Кіріспе

Бразилияның әскери тарихының уақыт сызығы Бразилияның әскери тарихы қазіргі Бразилияны қамтитын аумақтағы ғасырлар бойы қарулы әрекеттерді және Бразилия қарулы күштерінің бүкіл әлемдегі қақтығыстар мен бейбітшілік орнатудағы рөлін қамтиды. Бірнеше жүз жыл бойы бұл аймақ жергілікті халықтардың тайпааралық соғыстарының алаңы болды. XVI ғасырдан бастап португалдық зерттеушілердің келуі жергілікті халықтармен қақтығыстарға әкелді; Тамоио конфедерациясының көтерілісі елеулі мысал болып табылады. Африка құлдарының кездейсоқ көтерілістері де отаршылдық кезеңді белгіледі, оның ішінде Зумби-дос-Пальмарес бастаған елеулі көтеріліс болды. Еуропаның басқа мемлекеттерімен де қақтығыстар болды. Екі елеулі мысал - Франция Антарктика ісі және XVII ғасырдың басында Солтүстік-Шығыс Бразилияның көп бөлігін бақылау үшін Нидерландымен қақтығыстар болды. Португалия басқа елдермен болған қақтығыстар кезінде иелігін сақтап қалғанымен, Бразилияның тәуелсіздік соғысынан кейін колонияның бақылауын жоғалтты, бұл Бразилия империясының құрылуына әкелді. Бразилияның тәуелсіздік алғаннан кейінгі тарихы көршілес елдерге қарсы алғашқы аумақтық соғыстармен белгіленеді, бұл қазіргі саяси шекаралардың қалыптасуына үлкен әсер етті. Мысалы, қазіргі Уругвай территориясы үшін жүргізілген Цисплатина соғысы сол елдің тәуелсіздігін орнатты. Бразилияның алғашқы жылдары ішкі және соңында, солтүстік провинцияларда сәтсіз болған көтерілістерге ұшырады. Парагваймен қарулы қақтығыс Бразилияның осы елмен қазіргі шекарасын шешуші жеңістен кейін орнатуға әкелді. Атқарушы үкімет пен бай жер иелерінің арасындағы ішкі қақтығыстар ақырында Бразилия империясының жойылуына және қазіргі республикалық үкіметтің пайда болуына әкелді. Қазіргі уақыттағы белсенділік екі дүниежүзілік соғысқа қатысуды, сондай-ақ әскери билікке байланысты ішкі күрес пен Кондор операциясы сияқты оңшыл әскери операцияларға қатысуды қамтиды. Соңғы уақытта 2004 жылғы Гаитидегі көтерілістен кейін бейбітшілік орнату жұмыстарына қатысу да бар.

Жергілікті көтерілістер

Тамойо конфедерациясы (португал тілінде Confederação dos Tamoios) - 1554 жылдан 1567 жылға дейін болған қазіргі Сантостан Рио-де-Жанейроға дейінгі теңіз жағалауындағы аборигендер басшыларының әскери одағы. Бұл ерекше әулеттер арасындағы одақтың басты себебі - құлдыққа қарсы әрекет ету және Бразилияның алғашқы португалдық ашушылары мен отарлаушылары тупинамба халқына жасаған дүкенді кісі өлтіру мен қиратуға қарсы әрекет ету болды. Тупи тілінде "Тамуя" "ақсақал" немесе "әже" деген мағынаны білдіреді. Конгамбебе өз әріптестерімен Конфедерацияның басшысы болып сайланды және Пиндобучу, Коакира, Арарай және Аимбере басшыларымен бірге португалдарға соғыс жариялады.

