата-аналар кездестіретін ең көп таралған мәселелерді қамтитын немесе нәрестелер, кішкентай балалар, балалар мен жасөспірімдер үшін арнайы болуы мүмкін. Бұл курстар бала асырап алуды немесе балалы болуды ойлап жүрген немесе жүкті ата-аналарға да арналған. Ата-аналарды оқыту бағдарламаларының кейбір түрлері: Ата-аналар тиімділігі бойынша оқыту жеке тұлғаға бағытталған психотерапияға негізделген. "Басқалар үшін тиімді тәрбиелеудің жүйелі әдісі" (STEP) жеке психологияға негізделген.
Parent Effectiveness Training is based on person centered psychotherapy. Systematic Training for Effective Parenting (STEP) is based on individual psychology.
Даму
Ата-ананы тәрбиелеуге арналған білім беру мен қолдау әрдайым болған (мысалы, бейресми туыстық және отбасылық желілер арқылы), бірақ ата-ананы қолдау қажеттілігін ресми тану 1994 жылы Халықаралық отбасы жылы арқылы бекітілді. Ата-аналық бағдарламалардың тарихын түсіну үшін екі жаһандық өзгерістерді атап өту қажет. Біріншісі отбасы құрылымындағы елеулі өзгерістерге байланысты, онда кеңейтілген, тайпалық немесе қауымдастық отбасы модельдері көбірек ядролық және кейбір қоғамдарда ата-анасы жоқ отбасы модельдеріне жол берді (мысалы, қақтығыстар, аурулар мен табиғи апаттар салдарынан). Екінші ауысу - әлеуметтік өзгерістердің салдарынан отбасыларға қойылатын талаптар, оның ішінде жұмыспен қамту, табыстың теңсіздігі, ауруларға ұшырау және есірткі қолдану, технология мен урбанизация сияқты заманауи ықпалдар. Бұл өзгерістер ата-аналарға немесе олардың орнына келген аналарға қолдау көрсету қажеттігін айқын көрсетті. Дәстүрлі құрылымдар жойылып, ата-аналық міндеттердің жаңа түрлері пайда болған сайын, ата-аналарға өз рөлін атқаруға көмектесу үшін бірлескен күш-жігер қажет.
Ата-аналар бағдарламасының көрінісі
Ата-аналық бағдарламалардың екі кең түрі бар. Ата-аналарды оқыту және қолдау бағдарламаларына ата-аналарға өз рөлін атқаруға көмектесетін қызметтер ғана емес, сонымен қатар басқа да аспектілер бойынша ақпарат (мысалы, жұмыс бабында оқыту немесе ересектерде сауаттылық) кіруі мүмкін. Ата-ананы қолдау бағдарламалары - бұл, ең алдымен, ата-ананы тәрбиелеуге бағытталған бағдарламалар. Бұл екі түрді олардың саясатына әсері және қызмет көрсету үшін тиісті кіру нүктелерін белгілеуі бойынша ажыратып отыр. Мысалы, әлеуметтік қорғау, денсаулық сақтау және ақшалай аударымдар бағдарламалары ата-аналарды оқыту және қолдау бағдарламаларына кіру нүктесін қамтамасыз етуі мүмкін. Ата-аналық бағдарламалардың ерекшеліктері өте күрделі және балалардың жетістіктерімен байланысты бірнеше өлшемдер бойынша ажыратуға болады. Ата-аналар үшін тиімді ата-аналық үлгілерді анықтаудағы осы қызметтердің әртүрлілігі мен күрделілігі төменде көрсетілген. Ал басқалары ерте білім алуға басымдық береді. Сонымен қатар, ата-ананың қатал тәрбиесін және үйдегі зорлық-зомбылықты азайтуға бағытталған бағдарламалар бар, сондай-ақ, кешенді немесе біріктірілген жобалары бар бағдарламалар бар, мысалы, балалық шақтағы ауруларды біріктірілген басқару (IMCI) Дамуға қамқорлық. Ата-аналық тәрбиеге бағытталған