Кіріспе

Неміс-американдық дирижер, пианист және композитор (1929–2019)

Андре Жорж Превин (нағыз аты – Андреас Людвиг Привин; 6 сәуір 1929 – 28 ақпан 2019) – неміс-американдық пианист, композитор және дирижер. Оның мансабы үш негізгі жанрмен байланысты: Голливуд фильмдері, джаз және классикалық музыка. Ол әрқайсысында жетістікке жетті, ал соңғы екеуі оның өмірінің соңына дейін маңызды болды. Ол фильмдерге музыка жазды және аранжировка жасады. Джазда ол атақты трио пианисі, стандартты әндер орындайтын әншілерге сүйемелдеуші пианист және «Ұлы американдық ән кітабынан» әндерді орындаушы пианист болды. Классикалық музыкада ол пианист ретінде де өнер көрсетті, бірақ теледидарда дирижер ретінде танымал болды, ал соңғы отыз жылында өнер музыкасының композиторы ретінде өзінің мұрасын қалдырды. Превин жиырма жасқа толмастан Metro Goldwyn Mayer үшін аранжировка жасау және композиция жазуды бастады. Ол елуден астам фильмнің музыкасына қатысып, төрт рет «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Ол мансабының үш саласындағы жазбалары үшін он «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды, содан кейін өмір бойы жеткен жетістіктері үшін тағы бір сыйлық алды. Ол Хьюстон симфониялық оркестрінің музыкалық директоры (1967–1969), Лондон симфониялық оркестрінің бас дирижері (1968–1979), Питтсбург симфониялық оркестрінің музыкалық директоры (1976–1984), Лос-Анджелес филармониясының (1985–1989), Корольдік филармонияның бас дирижері (1985–1992) қызметтерін атқарды, ал жалақылы қызметтен кейін Осло филармониясының бас дирижері болды (2002–2006). Ол Вена филармониясымен де жақсы қарым-қатынаста болды.

Ерте өмір

Превин Берлинде еврей отбасында дүниеге келді, Шарлоттаның (қызметтік аты Эпштейн) және Джек Превиннің үш баласының екіншісі және соңғысы. Әкесі заңгер, судья және музыка мұғалімі болған, ол Грауденцте (кейін Германия, қазір Польша) туған. Ағасы Стив Превин режиссер болды. Превиннің туған жылы нақты белгісіз. Үш баланың да фортепиано сабақтарына қатысуына мүмкіндік болды, бірақ Превин бастапқыда осыған қызығушылық танытып, ең көп дарынын көрсетті. Алты жасында Берлин консерваториясына қабылданды. 1938 жылы Превиннің әкесіне ұлының консерваторияда оқуға қабылданбағанын хабарлады, тіпті Андре қабілетінің мойындалуымен толық стипендия алған болатын, себебі ол еврей болатын. 1938 жылы отбасы американдық визаға өтініш берді және оларды алу үшін тоғыз ай күткен кезде Берлиннен Парижге кетіп қалды. Превиннің әкесі ұлын Париж консерваториясына жазды, онда Андре музыка теориясын оқыды. 1938 жылдың 20 қазанында отбасы Парижді тастап, Нью-Йоркке кемемен аттанды. Олар Лос-Анджелеске сапарларын жалғастырып, 26 қарашада жетті. Әкесінің туысы Чарльз Превин Universal Studios музыкалық директоры болды.