Құлдардың көтерілісі

1888 жылы құлдықты жоюға дейін құлдардың көтерілістері жиі болды. Көтерілістердің ең танымал түрін Зумби-дос-Пальмарес басқарды. Ол құрған мемлекет, Quilombo dos Palmares деп аталды, Бразилиядағы португал қоныстарынан қашып келген марундардың өзін-өзі қамтамасыз ететін республикасы болды және "Пернамбуконың ішкі аймағында Португалия көлеміндегі аймақ" болды. Өзінің ең биік кезінде Палмарестің 30 000-нан астам халқы болды. Португалияның отаршылдық билігінің қайта-қайта шабуылдарына қарсы қорғануға мәжбүр болған Палмарес жауынгерлері капоэйрада, яғни Бразилияда 16 ғасырда африкалық құлдар дамытқан жекпе-жек өнерінің түрінде, машықтанған. Зумби деп аталатын африкалық 1655 жылы Пальмарес қаласында ерікті болып дүниеге келді, бірақ португалдар оны тұтқынға алып, 6 жасында миссионер Антонио Мелоға берді. Франсиско шомылдыру рәсімінен өткен соң, Зумби діни рәсімдерді үйретті, португал және латын тілдерін үйренді және күнделікті мессаға көмектесті. Зумбиді "әлеуметтік" етудің барлығына қарамастан, ол 1670 жылы қашып кетіп, 15 жасында туған жеріне оралды. Зумби өзінің физикалық ерлігі мен шайқастағы айлакерлігімен танылды және жиырмасыншы жасында әскери стратег ретінде құрметке ие болды. 1678 жылы Пернамбуко капитандығының губернаторы Педро Альмейда Пальмареспен ұзақ уақыттан бері жалғасып келе жатқан қақтығыстан шаршап, оның басшысы Ганга Зумбаға зәйтүн бұтағын алып келді. Алмейда егер Палмарес португал билігіне мойынсұнса, барлық қашып кеткен құлдарға бостандық ұсынды, бұл ұсынысты Ганга Зумба қолдады. Бірақ Зумби португалдарға сенімсіз болды. Сонымен қатар, ол басқа африкалықтар құлдықта қалған кезде, Палмарес тұрғындарының бостандығын қабылдауға қарсы болды. Ол Альмейданың ұсынысын қабылдамай, Ганга Зумбаның басшылығына қарсы шықты. Португалияның қысымына қарсы тұруды жалғастыруға уәде берген Зумби Палмарестің жаңа басшысы болды. Зумби Пальмареске басшылықты қабылдағаннан кейін он бес жыл өткен соң, португалдық әскери қолбасшылар Домингос Хорхе Вельхо мен Виейра де Мелло киломбоға артиллериялық шабуыл жасады. 1694 жылдың 6 ақпанында, 67 жыл бойы қаз-қалпында қақтығысып келген пальмарес кафузоларымен, яғни марундармен, португалдар республиканың орталық қонысы - Cerca do Macaco-ны жоя алды. Пальмарес жауынгерлері португалдық артиллерияға қарсы тұра алмады; республика құлдырап, Зумби жараланды. Ол аман қалып, португалдардан қашып құтылуға тырысқанмен, оған сатқындық жасалды, екі жылдан кейін тұтқындалып, сол жерде - 1695 жылы 20 қарашада бас кесті. Португалдар Зумбидің басын Ресифеге алып келді, онда ол орталық алаңда африкалық құлдар арасында кең тараған аңызға қайшы, Зумбидің өлмейтін еместігін дәлелдеу үшін қойылды. Сондай-ақ, ол батыл әрекет еткен басқаларға да ескерту жасады. Бұрынғы квиломболардың қалдықтары бұл аймақта тағы жүз жыл бойы өмір сүрді.

