Кіріспе

Америка композиторы (1911–1975)

Бернард Херрманн (туған Максимилиан Херман; 29 маусым 1911 – 24 желтоқсан 1975) – американдық композитор және дирижер, ең белгілісі фильмдерге музыка жазу арқылы танымал. Дирижер ретінде ол аз танымал композиторлардың музыкасын насихаттады. Ол әлемдегі ең ұлы кинокомпозиторлардың бірі саналады. Алекс Росс: «Төрт онжылдық бойы ол 1930-шы жылдарда Голливудта үстемдік құрған көрнекі музыкалық тәсілдерден бас тартып, өзінің ерекше гармониялық және ырғақты лексикасын енгізу арқылы киноның музыкалық безендірілуіне революция жасады» деп жазады. «Жұт пен Дэниел Вебстер» (1941) үшін «Оскар» сыйлығын алған Херрманн Альфред Хичкокпен, атап айтқанда «Тым көп білген адам» (1956) (онда ол Корольдік Альберт залында дирижер ретінде эпизодтық рөлде ойнайды), «Алқызыл» (1958), «Солтүстік-батысқа қарай» (1959), «Психо» (1960), «Құстар» (1963) («дыбыс кеңесшісі ретінде») және «Марни» (1964) фильмдерінде жұмыстасты. Ол радио драмасында жұмыс істеді, Орсон Уэллстің «The Mercury Theater on the Air» спектаклі үшін музыка жазды, ал оның алғашқы киножұмысы Уэллстің «Гражданин Кейн» (1941) фильмінің тұңғыш шығармасы болды. Оның басқа жұмыстары: «Джейн Эйр» (1943), «Анна және Сиам патшасы» (1946), «Жілел және Мьюр ханым» (1947), «Жер тоқтаған күні» (1951), «Қауіпті мүйіс» (1962), «Фаренгейт 451» (1966) және «Бұрмаланған жүйке» (1968). Херрманн Хичкоктан шабыттанған фильмдерге де музыка жазды, мысалы, Франсуа Трюффоның «Келіншегі қара киімде» (1968), Брайан Де Пальманың «Кеңестер» (1972) және «Обсессия» (1976). Ол Рей Гаррихаузеннің бірнеше фантастикалық фильмдеріне, сондай-ақ «Have Gun – Will Travel» және Род Серлингтің «The Twilight Zone» телесериалына музыка жазды. Оның өлімінен аз уақыт бұрын жазылған соңғы музыкасы Мартин Скорсезенің «Такси жүргізушісі» (1976) фильміне арналған.

