Кіріспе
Деректердің графикалық бейнеленуі
Диаграмма (кейде график деп те аталады) – деректерді визуализациялау үшін қолданылатын графикалық бейнелеу, онда "деректер символдармен көрсетіледі, мысалы, жол диаграммасындағы жолдар, баған диаграммасындағы бағандар немесе сектор диаграммасындағы секторлар". Диаграмма кестелік сандық деректерді, функцияларды немесе сапалық құрылымның кейбір түрлерін бейнелей алады және түрлі ақпарат ұсынады. "Диаграмма" термині деректердің графикалық бейнеленуі ретінде бірнеше мағынаға ие: Дерек диаграммасы – сандық немесе сапалық деректер жиынтығын ұйымдастырып, көрсететін диаграмма немесе графиктің бір түрі. Белгілі бір мақсат үшін қосымша ақпаратпен (карта шеңбері) безендірілген карталар көбінесе диаграммалар деп аталады, мысалы, теңіздік немесе әуе шарттарының картасы, әдетте бірнеше карта парақтарына таралады. Музыкалық нотациядағы аккорд диаграммасы немесе альбомдардың танымалдығы туралы тізім диаграммасы сияқты, басқа салаға тән конструкциялар да кейде диаграммалар деп аталады. Диаграммалар көбінесе үлкен деректер көлемін және деректер бөліктері арасындағы байланысты түсінуді жеңілдету үшін қолданылады. Диаграммаларды әдетте шикі деректерге қарағанда жылдам оқуға болады. Олар түрлі салаларда қолданылады және қолмен (көбінесе график қағазында) немесе компьютерде диаграмма құру бағдарламасын пайдаланып жасалуы мүмкін. Кейбір диаграмма түрлері нақты деректер жиынтығын ұсыну үшін басқаларынан тиімдірек. Мысалы, әртүрлі топтардағы пайыздық үлестерді көрсететін деректер (мысалы, "қанағаттанған, қанағаттанбаған, бейсіз") көбінесе сектор диаграммасында көрсетіледі, бірақ көлденең баған диаграммасында ұсынылғанда оңай түсінілуі мүмкін. Ал, белгілі бір кезеңде өзгеретін сандарды көрсететін деректер (мысалы, "1990 жылдан 2000 жылға дейінгі жылдық кіріс") жол диаграммасы түрінде көрсетілгені дұрыс.
A data chart is a type of diagram or graph, that organizes and represents a set of numerical or qualitative data. Maps that are adorned with extra information (map surround) for a specific purpose are often known as charts, such as a nautical chart or aeronautical chart, typically spread over several map sheets. Other domain specific constructs are sometimes called charts, such as the chord chart in music notation or a record chart for album popularity. Charts are often used to ease understanding of large quantities of data and the relationships between parts of the data. Charts can usually be read more quickly than the raw data. They are used in a wide variety of fields, and can be created by hand (often on graph paper) or by computer using a charting application. Certain types of charts are more useful for presenting a given data set than others. For example, data that presents percentages in different groups (such as "satisfied, not satisfied, unsure") are often displayed in a pie chart, but maybe more easily understood when presented in a horizontal bar chart. On the other hand, data that represents numbers that change over a period of time (such as "annual revenue from 1990 to 2000") might be best shown as a line chart.
Ерекшеліктері
Диаграмманың түрлері сан алуан болуы мүмкін. Алайда, диаграмманың деректерден мағына шығару қабілетін қамтамасыз ететін ортақ ерекшеліктері бар. Әдетте, диаграммадағы деректер графикалық түрде бейнеленеді, себебі адамдар мәтінге қарағанда суреттерден тез әрі оңай түсінік алады. Сондықтан, мәтін көбінесе деректерді түсіндіру және толықтыру үшін қолданылады. Графикте мәтіннің ең маңызды қолданыстарының бірі – атауы. Графиктің атауы әдетте негізгі графиканың жоғары жағында орналасады және график деректері нені көрсететінін қысқаша сипаттайды. Деректердегі өлшемдер жиі осьтерде көрсетіледі. Көлденең және тік осьтер қолданылса, олар әдетте x және y осьтері деп аталады. Әрбір осьтің шкаласы болады, ол белгілі бір аралықтармен бөлінеді және әдетте сандық немесе санаттық көрсеткіштермен бірге келеді. Әрбір осьтің жанында немесе сыртында оның қандай өлшемді білдіретінін қысқаша түсіндіретін таңба орналасады. Егер шкала сандық болса, таңбаның соңында жақшада сол шкаланың өлшем бірлігі көрсетіледі. Мысалы, "Саяхат еткен қашықтық (м)" – бұл x осьі үшін тән таңба, және ол метрмен өлшенген саяхат еткен қашықтық график ішіндегі деректердің көлденең орналасуымен байланысты дегенді білдіреді. График ішінде деректерді визуалды түрде дұрыс орналастыруға көмектесетін сызықтардың торы болуы мүмкін. Торды тұрақты немесе маңызды аралықтардағы сызықтарды ерекшелеп көрсету арқылы жақсартуға болады. Ерекшеленген сызықтар негізгі тор сызықтары деп аталады, ал қалғандары – қосалқы тор сызықтары. Диаграммадағы деректер түрлі форматта болуы мүмкін және диаграммада көрсетілген орынға сәйкес келетін деректерді сипаттайтын жеке мәтіндік жазбаларды қамтуы мүмкін. Деректер нүктелер немесе пішіндер түрінде, байланысты немесе байланыссыз, сондай-ақ түстер мен үлгілердің кез келген комбинациясында көрсетілуі мүмкін. Бұдан өзге, ақпаратты одан әрі түсінуге көмектесу үшін графикке қорытындылар немесе қызығушылық тудыратын нүктелер тікелей қосылуы мүмкін. Егер диаграммадағы деректер бірнеше айнымалыны қамтитын болса, диаграммада түсіндірме (немесе кілт) болуы мүмкін. Түсіндірме диаграммадағы айнымалылардың тізімін және олардың графикада қалай көрсетілгенін көрсетеді. Бұл ақпарат диаграммадағы әрбір айнымалының деректерін анықтауға мүмкіндік береді.
Диаграммалық бағдарламалық қамтамасыз ету
Диаграммаларды қолмен салу мүмкін, бірақ компьютерлік бағдарламалар көбінесе енгізілген деректер негізінде диаграмманы автоматты түрде жасау үшін қолданылады. Көбінесе қолданылатын бағдарламалық құралдардың мысалдарымен "Диаграмма жасау бағдарламаларының тізімі" бөлімін қараңыз.