Киностудияларда

Превин 50-ден астам фильмнің музыкасын жасауға қатысып, өз жұмысы үшін төрт «Оскар» сыйлығын жеңіп алған. Превиннің Metro Goldwyn Mayer студиясында (MGM) композитор, дирижер және аранжировщик ретінде мансабы 1946 жылы, ол әлі орта мектепте оқып жүрген кезде, студияның музыка бөлімі оның жергілікті радио бағдарламасындағы жұмысын байқап, оны жалдағаннан кейін басталды. Превин MGM-нің «талантты, жылдам және арзан адамды іздегенін және мен бала болғандықтан, мен осы үш қасиетке де ие болдым» деп еске алды. «Сондықтан олар мені бөлшектеп жұмыс істеуге жалдады, мен оны өте жақсы орындадым». 1950 жылы MGM-де толық уақытты қызметкер болған кезде Превин әскерге шақырылды. 1951 жылдан бастап Сан-Франциско Президиосындағы Алтыншы армия оркестрімен бірге болған кезде, Превин екі жыл бойы Сан-Франциско симфониялық оркестрінің дирижері Пьер Монтеux-тан жеке дирижерлік сабақ алды, бұл сабақтарды Превин жоғары бағалады. 1953 жылы Превин Голливудқа оралып, өзінің назарын фильмдерге арналған музыка мен джазға аударды. Превин MGM-де 16 жыл жұмыс істеді, бірақ қауіпсіз жұмыс пен жақсы жалақыға қарамастан, ол өзін толығымен шектеліп, классикалық музыканы фильмдерге арналған сазгерлік жұмысынан тыс орындауға ұмтылды. 32 жасында Превин «бар талантымды сынап көргім келеді» деп MGM-ден кетіп қалды. Оның кинодағы жұмысы 1975 жылы шыққан «Ролерболл» фильміне дейін жалғасты. Көп жылдық кино мансабында Превин 50-ден астам фильмнің музыкасына композитор, дирижер және/немесе орындаушы ретінде қатысты. Билл Эванспен бірге ол көбінесе бас және барабанмен бірге трио пианині ретінде жұмыс істеді, ондаған атақты джаз музыканттарымен бірлесіп жұмыс істеді. Превин сонымен қатар Петерсонмен (1974) және Фитцджеральдпен (1979) бірге телешоуларды түсірді. Джаз сыншысы және тарихшы Тед Джиоя Батыс жағалау джазы туралы кітабында былай жазды: «Оның жобалары сапасы мен джаз мазмұны жағынан өте әртүрлі болды, бірақ ең жақсы жағдайда Превин ынандырғыш, қозғаушы джаз музыканты бола алды». Симфониялық музыкадағы терең тамырларына қарамастан, Превин джаз шығармашылығында «Үшінші ағым» классицизмінен аулақ болды, көбінесе Хорас Сильверді еске түсіретін қатты, сергелеу фортепиано стиліне бағытталды. Джаздан бас тартқанға дейін Превин музыканың шынайы орындаушысы емес, оны танымал ететін адам болды. Бірақ оның музыкасы джаз стиліне деген терең сезімді көрсетті. Диззи Гиллеспи Превин туралы былай деді: «Оның ағыны бар, білетіндей, көптеген музыканттарда жоқ және ешқашан болмайды. Иә, солай. Мен оның ойнағанын естіп, біліп қойдым. Көптеген музыканттарда техника, гармониялық сезім бар. Олардың үйлестірілуі өте жақсы. Иә, қажет болғанның бәрі бар. Бірақ сізге бұдан да көп нәрсе керек. Тіпті, «ууууууу» деп айқайласаң да, өз-өзіңмен бірге жүруің керек».

Дирижер ретінде

Ол Хьюстон симфониялық оркестрінің, Питтсбург симфониялық оркестрінің, Лос-Анджелес филармониясының және Осло филармониясының музыкалық директоры, сондай-ақ Лондон симфониялық оркестрінің және Корольдік филармониялық оркестрінің бас дирижері болды. 1967 жылы Превин Хьюстон симфониялық оркестрінің музыкалық директоры лауазымына сэр Джон Барбироллиден кейін келді. 1968 жылы ол Лондон симфониялық оркестрінің (LSO) бас дирижері болып, 1979 жылға дейін осы қызметте болды. 1975 жылдан 1985 жылға дейін Питтсбург симфониялық оркестрінің (PSO) музыкалық директоры болды. Одан кейін 1985 жылдан 1991 жылға дейін Корольдік филармониялық оркестрдің бас дирижері болды. Превиннің наразылығынан кейін Салоненнің лауазымы мен Жапонияға жасалған турнесі күштен шығарылды; бірақ, көп ұзамай, 1989 жылдың сәуірінде Превин отставкаға шықты. Төрт айдан соң Салонен Лос-Анджелес филармониясының болашақ музыкалық директоры болып тағайындалды, ал 1992 жылдың қазан айында музыкалық директор лауазымын ресми түрде иеленді. Превин 2002-2006 жылдары Осло филармониясының музыкалық директоры болды, ал 2009 жылы Токиодағы NHK симфониялық оркестрінің бас қонақ дирижері болып тағайындалды.