Ерте өмір және мансап

Херман Нью-Йорк қаласында орыс текті еврей орта таптық отбасының ұлы Максимилиан Херман ретінде дүниеге келді. Ол Ида (Горенштейн) мен Абрам Дардиктердің ұлы, ол Украинадан шыққан және отбасының тегін өзгерткен. Херман Нью-Йорктегі 10-авеню мен 59-көшеде орналасқан, сол кезде тек ұлдарға арналған мемлекеттік мектепте орта білім алды. Әкесі оның музыкалық қабілетін дамытуға ынталанды, оны операға алып барды және скрипка ойнауға үйретті. Он үш жасында композиция бойынша жүлде жеңіп алғаннан кейін, ол музыкаға толыққандай көңіл бөлді және Нью-Йорк университетіне түсті, онда Перси Грейнджер мен Филип Джеймспен оқыды. Ол сондай-ақ Джульярд мектебінде білім алды, 20 жасында өзінің жеке оркестрін құрды – Нью-Йорктің Жаңа камералық оркестрі. 1934 жылы ол Колумбия радио жүйесіне (CBS) штатты дирижер ретінде жұмысқа орналасты. Екі жылдың ішінде ол эксперименталды радио драмалар сериясы – «Колумбия шеберханасының» музыкалық директоры болып тағайындалды, оған Херман музыка жазды немесе аранжировка жасады («Қаланың құлауы» атты бағдарламасы ерекше атақты болды). Тоғыз жыл ішінде ол CBS симфониялық оркестрінің бас дирижері болды. Ол АҚШ тыңдаушыларына басқа дирижерлерге қарағанда көбірек жаңа туындыларды таныстырды – ол сол кезде көпке танылмаған Чарльз Айвздің музыкасын ынтамен насихаттады. Херманның концерттік музыка бағдарламалары, «Музыкаға шақыру» және «Музыканы зерттеу» сияқты атаулармен эфирге берілді, дәстүрден тыс жолмен жоспарланды және концерт залдарында сирек орындалатын, ескі және жаңа музыканы ұсынды. Мысалдарға атақты әуесқойлардың немесе көрнекті патшалық тұлғалардың музыкасына арналған бағдарламалар жатады, мысалы, Пруссияның Ұлы Фридрихі, VIII Генрих, Англияның I Карл, XIII Людовик және т.б. 1940 жылдары Херманның АҚШ-тағы көптеген премьералары Мясковскийдің 22-ші симфониясы, Джан Франческо Малипиероның 3-ші симфониясы, Ричард Арнеллдің 1-ші симфониясы, Эдмунд Руббраның 3-ші симфониясы және Айвстың 3-ші симфониясы болды. Ол Герман Гёц, Александр Гречанинов, Нильс Гаде және Франц Листтің шығармаларын орындады және өзінің ерекше бағдарламалары мен танылмаған композиторларды қолдауы үшін көптеген американдық музыкалық сыйлықтар мен гранттар алды. Дэвид Ивен «Диктаторлар» еңбегінде Херман туралы: «Ол соңғы онжылдықта радио музыкасын жандандырған ең маңызды тұлғалардың бірі болды» деп жазды. 1940 жылдары Херманның жеке концерттік музыкасын Леопольд Стоковский, сэр Джон Барбиролли, сэр Томас Бичем және Юджин Орманди сияқты атақты дирижерлер орындады. Орсон Уэллстің екі фильмі арасында ол Уильям Дитерленің «Жын мен Дэниел Вебстер» (1941) фильміне музыка жазды, ол үшін ол өзінің жалғыз «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. 1947 жылы Херман «The Ghost and Mrs. Muir» фильміне атмосфералық музыка жазды. 1951 жылы «Жер тоқтаған күні» фильмінде термен аспабы қолданылды. 1934 жылы Херман жас CBS хатшысы және жазушы болуға ниеттенген Люсиль Флетчермен танысты. Флетчер Херманның жұмысына қатты әсер етті, екеуі бес жыл бойы қарым-қатынаста болды. Флетчердің ата-анасының қарсылығы себебімен неке кешіктірілді, олар Херманның еврей екендігіне наразылық білдірді және оның мінезін қатал деп санады. Жұп 1939 жылдың 2 қазанында ақыры үйленді. Олардың Дороти (1941 жылы туған) және Венди (1945 жылы туған) есімді екі қызы болды. Флетчер белгілі радио сценарийшісі болды, және ол Херманмен бірнеше жобада бірлесіп жұмыс істеді. Ол 1941 жылы Флетчердің «Орсон Уэллс шоуындағы» «Арбалы жолақты» атты түпнұсқа әңгімесінің атақты радио тұсаукесеріне музыкалық сүйемелдеме жасады, ал Флетчер оның «Уторлинг Хайтс» опералық бейімделуінің либреттосын жазуға көмектесті. Жұп 1948 жылы ажырасып кетті. Келесі жылы ол Люсильдің туысы Люси (Кэти Люсиль) Андерсонға үйленді. Бұл неке 1964 жылға дейін жалғасты.

Орсон Уэллспен ынтымақтастық

CBS телеарнасында жұмыс істегенде Херрман Орсон Уэллспен танысып, Уэллс түскен немесе жазған радиошоуларға, мысалы, «Колумбия шеберханасына», Уэллстің «Mercury Theatre on the Air» және «Campbell Playhouse» (1938–1940) серияларына музыка жазды немесе аранжировка жасады. Бұл радиошоулар әдебиет пен кино туындыларының радиоға бейімделуі болды. Ол тікелей эфирде орындалған қойылымдарды дирижерлік етті, соның ішінде Уэллстің 1938 жылғы 30 қазанда эфирге шыққан әйгілі «Әлемдер соғысы» ромасының бейімделуін, ол толығымен бұрыннан бар музыкадан тұрды. Херрман радио үшін жазған барлық түпнұсқа музыканың тізімін сақтап, «Әлемдер соғысынан» ештеңе қоспады, бұл оған жаңа музыка жазылмағанын көрсетті. Бұл тізім қазір Калифорния университетінің Санта-Барбарадағы Бернард Херрман қағаздарының бөлігі болып табылады. Херрман өзінің музыкасының үлкен бөлігін «Campbell Playhouse» радиошоуының тұсаукесерлік бағдарламасы үшін, «Ребекка» ромасының бейімделуіне, ал кейін Уэллс түскен үшінші фильм «Джейн Эйр» (1943) фильміне пайдаланды. Уэллс RKO Pictures компаниясымен келісімшартқа қол жеткізген кезде Херрман оның үстінде жұмыс істеді. Ол «Citizen Kane» (1941) фильмі үшін өзінің алғашқы фильмдік музыкасын жазды және «Драмалық фильмнің үздік музыкасы» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Кейннің әйелі Сьюзан Александр (Дороти Комингор) орындаған «Salammbo» операсының ариясын да Херрман жазды. Уэллс Херрманнан нақты опералардың пастишін жасауын қалады, телеграммада: «Сізге ақылға қонымды және көңілді нәрсе жасауға мүмкіндік бар» деп жазды. Херрман Уэллстің «Ұлы Амберсондар» (1942) фильміне музыка жазды, бірақ фильм сияқты, музыка да RKO Pictures компаниясы тарапынан қатты өңделді. Оның саундтректің жартысынан астамы алынып тасталған кезде Херрман фильмпен байланысын үзді және егер оның есімі титрлерден алынып тасталмаса, заңдық шаралар қолданатынын уәделеді. Херрман Уэллстің CBS радиосы үшін музыкалық директоры болды. Ол өзінің әйелі Люсиль Флетчердің «Арбаға ілуші» (The Hitch Hiker) шытырман оқиғалы радиоспектаклінің тұсаукесерін қамтыған «Орсон Уэллс шоуы» (1941–1942), авиация индустриясын даңқтап, оның Екінші дүниежүзілік соғыстағы рөлін көрсетуге арналған «Тақсырсыз төбе» (Ceiling Unlimited) (1942) және «The Mercury Summer Theatre on the Air» (1946) бағдарламаларында жұмыс істеді. «Бенни Херрман отбасының жақын мүшесі болды», - деді Уэллс кинорежиссер Питер Богдановичке. Херрман Паулин Кельдің 1971 жылғы «Кейнді өсіру» (Raising Kane) эссесінде келтірген айыптамаларды жоққа шығарғандардың бірі болды, онда ол «Азамат Кейн» сценарийінің авторлығы туралы дауды қайта көтерді және Уэллстің үлесін төмендетті.