Парагвай соғысы

1864 жылы Парагвай соғысы негізінен Парагвай президенті Франсиско Солано Лопестің экспансиялық қалауларынан басталды. Соғыстың басталуы Латын Америкасындағы отаршылдықтың салдары, Ривер-Плате аймағындағы стратегиялық күш үшін күрес, Бразилия мен Аргентинаның Уругвайдың ішкі саясатына араласуы сияқты әртүрлі себептерге байланысты болды. Бразилия мен Аргентина тәуелсіздік алғаннан бері Буэнос-Айрес пен Рио-де-Жанейро үкіметтерінің Плата өзені бассейніндегі үстемдік үшін күрес аймақтың елдері арасындағы дипломатиялық және саяси қатынастарға терең әсер етті. Бразилия екі рет Аргентинамен соғысқа түсіп қалды. Буэнос-Айрес үкіметі Парагвай мен Уругвайды қамтитын Плата өзенінің ескі вице-корольдігінің аумағын қайта құруды көздеді. Ол XIX ғасырдың бірінші жартысында түрлі әрекеттерді жүзеге асырды, бірақ Бразилияның араласуына байланысты көптеген рет сәтсіз аяқталды. Аргентинаның шамадан тыс бақылауынан қорқып, Бразилия аймақтағы күштердің теңгерімін қолдап, Парагвай мен Уругвайға өз егемендігін сақтауға көмектесті. Португалдықтардың қол астында болған Бразилия 1811 жылы Парагвайдың тәуелсіздігін мойындаған алғашқы ел болды. Аргентинада Бразилия мен Парагвайдың ортақ жауы Хуан Мануэль Росас (18291852) билік құрған кезде, Бразилия Парагвай армиясының бекіністерін жақсартуға және дамытуға ықпал етіп, Асунсьонға лауазымды адамдар мен техникалық көмек жіберді. Мату-Гросу провинциясын Рио-де-Жанейроға жалғастыратын жолдар болмағандықтан, Бразилия кемелері Парагвай аумағы арқылы өтіп, Куиабаға жету үшін Парагвай өзенінен жоғары көтерілу керек болды. Алайда Бразилияға Асунсьондағы үкіметтен кемемен жүзуге рұқсат алу қиынға соқты. Бразилия 1851 жылы Уругвайға қарсы, Аргентинаның ықпалына қарсы күресу үшін Мануэль Орибеге қарсы; 1855 жылы Уругвай үкіметі мен Бразилия империясы дәстүрлі түрде қолдаған Колорадос көшбасшысы Венансио Флорестің өтінішімен; және 1864 жылы Атанасио Агирреге қарсы үш саяси және әскери интервенция жүргізді. Бұл соңғы интервенция Үштік одақ соғысының тұтандырғышы болады. Бұл араласулар британдықтардың Ривер-Плейт аймағын бөлшектеу, аймақтың минералдарын монополияға айналдырудың кез келген әрекетіне тоқтату және Ривер-Плейттің екі жағалауын бақылау, сондықтан да барлық кемелердің өзенге көтерілуін бақылауға бағытталған. 1864 жылы сәуірде Бразилия Жозе Антонио Сараева бастаған дипломатиялық миссияны Уругвайға жіберіп, уругвайлық фермерлермен шекаралық қақтығыстарда гаучо фермерлеріне келтірілген зиян үшін төлем талап етті. Уругвай президенті Атанасио Агирре, Ұлттық партия, бразилиялық талаптарды қабылдамады. Солано Лопес өзін де араласшы ретінде ұсынды, бірақ Бразилия оны қабылдамады. Лопез кейіннен Бразилиямен дипломатиялық қатынастарды үзіп, 1864 жылдың тамызында Уругвайды Бразилия әскерлерінің басып алуы Ривер-Плате аймағының тепе-теңдігіне шабуыл болатынын мәлімдеді. 12 қазанда Бразилия әскерлері Уругвайға басып кірді. Аргентинаның қолдауына ие болған Колорадоның Венансио Флорес жақтастары Бразилия әскерлерімен бірігіп, Агирреді құлатты. Бразилия шабуылға ұшырағанда, Уругвайлық Бланколар Солано Лопестен көмек сұрады, бірақ Парагвай олардың одақтастарына тікелей көмекке келмеді. Оның орнына 1864 жылы 12 қарашада Парагвай кемесі Такуари бразилиялық кеме Marquês of Olinda-ды тұтқынға алды, ол Парагвай өзенінен Мату-Гросу провинциясына дейін жүзіп кетті. Парагвай 13 желтоқсанда Бразилияға, ал үш айдан кейін, 1865 жылы 18 наурызда Аргентинаға соғыс жариялады. Уругвайды Венансио Флорес басқарып, Бразилия мен Аргентинамен бірікті. Соғыс басталған кезде Үштік Альянстың әскери күші Парагвайдан төмен болды, оған 60 000-нан астам жақсы даярланған адам 38 000-ы дереу қаруланған және 23 бу және бес өзендік кемеден тұратын теңіз эскадрильясы, Такуари атты канонерлік қайықтың айналасында орналасқан. Оның артиллериясына 400-ге жуық оқ кірді. Бразилия, Аргентина және Уругвай әскерлері Парагвай әскерлерінің жалпы санынан аз ғана бөлігі болды. Аргентинаның шамамен 8500 тұрақты әскері және төрт пароходты және бір гулетаны құрайтын эскадрильясы болды. Уругвай соғысқа 2000 адамнан кем және әскери-теңіз флоты жоқ болып кірді. Бразилияның 16000 әскерінің көбі бастапқыда оңтүстік гарнизондарында орналасты. Алайда Бразилияның басымдығы оның флотында болды: 42 кемеде 239 оқ және 4 мыңдай жақсы даярланған экипаж бар еді. Эскадрильяның үлкен бөлігі Плата өзенінің алабында кездесті, онда ол Таман�...