бағдарламалардың жиынтығы бар, бірақ олар негізгі назарда емес (мысалы, әлеуметтік қорғау, ақшалай аударымдар немесе ересектерде сауаттылық бағдарламалары). Ал бірнеше ұрпақты қамтитын бағдарламалар ата-ана мен балаға немесе бүкіл отбасыға қызмет етеді. Ал басқалары үш жастан асқан балалы ата-аналарға арналған. Әдетте, жас топқа бағытталған бағдарламаларда денсаулық, тамақтану және/немесе ынталандыру, ал үлкен балаларға арналған бағдарламаларда әлеуметтік, оқу және білім беру бағыттары қарастырылады. Кейбіреулері клиникада, басқалары қоғамда. Алайда, техникалық мүмкіндіктері төмен және ресурстары шектеулі болғандықтан, бағдарламалардың көпшілігі парапрофессионалдарды немесе қоғамдық қызметкерлерді қолданады. Бағдарламаның түріне байланысты қызмет көрсетушінің біліктілігі мен біліктілігін арттыру және қадағалау әдістері оның сапасын жақсарту үшін өте маңызды. Басқалары топтық пікірталас түрінде өтеді. Олар бір немесе бірнеше жеткізу механизмдерін қолдана алады. Мысалы, үйде қызмет көрсету мен афишалар, брошюралар немесе радио хабарландырулар түріндегі ақпарат құралдары өте кең таралған. Барлық бағдарламаларда балалардың оң нәтижелерін байқауға болады (мысалы, танымдық, әлеуметтік және эмоционалдық дамуы), ал екі бағдарламада ересектерде ата-аналық білім мен үй жағдайындағы жағдайдың айтарлықтай жақсарғаны туралы хабарланады. Нәтижелерде болашақ бағдарламаны құруда маңызды әсер ететін кейбір қызықты үлгілер бар. Біріншіден, нәтижелер бір ғана механизмге сүйенген бағдарламаларға қарағанда бірнеше механизмді қолданатын бағдарламалар тиімдірек екенін, ал ата-ана мен балаға арналған (яғни екі буынға арналған) бағдарламалар тек ата-анаға ғана бағытталған бағдарламаларға қарағанда тиімдірек екенін көрсетеді. Бағалаудан өткен бағдарламалардың әсері кіші балаларда да күшті болды; бұл нәтиже ерте араласудың жақсы нәтижелерге әкелетіні туралы гипотезаны растайды. Сонымен қатар, кедей балалардың табысы бай балалардың табысына қарағанда жоғары болды. Бұл нәтиже бағдарламалардың әсері мен кемшіліктері туралы бұрынғы жұмысты растайды. 2016 жылы Кокрейн тобында ата-аналарды оқыту бағдарламаларын жүйелі түрде қарап шығу жас балалардың эмоционалды және мінез-құлықтық бейімделуін жақсарту үшін олардың қысқа мерзімді тиімділігі үшін алдын ала қолдау тапты. Сонымен қатар, кейбір интервенциялар бала тәрбиесіне басты назар аудармаса да, бала тәрбиесін жақсартуға ықпал етеді. Мысалы, әлеуметтік қорғаудың ақшалай қаражатты және ата-аналық қызметтерді біріктіретін шартты ақшалай аударымдар бағдарламалары ата-аналық білім мен тәжірибеге айқын әсер етеді. Бұл бағалаулар, негізінен Латын Америкасынан, маңызды, өйткені олар ата-ананы тікелей қолдау мен білім беру арқылы, сонымен қатар жанама түрде отбасының кедейлік жағдайын өзгерту арқылы ата-ананы тәрбиелеуге әсер етеді. Ересектер мен отбасылық сауаттылық бағдарламалары ата-аналар мен балалардың білім алуына оң әсерін тигізеді. Бұл нәтижелер ананың тәрбиесі мен баланың денсаулығы мен дамуы арасындағы байланысты ескере отырып, күтпеген нәтиже емес. Бұл өзге...