Кейінгі өмір және өлім

1950 жылдардың аяғынан 1960 жылдардың ортасына дейін Херрман мифологиялық тақырыбы бар бірқатар танымал фантастикалық фильмдерге музыка жазды, оның ішінде «Жер орталығына саяхат», және Рей Гаррихаузеннің «Динамика» эпостары – «Синдбадтың жетінші сапары», «Джейсон және аргонавттар», «Құпия арал» және «Гулливердің үш әлемі». «Синдбадтың жетінші сапары» фильміне жазған музыкасы осы жанрдың жанкүйерлері тарапынан жоғары бағаланды, ал Гаррихаузен оны Херрманның төрт фильмі арасындағы ең жақсы музыкасы деп атады. Осы кезеңде Херрман өзінің талантын телешоуларға музыка жазуға бұрды. Ол «Твайлайт Зона» сериалының бірнеше танымал эпизодтарына, соның ішінде сериалдың бірінші маусымында қолданылған, көбінесе танылмаған тақырыбына, сондай-ақ «Have Gun – Will Travel» сериалының ашылу тақырыбына музыка жазды. 1960 жылдардың ортасында ол Франсуа Трюффоның «Фаренгейт 451» фильміне жоғары бағаланған музыкалық партитурасын жазды. Струналы аспаптар, екі арфа, вибрафон, ксилофон және глокеншпиль үшін жазылған Херрманның музыкасы фильмге өте сай келетін, күшті және невроздық көңіл-күйді тудырды. 1967 жылға қарай Херрман негізгі жұмысын Англияда жүргізді. 1967 жылдың қараша айында 56 жастағы композитор 27 жастағы журналист Норма Шепардқа, үшінші әйеліне үйленді. 1971 жылдың тамызында Херрман мен Норма Лондонды тұрақты мекені етіп алды. Херрманның соңғы фильмдеріне Брайан Де Пальманың «Сөйлеспейтін әпкелер» және «Жынға шалу» фильмдеріне жазған музыкасы кірді. Оның соңғы фильм саундтрегі және аяқтаған соңғы жұмысы – Мартин Скорсезе режиссерлік еткен «Таксиші» (1976) фильміне жазған қараңғы саундтрек болды. Де Пальма Скорсезеге осы композиторды пайдалануды ұсынған. 1975 жылдың 23 желтоқсанында «Таксиші» саундтрегін жазуды аяқтағаннан кейін Херрман Ларри Коэннің «Құдай маған айтты» фильмінің алғашқы нұсқасын көріп, Коэнмен бірге кешкі ас ішті. Ол қонақ үйіне оралып, ертесі күні ұйықтағанда жүрек талмасынан қайтыс болды. Скорсезе мен Коэн екеуі де фильмдерін оның жадына арнады. Херрман Нью-Йорктің Элмонт қаласындағы Бет-Дэвид зиратында жерленді.