Канудос соғысы

Канудос соғысы 1896 жылдың қарашасынан 1897 жылдың қазан айына дейін Бразилияның солтүстік-шығысындағы Баия штатында өтті. Бұл қақтығыс Баия штатының солтүстік-шығыс шетіндегі жартылай құрғақ жерлердегі ("sertão" немесе "caatinga") Канудос елді мекенінде басталды. Бірнеше рет әскери күшпен қысым жасауға тырысқаннан кейін, 1897 жылдың қазан айында Бразилияның үлкен әскері ауылды басып алып, тұрғындарының көпшілігін өлтірген кезде, бұл қасіретке ұшырады. 31,000 (25,000 тұрғындар және 6,000 шабуылдаушылар), бірақ нақты саны, мүмкін, төмен (Левиннің айтуынша, шамамен 15,000).

Жарысқан соғыс

Контестадо соғысы (Guerra do Contestado) - Бразилияның федералды полициясы мен әскери күштерінің қарсыластары мен көтерілісші азаматтар арасындағы соғыс. Бұл шайқас 1912 жылдың қазан айынан 1916 жылдың тамызына дейін Парана, Санта-Катарина және тіпті Аргентина мемлекеттері таласқан ағаш пен ерба-матеге бай аймақта өтті. Соғыс өзінің casus belli аймақтағы әлеуметтік қақтығыстарда болды, бұл жергілікті мойынсұнбаушылықтың нәтижесі, әсіресе кабоклос тарапынан жер иелігін реттеуге қатысты. Бұл қақтығыс діни фанатизммен, мессианизммен және бүлікшіл каблоколардың діни соғысқа қатысып отырғанына сенімімен көрініс тапты; сонымен бірге, ол халықтың материалдық жағдайына деген қанағатсыздығын көрсетті.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бразилия Бірінші дүниежүзілік соғысқа 1917 жылы 26 қазанда енді, өйткені ол Германияның шектеусіз су асты кемелері соғысын жариялауынан өзін күшейіп бара жатқан қауіпке тап болды, 1918 жылы 5 сәуірде Бразилиялық Парана кемесі француз жағалауында батып кетті. Бразилияның Бірінші дүниежүзілік соғыстағы күш-жігері негізінен Атлантикадағы науқанда болды, тек құрлықтағы соғысқа рәміздік қатысумен.