Композитор ретінде

Андре Превин екі концерттік увертюра, бірнеше поэма, 14 концерт, струнный симфония, британдық пьесаға қосымша музыка, сонымен қатар камералық музыканың алуан түрлі туындыларын (алты скрипкалық соната, скрипка мен фортепианоға арналған басқа да партитуралар; фагот, виолончель, кларнет, флейта және гобойға арналған сонаталар, олардың әрқайсысы фортепианомен; екі гобой мен фортепианоға арналған вальс, тағы үш трио, сопраномен струнный квартет, кларнет квинтеті, валторна мен струнный квинтеті, нонет, "Он бірге арналған октет" (он бір орындаушыға арналған), сондай-ақ бірнеше шығармасы қола аспаптар ансамблі үшін); жеке фортепианоға арналған бірнеше шығарма; ондаған ән (ағылшын және неміс тілдерінде); сопрано, струнный квартет және фортепианоға арналған монодрама ("Пенелопа", өмірінің соңына қарай аяқталған); Нью-Йорк пен Лондон үшін әрқайсынан бір музыкалық комедия ("Коко" және "Жақсы достар") және екі сәтті опера қалдырды.

Теледидар

Дирижер ретінде Превин теледидармен ұзақ қарым-қатынас жасады. Ол Лондонның демалыс телеарнасындағы "Андре Превинмен кездесу" (1969) бағдарламасында, 1971 және 1972 жылдары Morecambe and Wise Рождестволық шоуында (BBC), "Андре Превиннің музыкалық кешінде" (Лондон симфониялық оркестрімен; 1973 жылы үш бағдарлама, ал 1975 және 1976 жылдары тағы басқалары), сондай-ақ басқа музыканттармен теледидарлық сұхбаттарда пайда болды. Ол "Call My Bluff" бағдарламасына қатысып, 1970-ші және 1980-ші жылдары танымал музыка және джаз туралы деректі фильмдерге түсті. Ұлыбританияда ол Лондон симфониялық оркестрімен бірге теледидарда жұмыс істеді.

"Андрю алдын ала көрінісі"

Британдық теледидар көрермендері оның комедиялық актерлік шеберлігін 1971 жылы Морекэмб пен Уайздың Рождестволық шоуында «Мистер Эндрю Превью» (немесе «Привет») ретінде таныстырған кезде көрді. Бұл оның Эдвард Григтің фортепиано концертін Эрик Морекэмбпен бірге, тәжірибесіз солист ретінде дирижерлік етуін білдірді, оны Ехуди Менухин оның жеке скрипкашысы болатынына сендіріп, алдап жіберді. Комедияны түсінігімен ойнап, ашуланған Превин: «Мен дирижерлік таяғымды алып келемін. Ол Чикагода» дейді. Оның комедиялық уақытын сезінуі Морекэмбке осы көріністің сәтті болатынын бірден түсінуге мүмкіндік берді. Көріністің соңында Превин Морекэмбті «барлық қате ноталарды» ойнағаны үшін кінәлайды; Морекэмб тістерін қысып, Превиннің лапасын ұстап, «барлық дұрыс ноталарды ойнадым, бірақ міндетті түрде дұрыс ретпен емес» деп жауап береді. Басқа жұмыстарының көптігіне байланысты, Превинге шоудағы рөлін үйренуге жалғыз мүмкіндік әуежайдан таксидің артқы орындығында болды, бірақ ол комедияға талантымен әріптестерінен жоғары баға алды. Кейін Превин 1972 жылғы арнайы бағдарламада «Мен Морекэмб пен Уайзбен жұмыс істедім және маған не болғанын қараңыз» атты эпизодта автобус кондукторы рөлінде пайда болды. Ол олардың сегізінші сериясында да пайда болды. Осы көріністе оны жұп қайтадан шақырады, егер ол олармен қайта жұмыс істесе, рыцарь атағын алатынын айтады; ол жұп ән салғанда 1920 жылдар стиліндегі би тобына дирижерлік етеді, содан кейін олармен сахнада кездеседі және көрермендердің бірі оны «Мистер Превью» деп сәлемдегеннен кейін оларға: «Бұл патшайым емес, бұл Миссис Миллс!» дейді. Соңында ол эпизодтың соңында «Bring Me Sunshine» әнін орындауға жұпқа қосылады.