Басқа жұмыстар

Көптеген кино музыкасынан басқа, Херрман бірнеше концерттік шығармалар жазды, оның ішінде 1941 жылғы Симфониясы; «Буранды биіктіктер» операсы; Чарльз Айвске арналған «Моби Дик» кантатасы (1938); және Екінші дүниежүзілік соғыстағы шайқаста қаза болған сарбаздарға арналған «Құрмет» туындысы. Ол бұл композициялардың барлығын және тағы бірнешеуін Лондондағы соңғы жылдары Unicorn лейбліне жазды. Өмірінің соңына таман жазған «Souvenir de Voyages» шығармасы бағдарламалық емес туындыларды жазу қабілетін көрсетті.

Композициялық стилі мен философиясы

Херрманның музыкасы жиі остинатиді (қысқа қайталанатын үлгілерді) қолданумен, жаңашыл оркестрлеумен және оның фильмдерінің саздықтарында фильмнің басқа элементтерінен осылайша көрінбейтін кейіпкерлердің ерекшеліктерін бейнелеу қабілетімен ерекшеленеді. Өмірінің басында Херрман жеке адалдыққа, танымалдылықтан гөрі осы қағидаға берілді – нағыз суреткердің белгісі. Оның философиясын Толстойдың сүйікті цитатымен түйіндеуге болады: «Бүркіттер жалғыз ұшады, ал қарғалар үйірмен». Сондықтан Херрман тек режиссердің араласпауына кепілдік берілгенде ғана фильмдерге музыка жазды, оған көркемдік еркіндік берілгенде ғана. Осының салдарынан Хитчкокпен он жылдан астам уақыт режиссердің фильмдеріне музыка жазғаннан кейін қарым-қатынас үзілді. Оның фильмді оркестрлеу философиясы музыканттар таңдалып, жазу сессиясына шақырылады деген тұжырымға негізделген – бұл музыка концерттік залдың музыкалық құралдарымен шектелмейді. Мысалы, «12 мильдік рифтің астында» тоғыз арфаны қолдануы ерекше су астындағы дыбыстық кеңістік құрды; «Азамат Кейн» фильмінде төрт альт флейтасын қолдануы ашылу сахнасының мазасыздығына үлкен үлес қосты, бұл тек пайдаланбаған «Жыртылған перде» партитурасындағы 12 флейтаның қолданылуымен ғана теңестіріледі; ал «Ақ сиқыршы дәрігер» фильміндегі жыланды қолдануы – бұл аспапты фильм саздықтарында алғаш рет пайдалануы мүмкін. Херрман былай деді: «Оркестрлеу – бұл саусақ іздей. Басқа біреудің оны жасағанын мен түсінбеймін. Бұл сіздің суреттеріңізге бояу салуға ұқсайды». Херрман киноның ең жақсы музыкасы бастапқыда жазылған фильмнен ажыратылғанда да өздігінен тұра алатынына сенеді. Осы мақсатта ол Decca үшін өзінің және басқа да көрнекті композиторлардың фильм музыкасының көптеген танымал жазбаларын жасады.

Электрондық құралдарды пайдалану

Херрманның электронды музыкалық аспаптармен байланысы 1951 жылға дейін жетеді, ол "Жер тоқтап қалған күн" фильмінде терменді қолданған кезде. Роберт Б. Секстон бұл музыкада дискі мен бас термендері (Доктор Сэмюэл Хоффман мен Пол Шур орындаған), электрлі скрипкалар, бас, дайындалған фортепиано және гитара, сондай-ақ әртүрлі фортепианолар мен арфалар, электронды орган, духовые және соққы аспаптары қолданылғанын, ал Херрман термендерді нағыз оркестрлік бөлім ретінде қарастырғанын атап көрсетті. Херрман "Құстар" фильмінің дыбыс режиссері болды, онда Oskar Sala фильмнің саундтрегінде орындаған микстураутоний деп аталатын электрондық аспап кеңінен пайдаланылды. Херрман "Тірі" фильміне жазған музыкасында бірнеше электрондық аспаптарды, сондай-ақ "Түнгі ұзын түндер" және "Әйелдер" фильмдерінің басты тақырыптары үшін Moog синтезаторын қолданды.

