Кіріспе

Сандық деректердің графикалық бейнеленуі

Гистограмма – сандық деректердің таралуының визуальды бейнеленуі. Бұл термин алғаш рет Карл Пирсонмен енгізілген. Гистограмма құрудың бірінші қадамы – мәндер диапазонын «интервалдарға» (немесе «бөлімдерге») бөлу, яғни мәндердің барлық диапазонын бірнеше интервалдарға бөліп, содан кейін әр интервалға қанша мән түсетінін санау. Интервалдар әдетте, бір-біріне тікелей жанасқан, үсті-үстіне келмейтін аралықтар түрінде беріледі. Интервалдар (аралықтар) іргелес жатқан және әдетте (бірақ міндетті емес) бірдей өлшемде болады. Гистограммалар деректердің негізгі таралуының тығыздығы туралы жалпы түсінік береді және көбінесе тығыздықты бағалау үшін қолданылады: негізгі айнымалының ықтималдық тығыздық функциясын бағалау. Ықтималдық тығыздығы үшін қолданылатын гистограмманың жалпы ауданы әрқашан 1-ге нормалданады. Егер x осьіндегі интервалдардың ұзындығы барлығы 1-ге тең болса, онда гистограмма салыстырмалы жиілік графигімен сәйкес келеді. Гистограммалар кейде бағандық диаграммалармен шатастырылады. Гистограммада әр интервал мәндердің әртүрлі диапазоны үшін арналған, сондықтан гистограмманың өзі мәндердің таралуын көрсетеді. Ал бағандық диаграммада әр баған байқаулардың әртүрлі санатына арналған (мысалы, әр баған әртүрлі популяция үшін болуы мүмкін), сондықтан бағандық диаграмманы әртүрлі санаттарды салыстыру үшін пайдалануға болады. Кейбір авторлар бағандық диаграммаларда бағандар арасында бос орын болуын ұсынады, осылайша олар гистограмма емес екенін нақтылауға болады.

Жиынтық гистограмма

Жинақталған гистограмма — бұл белгіленген контейнерге дейінгі барлық контейнерлердегі бақылаулардың жиынтық санын көрсететін функция. Яғни, бір гистограмманың (mj) жиынтық гистограммасы (Mi) былай анықталады:

Квадрат түбірін таңдау

Бұл үлгідегі деректер нүктелерінің санын квадрат түбірге шығарып, келесі толық санға дейін жуықтайды. Бұл ереже көптеген қарапайым статистикалық оқулықтарда ұсынылған және көптеген бағдарламалық пакеттерде кеңінен қолданылады.

Стерджес формуласы

Стерджес ережесі биномдық үлестірімнен туындайды және жақынша қалыпты үлестірімді меңзейді. Стерджес формуласы контейнерлердің мөлшерін деректердің диапазонына байланысты есептейді және егер n < 30 болса, нашар жұмыс істеуі мүмкін, себебі контейнерлердің саны аз – жетіден кем болады және деректердегі тенденцияларды жақсы көрсетпейді. Керісінше, Стерджес формуласы өте үлкен деректер жиынтығы үшін контейнерлердің енін шамадан тыс үлкейтуі мүмкін, нәтижесінде гистограммалар тым тегіс болып шығады. Деректер қалыпты үлестірімге жатпаса, оның тиімділігі төмендеуі мүмкін. Скотт ережесімен және Террелл Скотт ережесімен – гистограммалар үшін тағы екі кеңінен қабылданған формуламен салыстырғанда, Стерджес формуласының нәтижесі n ≈ 100 болғанда ең жақын нәтиже береді. Бұл Стерджес ережесіне қарапайым балама ретінде ұсынылады.

Террелл-Скотт ережесі

Террелл-Скотт ережесі – қалыпты анықтамалық ереже емес. Ол асимптотикалық жағынан оптималды гистограмма үшін қажетті ең аз контейнер санын көрсетеді, мұнда оптималдық интегралдық орташа квадраттық қате арқылы өлшенеді. Бұл шектеу ең тегіс мүмкін тығыздықты анықтау арқылы шығарылады, ол кез келген басқа тығыздыққа көбірек контейнерлерді қажет етеді, сондықтан аталған бағалау «артық тегістелген» ереже деп те аталады. Формулалардың ұқсастығы және Террелл мен Скотттың осы ережені ұсынған кезде Райс университетінде болғандығы, бұл Райс ережесінің де содан туындағанын көрсетеді.

Ескертпе

Биндер санының пропорционалды болуының жақсы себебі мынадай: деректер шектелген ықтималдық үлестірілімінің тәуелсіз іске асырылуы ретінде алынған деп есептейік, оның тығыздығы тегіс. Онда гистограмма шексіздікке қарай бірдей "дөңгелек" болып қалады. Егер таралудың "ені" (мысалы, стандартты ауытқу немесе квартильдік диапазон) болса, онда биндердегі бірліктер саны (жиілік) шамамен тең болады және салыстырмалы стандартты қате шамамен тең. Тығыздықтың туындысы нөлге тең болмаса, келесі биндермен салыстырғанда жиіліктің салыстырмалы өзгеруі шамамен тең болады. Егер шамамен тең болса, онда шамамен тең болады. Бұл қарапайым куб түбір таңдауы тұрақты емес ені бар биндерге де қолданылуы мүмкін.

Қолданбалар

Гидрологияда жауын-шашын және өзен су ағыны деректерінің гистограммасы мен есептелген тығыздық функциясы, ықтималдық таралымымен талданып, олардың қалай өзгеретінін және қаншалықты жиі кездесетінін түсінуге көмектеседі. Мысалы, көк түсті суретте көрсетілген. Көптеген цифрлық кескіндерді өңдеу бағдарламаларында гистограмма құралы бар, ол пикселдердің контрастының/жарықтығының таралуын көрсетеді.