Моцарт турнеде

Превин 1991 жылы 13 бөлімнен тұратын "Моцарт гастрольде" деректік сериалының жүргізушісі және баяндаушысы болды, ол Вольфганг Амадей Моцарттың саяхаттары мен оның музыкасының осы саяхаттар арқылы қалай дамығанын көрсетті. Ол сонымен қатар серияның бір эпизодында Корольдік филармониялық оркестрімен Моцарттың до минор тонындағы №24 фортепиано концертін (K. 491) орындады және дирижерлік етті, ал тағы бір эпизодында Александр Мажардың орындауында Моцарттың си-бемоль мажор тонындағы №27 фортепиано концертін (K. 595) Корольдік филармониялық оркестрімен дирижерлік етті.

Бейтаныс адамдарға мейірімділік таныту

Превин 1998 жылы Тони Палмердің "The Kindness of Strangers" ("Шет елдіктердің мейірімі") атты екі сағаттық фильмінің негізгі тақырыбы болды – бұл атау оның сол кезде қойылып жатқан операсының соңғы сөздерінен алынған. Фильм Превиннің дүние жүзіндегі концерттері мен кездесулерін, оның берген сұхбаттарын және операға дайындық репетицияларын бір жыл бойы баяндады. Фильм 2009 жылы Voiceprint Records компаниясымен DVD форматында жарық көрді; алдыңғы нұсқасынан 30 минут кесілген болатын.

Жеке өмір

Превин бес рет үйленген, соның ішінде Алисия Превинмен. Превин Беннеттен 1957 жылы, Алисия дүниеге келгенге бірнеше ай қалғанда ажырасты. 1959 жылы ол Дори Ланганға үйленді. Әнші-сазгер, ол лирик ретінде кеңінен танылды және Превинмен бірге некелерінің кезеңінде бірнеше «Оскарға» ұсынылған фильмдердің музыкасын жазды. 2013 жылы джаз әншісі Кейт Димблби және пианист Наадия Шериф «Жас қыздардан сақ болыңыз: Дори Превиннің тарихы» атты лондондық кабаре шоуында Дори Превиннің Превинмен некедегі музыкалық ойларын қайта қарады. Превиннің үшінші некесі 1970 жылы Миа Фарроумен болды, олармен 1968 жылдан бастап танысқан. Превин мен Фарроу 1979 жылы ажырасты. Ларк 2008 жылғы Рождество күні 35 жасында қайтыс болды, алғашқы хабарлар оның ЖИТС-ке байланысты пневмониядан қайтыс болғанын көрсетті. Сун И мен Миа Фарроудың серіктесі Вуди Алленді қамтыған даудан кейін, Превиннің ең ұзақ некесі төртіншісі болды. Олардың Лукас Александр есімді ұлы және Ли Ан Мэри есімді асырап алған қызы болды. Превин Голливудтағы жас жылдары туралы «No Minor Chords» атты қысқаша естелік жазды, ол 1991 жылы шықты, оны Жаклин Кеннеди Онассис редакциялады және Хизерге арнады. Бұл неке 17 жылдан кейін ажырасып аяқталды. 2002 жылы ол неміс скрипачисі Анна Софи Мюттерге үйленді, оған ол бұрынғы жылы скрипкалық концертін арнаған болатын. Олар 2006 жылдың тамызында ажырасқанын жариялады, бірақ содан кейін де концерттерде бірлесіп жұмыс істеуді жалғастырды.

Құрмет пен марапаттар

Превин 11 академиялық сыйлыққа ұсынылды. Превин Академиялық сыйлықтар тарихында бір жылда үш номинация алған тұңғыш адам болды (1960 жылғы сыйлықтар үшін). 1977 жылғы «Превин және Питтсбург» телешоуы үш «Эмми» сыйлығына ұсынылды. Превин 1996 жылы Британ империясы орденінің құрметті кавалер-командоры атағымен марапатталды. (Достастыққа қатыспайтын елдің азаматы болғандықтан, оған KBE әріптерін пайдалануға рұқсат берілді, бірақ оны «Сэр Андре» деп атамады.) Превин 1998 жылы АҚШ-та классикалық музыка мен операға қосқан үлесі үшін Кеннеди орталығының құрметті марапатын алды. 2005 жылы ол халықаралық Гленн Гулд сыйлығымен марапатталды, ал 2008 жылы классикалық, кино және джаз музыкасындағы еңбегі үшін Gramophone журналының өмірлік жетістіктері үшін сыйлығын жеңіп алды. 2010 жылы Recording Academy Превинге өмірлік жетістіктері үшін «Грэмми» сыйлығын табыс етті.