Мұра және жазу

Herrmann, 1975 жылы қайтыс болғанына қарамастан, бүгінде кино музыкасы әлеміндегі маңызды тұлға болып қала береді. Осы себепті, оның мансабын биографтар мен деректі фильмдер жасаушылар жан-жақты зерттеді. Мысалы, оның «Психо» фильміне жазған тек скрипкалық музыкасы триллерлерге музыка жазудың жаңа стандартын белгіледі (үлкен, толық оркестрленген шығармалар емес). 1992 жылы оның өміріне арналған «Киноға музыка: Бернард Херрман» деректі фильмі түсірілді. Ол «Үздік деректі фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, 1992 жылы Брюс Кроуфорд оның өміріне арналған 2,5 сағаттық Ұлттық қоғамдық радиодағы деректі фильмін жасады – «Бернард Херрман: Өмірі мен музыкасының тойы». 1991 жылы Стивен Смит Херрманның өмірбаянын жазды, оны «От ортасындағы жүрек» деп атады, бұл Херрманның сүйікті ақыны Стивен Спендердің өлеңінен алынған цитата. Оның музыкасы оның өлімінен кейін де фильмдерде және жазбаларда қолданыла береді. 1977 жылы шыққан «Ra» альбомында американдық прогрессивті рок тобы Utopia Херрманның «Mountain Top/Sunrise» әнін «Journey to the Center of the Earth» фильмінен рок стилінде орындап, альбомның ашылу әні «Communion With The Sun» әніне кіріспе ретінде пайдаланды. 1990 жылдары Херрманның екі танымал шығармасы жаңадан түсірілген фильмдерде қолданылды: белгілі композитор Элмер Бернштейн Херрманның музыкасын Мартин Скорсезедің «Қорқыныш мүйісі» фильмінің жаңа нұсқасы үшін бейімдеп, кеңейтті, сонымен қатар Херрманның бас тартқан «Жыртылған перде» фильмінен музыканы қосты. Сол сияқты, түпнұсқа материалға көбірек адал болғанмен, кино композиторы Дэнни Эльфман және оркестрлеуші Стив Бартек режиссер Гас Ван Санттың «Психо» фильмінің кадр сайын түсірілген қайта түсірілімі үшін Херрманның толық «Психо» музыкасын бейімдеді. Квентин Тарантиноның «Биллді өлтіру: 1-бөлім» (2003) фильміндегі аурухана дәлізіндегі сахнадағы кісі өлтіруші Эль Драйвер Херрманның 1968 жылғы «Бұрылып өрген жүйке» фильмінен «Георджидің тақырыбын» сыбырлайды. 2011 жылы Херрманның «Vertigo» фильмінен музыкасы бірнеше рет қолданылды: ашылу тақырыбы Леди Гаганың «Born This Way» бейнеклипінің прологында және FX телеарнасының «Американдық қорқыныш әңгімесі» сериалының пилоттық эпизодындағы флэшбэк сахнасында пайда болды (кейінгі эпизодтарда «Георджидің тақырыбы» Тейт кейіпкерінің музыкалық мотиві ретінде қолданылды), ал Людовик Бурс махаббат тақырыбын «Суретші» фильмінің соңғы кадрларында пайдаланды. «Vertigo» фильмінің ашылу тізбегі 1993 жылғы «Tales Of The City» мини-сериалының ашылу тізбегіне де көшірілді, бұл Армистед Мопиннің кітаптар сериясының біріншісі. Жақында, Amazon Prime-ның 2018 жылғы «Homecoming» сериалының бірінші және төртінші сериялары Херрманның «Vertigo» және «Жер тұрған күн» фильмдерінен үзінділерді пайдаланды. Херрманның кино музыкасы дисктерде жақсы ұсынылған. Оның досы Джон Стивен Лашер, Fifth Continent Australia Pty Ltd компаниясына тиесілі түрлі лейблдермен Urtext жазбалары бар бірнеше альбом шығарды, соның ішінде «Neretva шайқасы», «Гражданин Кейн», «Кентуккилік», «Ұлы Амберсондар», «Түн қазбашысы» және «Қыздар». Херрман Чарльз Айвстың музыкасының ерте және ынталы жақтаушысы болды. Ол Айвспен 1930 жылдардың басында танысып, CBS Симфониялық оркестрінің дирижері болған кезде оның көптеген шығармаларын орындады және 1956 жылы Лондон Симфониялық оркестрімен алғашқы сапарында Айвстың Екінші симфониясын дирижерлік етті. Кейінірек Херрман 1972 жылы осы шығарманы жаздырды, ал он жылдан астам уақыттан кейін ЛСО-мен қайта қосылу оған бірнеше себептермен маңызды болды – ол ұзақ уақыттан бері симфонияның өзінің интерпретациясын жазғысы келген, Леонард Бернштейннің 1951 жылғы нұсқасы «тынысы жоқ және дұрыс емес» деп санады. Жеке деңгейде, ол Херрманның 1956 жылы алғашқы сапарынан кейін оркестрдің оны елемегенін ұзақ уақыт бойы сезінгенін жеңілдетуге көмектесті. Бұл композитор LSO-ның жаңа бас дирижері Андре Превиннің тағайындалуына ашуланды, оны жек көріп, «сол джаз баласы» деп қысқартты. Херрман сонымен қатар романтикалық композитор Иоахим Раффтың жалынды жақтаушысы болды, оның музыкасы 1960 жылдары ұмытылып кетті. 1940 жылдары Херрман Раффтың 3-ші және 5-ші симфонияларын CBS радио хабарларында ойнаған. 1970 жылдың мамыр айында Херрман Раффтың Бесінші симфониясы «Ленор» әлеміндегі премьерасын Unicorn лейблі үшін өткізді, оны негізінен өзі қаржыландырды. Жазу өте жақсы пікірлер алғанына қарамастан, өз уақытында көп көңіл бөлінбеді, бірақ қазір Раффтың композитор ретінде оңалтудағы маңызды бұрылыс деп саналады. 1996 жылы Sony Classical Эса Пекка Салоненнің жетекшілігімен Лос-Анджелес филармониясы орындаған Херрманның музыкасының «Кино саундтректерін» шығарды. Бұл диск 1998 жылы Канн классикалық музыка сыйлығын XX ғасырдың үздік оркестрлік жазбасы ретінде алды. Ол сондай-ақ 1998 жылы «Грэмми» сыйлығына ең үздік классикалық альбом ретінде ұсынылды. Decca Херрманның Лондон филармониялық оркестрін дирижерлік еткен Phase 4 Stereo жазбаларын CD форматында қайта шығарды, олар негізінен оның әртүрлі кино саундтректерінен үзінділерді қамтиды, соның ішінде «Психо», «Марни» және «Vertigo» фильмдерінен музыкаға арналған бір альбомды қамтиды. «Хичкок» Phase 4 альбомының сыртқы жағында Херрман «The Trouble with Harry» фильмінен шыққан сюита «Хитчтің портреті» екенін айтты. Тағы бір альбом оның фантастикалық фильмдеріне арналған саундтректерге арналды – олардың кейбіреуі арнайы эффекттер аниматоры Рэй Гаррихаузеннің фильмдері болды, соның ішінде «Синабтың жетінші саяхаты» және «Гулливердің үш әлемі» фильмдерінен музыка. Оның 1970 жылдардағы басқа Phase 4 Stereo LP-лері «Ұлы кино классикасынан музыка» (Джейн Эйр, Килиманджароның қарлары, Гражданин Кейн және Дьявол мен Дэниел Вебстерден үзінділер мен сюиталар) және «Бернард Херрманның фантазиялық әлемі» (Жер орталығына саяхат, Жер тұрған күн және 451 градус бойынша Фаренгейт) болды. Чарльз Герхардт 1974 жылы RCA жазбасын жасады, ол «Бернард Херрманның классикалық кино саундтректері» деп аталды, оны Ұлттық филармониялық оркестрі орындады. Онда «Гражданин Кейн» (Кири Те Канава Саламмбо ариясын орындайды) және «Ақ колданба» фильмдерінен сюиталар, сонымен қатар «Қауіпті жерде», «Он екі мильдің астында» және «Бас ауруы алаңы» фортепиано концертінен музыка болды. Англиядағы соңғы жылдары, 1966 мен 1975 жылдар арасында Херрман түрлі жазба компаниялары үшін басқа композиторлардың музыкасын жазды. Олардың ішінде Густав Холсттың «Планеталар» және Чарльз Айвстың 2-ші симфониясының Phase 4 Stereo жазбалары, сонымен қатар «Импрессионистер» (Сати, Дебюсси, Равель, Форе және Хонеггердің музыкасы) және «Джаздың төрт жағы» (Вейл, Гершвин, Стравинский және Мийоның шығармалары) атты альбомдар бар. Өзінің кино музыкасын Phase 4 Stereo форматында жазудан басқа, ол басқалардың кино саундтректерін де жазды, мысалы, «Шекспир фильмдері» (Шостаковичтің «Гамлет» үшін, Уолтонның «Ричард III» үшін және Розаның «Юлий Цезарь» үшін музыкасы), және «Ұлы британдық кино музыкасы» (Ламберт, Бакс, Бенджамин, Уолтон, Воан-Уильямс және Блисс фильмдеріне саундтректер). Unicorn Records үшін ол өз концерттік шығармаларының бірнеше жазбаларын жасады, соның ішінде «Moby Dick» кантатасы, «Wuthering Heights» операсы, симфониясы және «Уэллс Кейн көтереді» және «Дьявол мен Дэниел Вебстер» сюиталары. Pristine Audio Херрманның радио хабарларының екі CD-ін шығарды. Біреуі 1945 жылғы CBS бағдарламасына арналған, онда Гендель, Воан-Уильямс және Элгардың музыкасы бар, екіншісі Чарльз Айвс, Роберт Рассел Беннетт және Херрманның шығармаларын қамтиды.