Өлім

Превин 2019 жылдың 28 ақпанында 89 жасында Манхэттендегі үйінде қайтыс болды. Қайтыс болу себебі жарияланбады.

Джаз жазбалары

Превин дирижер және сайдмен ретінде көптеген джаз жазбаларын жасады, негізінен екі кезеңде: 1945 жылдан 1967 жылға дейін және 1989 жылдан 2001 жылға дейін, олардың арасында немесе одан кейін тек бірнеше жазба болды. Ол сондай-ақ Айлин Фаррелл, Леонтин Прайс және Кири Те Канава сияқты классикалық әншілермен бірлескен жазбалар жасады, сондай-ақ 1960-шы жылдары фортепиано мен оркестрмен бірнеше оңай тыңдалатын жазбаларды шығарды (1959 жылы Дэвид Роуз және оның оркестрімен бірге «Like Young: Secret Songs for Young Lovers» жазбасынан бастап). 1956 жылы Шелли Манннің «My Fair Lady» әндерінің заманауи джаз орындалуына қатысқаннан кейін Превин Бродвей мюзиклдерінен әндердің джаздық интерпретацияларының бірнеше альбомын, сондай-ақ танымал композиторлардың ән жинақтарына арналған бірнеше соло фортепиано жазбаларын шығарды («Андре Превин Вернон Дьюктің әндерін орындайды», 1958; «Андре Превин Гарольд Арленнің әндерін орындайды», 1960; «Балладалар. Solo Jazz Standards», 1996; «Alone: Ballads for Solo Piano», 2007), сондай-ақ әнші Сильвия МакНейр және бас-гитарист Дэвид Финкпен бірге Гарольд Арленнің әндерін жазған соңғы жазбасы («Come Rain or Shine: The Harold Arlen Songbook», 1996), және Оскар Петерсонмен бірге түсірген телешоулары (1974) – Марлон Брандо оны «Мен теледидарда көрген ең ұлы сәттердің бірі» деп атады – және Элла Фицджеральдпен (1979) бірге түсірген телешоулары.

Оркестрлік музыка

Превиннің дирижер ретінде жазылған репертуары классикалық, романтикалық және заманауи дәуірлердің стандарттарына негізделген. Операда ол тек «Шауспильдиректор», «Жасырын әрекеттер» және Равельдің екі қысқа операсын, сондай-ақ өзінің «Желание трамвайы» атты операсын жазды. Ол Берлиоз, Брамс және Штраустың симфониялық музыкасын ұнатты, әсіресе скрипка және фортепиано концерттеріне, сондай-ақ балеттерге ерекше назар бөлді. Оның жазбаларының аз бөлігі ғана Гайдн мен Моцарттан бұрынғы музыканы (олардың екеуі де оның бағдарламаларында сүйікті болған) немесе атональді немесе сериялық авангардтық туындыларды құрады. 20 ғасыр музыкасында оның репертуары кешкі романтизм мен модернизмнің белгілі композиторларын көрсетті: Барбер, Бриттен, Гершвин, Корнгольд, Прокофьев, Рахманинов, Равель, Шостакович, Штраус, Воан-Уильямс, Уолтон және Шаперо. Превин RCA, EMI, Telarc және Deutsche Grammophon үшін жазды. Оның интерпретацияларының арасында Шостаковичтің Бесінші симфониясы (1965 ж., RCA үшін), Уолтонның Бірінші симфониясы (1966 ж.), Воан-Уильямс симфониялары (1967–72 жж.), Рахманиновтың Екінші симфониясы (1970 ж., EMI үшін), Рахманиновтың фортепиано концерттері (1970–71 жж., Decca үшін, Владимир Ашкеназибен), Уолтонның «Белшазардың тойы» (EMI, 1972 ж.), Орфтың «Кармина Бурана» (1974 ж.) және Мендельсонның «Жазғы түнгі арман» (1976 ж.), барлығы Лондон симфониялық оркестрімен; сондай-ақ Штраустың мүйіз концерттері (1996 ж., DG үшін, Вена филармониясымен) ерекше аталады.