Табысы мен мұрасы

Геррманның шығармалары бүгінгі күнге дейін кеңінен зерттеліп, еліктеліп, орындалады. Оның шығармашылығы кейінгі кино музыкасының композиторларына терең ықпал етті, олардың ішіндегі ең танымалдары – Джон Уильямс, Элмер Бернштейн, Джерри Голдсмит, Говард Шор, Лало Шифрин, Джеймс Хорнер, Картер Бервелл және тағы да басқалар. Стивен Сондхайм «Тығырық алаңы» фильмін көргеннен кейін Херманның өзіне елеулі әсер еткенін айтты. Танымал кино композиторы Дэнни Эльфман Херманды өзінің ең үлкен ықпалы деп санайды және бала кезінде Херманның «Жер тоқтаған күн» атты шығармасын естігенде композитордың киноға қосқан зор үлесін алғаш рет түсінгенін жеткізді. Эльфманның «Pee Wee's Big Adventure» фильміндегі музыкасында, атап айтқанда «Stolen Bike» және «Clown Dream» атты үзінділерде Херманның музыкасының пастиші естіледі, олар Херманның «Psycho» фильмінен «The Murder» және «7th Voyage of Sinbad» фильмінен «The Duel With the Skeleton» шығармаларына сілтеме жасайды. Эльфманның басты «Бэтмен» тақырыбының прелюдиясы Херманның «Жер орталығына саяхаттан» шығармасынан «Тау басында / Күн шығысы» атты бөлігіне, ал Джокер кейіпкерінің «тағдыр мотиві» Херманның «Vertigo» шығармасынан шабыттандырылған. Эльфманның «Марс шабуылдары» және «Хичкок» фильмдеріне жазған кейінгі музыкасында одан да терең құрмет көрінеді, соңғысы Хичкоктың «Психо» шығармашылығына негізделген, сондай-ақ Эльфманның алғашқы концерттік шығармасы «Serenada Schizophrana» шығармасының «Көк жіптер» бөлімі де Херманның музыкасына құрмет көрсету болып табылады. Эльфманнан басқа, Ричард Бенд, Грайм Ревелл, Кристофер Янг, Александр Десплат және Брайан Тайлер сияқты кино композиторлары да Херманды үлкен шабыт көзі деп санайды. 1985 жылы Ричард Бандтың «Re Animator» фильміне жазған алғашқы тақырыбы Херманның «Psycho» фильміне жазған алғашқы музыкасынан көп элементтерді алды. 1990 жылы Грейм Ревелл Херманның «Psycho» фильмінен музыканы «Psycho IV: The Beginning» телесериалы үшін бейімдеді. 1990 жылдардың басында Ревеллдің оркестрлік музыкасы, мысалы «Child's Play 2» (оның музыкалық ұраны 1973 жылғы «Сестёр» фильміндегі Херманның музыкасын еске түсіреді, себебі оркестрлік ұранның суық бөліктеріне синтезаторлар енгізілген), сондай-ақ 1963 жылғы «The Twilight Zone» эпизоды «Living Doll» (Баланың ойын франшизасына ықпал еткен) Херманның жұмысына өте ұқсас болды. Сонымен қатар, Ревеллдің «Call of Duty 2» видео ойынына арналған музыкасы Херманның «The Naked and the Dead» және «Battle of Neretva» сияқты Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған музыкалық шығармаларын еске түсірді. Бастапқыда джаз домбырашысы болған Янг Херманның шығармаларын тыңдап, кино композиторы болуға бел буды. Тайлер Билл Пакстонның «Frailty» фильміне музыкалық композициясын жазуда Херманның музыкасынан шабыттанды. Сэр Джордж Мартин, Битлз музыкасын шығарумен және жиі оркестрлеумен танымал, өзінің жұмысында Херманның ықпалын мойындайды, әсіресе Мартиннің Битлз әні «Eleanor Rigby» әнін оркестрге қоюында. Мартин кейіннен бұл әнді Маккартнидің 1984 жылғы «Give My Regards to Broad Street» фильміне арналған кеңейтілген сюита ретінде дамытты, онда Херманның «Psycho» фильміне жазған музыкасының ерекшелігі бар. Авангард композиторы, саксофонист және продюсер Джон Зорн «Аспанның үстіндегі кітап сөресі» атты өмірбаяндық фильмде Бернард Херманды өзінің сүйікті композиторларының бірі және үлкен ықпал еткен тұлға деп атады. Мартин Скорсезе жасаған «Қорқыт мысығы» фильмінің қайта түсірілімі үшін Херманның «Cape Fear» фильміне жазған бастапқы сазгерлігін бейімдеуден және кеңейтуден басқа, Элмер Бернштейн Херманның «The Ghost and Mrs. Muir» фильміне жазған музыкасын жазды, ол 1975 жылы Varèse Sarabande лейблінде жарық көрді, кейін 1990 жылдары CD-де қайта шығарылды. Дэвид Томсон оны ең ұлы кино композиторы деп атайды, ол былай деп жазады: «Херрман қараңғылықтың қаншалықты әдемі болуы керектігін білді және ол қорқыныш, қара түстер, терең ойлар және жалғыздықтың қараңғы романтикасы бойынша ең жақсы болды. "Такси жүргізушісі" фильміне ешкім де осындай қайғылы махаббатқа толы музыка жаза алмаған. Дегенмен, "Такси жүргізушісі" фильміне жазған музыкасы – әмбебап кино туындысы: ол қараңғыда отырып, қорқыныш пен құштарлықпен фильмді тамашалау туралы айтады».

Фильмнің музыкасы

1941 жылы «Азамат Кейн» Орсон Уэллс Оскар сыйлығына ұсынылды. «Ібіліс және Дэниел Вебстер» Уильям Дитерл Оскар сыйлығының иегері. 1942 жылы «Ұлы Амберсонс» Орсон Уэллс (өз өтініші бойынша авторлық құқығы көрсетілмеген); қосымша музыкалық сүйемелдеме Рой Уэбб жазған. 1943 жылы «Джейн Эйр» Роберт Стивенсон. 1945 жылы «Ханговер Сквер» Джон Брам. 1946 жылы «Анна және Сиам патшасы» Джон Кромвелл Оскар сыйлығына ұсынылды. 1947 жылы «Жүрек және Мюр» Джозеф Л. Манкивич. 1948 жылы «Женнидің портреті» Уильям Дитерл. Тема. 1951 жылы «Жер тоқтаған күн» Роберт Уайз Алтын глобус сыйлығына ұсынылды. «Қауіпті жерде» Николас Рей. 1952 жылы «5 саусақ» Джозеф Л. Манкивич. «Килиманджароның қарлары» Генри Кинг. 1953 жылы «Ақ сиыр дәрігері» Генри Хатауэй. «12 шақырымдық рифтің астында» Роберт Уэбб. «Хайбер рифтерінің патшасы» Генри Кинг. 1954 жылы «Жаман бақша» Генри Хатауэй. «Мысырлық» Майкл Кёртис. Ко-композитор: Альфред Ньюман. 1955 жылы «Ойыншылар патшасы» Филипп Данн. «Гарримен қиындықтар» Альфред Хитчкок. «Кентуккилік» Барт Ланкастер. 1956 жылы «Тым көп білетін адам» Альфред Хитчкок (эпизодтық рөл – Дирижер / Өзі), авторлық құқығы көрсетілмеген. «Сұр костюмдегі адам» Наннали Джонсон. «Бұрыс адам» Альфред Хитчкок. 1957 жылы «Вильямсбург: Отаншылдың тарихы» Джордж Ситон (қысқаметражды фильм). «Жаңбырлы шляпа» Фред Циннеманн. 1958 жылы «Алқап» Альфред Хитчкок. «Жалған және жалаң» Рауль Уолш. «Синабтың жетінші саяхаты» Натан Х. Джуран. 1959 жылы «Солтүстікке қарай батысқа» Альфред Хитчкок. «Көк деним» Филипп Данн. «Жер орталығына саяхат» Генри Левин. 1960 жылы «Психо» Альфред Хитчкок. «Гулливердің үш әлемі» Джек Шер. 1961 жылы «Жұмбақ арал» Сай Эндфилд. 1962 жылы «Тендер – түннің нұры» Генри Кинг. «Қабылан қаупі» Дж. Ли Томпсон. 1963 жылы «Жасон және аргонавттар» Дон Чаффи. «Құстар» Альфред Хитчкок (дыбыс кеңесшісі). 1964 жылы «Марни» Альфред Хитчкок. 1965 жылы «Таңғы қуаныш» Алекс Сегал. 1966 жылы «Жыртылған перде» Альфред Хитчкок (партитура қолданылмаған). «451 градус бойынша Фаренгейт» Франсуа Трюффо. 1968 жылы «Келіншектің қара киімі» Франсуа Трюффо. «Бұрылып жатқан нерв» Рой Бултинг (негізгі тақырыбы «Kill Bill: Volume 1» (2003) фильмінде қолданылған). 1969 жылы «Неретва шайқасы» Велько Булаич. 1971 жылы «Түн қазбашысы» Аластер Рид. 1972 жылы «Соңғы түн» Сидни Жиллия. «Сістерлер» Брайан Де Пальма. 1974 жылы «Ол тірі!» Ларри Коэн. 1976 жылы «Ұлы қызығушылық» Брайан Де Пальма Оскар сыйлығына ұсынылды; өлімнен кейін жарық көрді. «Такси жүргізушісі» Мартин Скорсезе Оскар және Грэмми сыйлығына ұсынылды; BAFTA сыйлығының иегері; соңғы музыкалық сүйемелдеме; өлімнен кейін жарық көрді. 1978 жылы «Ол қайта тірілді» Ларри Коэн («Ол тірі!» фильмінен алынған негізгі тақырыптар; Лори Джонсонмен аранжировкаланған және дирижерлік етілген).