Кіріспе
Кең ауқымды дау-дамай мен қоғамдық пікірталасқа түрткі болатын мәселе немесе оқиға. "Cause célèbre" ( /kɔːz səˈlɛbrə/; көпше түрі – causes célèbres, жалғыздық сияқты айтылады) – кең ауқымды дау-дамай, үгіттен тыс және қызу қоғамдық пікірталас туғызған мәселе немесе оқиға. Бұл термин бұқаралық ақпарат құралдарында барлық мағынасында қолданылып келеді. Кейде оның прецеденттік құндылығы үшін (әрбір классикалық жағдай немесе "нақты мысал") атақты заңдық істерге қатысты жағымды мағынада қолданылады, ал көбінесе масштаб, ашу, жанжал немесе қастандық теорияларына байланысты жағымсыз мағынада қолданылады. Бұл термин – ағылшын тілінде жиі қолданылатын француз тіліндегі сөз тіркесі. Ағылшын тіліне толық қабылданғандықтан және ағылшын тіліндегі сөздіктерде курсивпен жазылмағандықтан, француз тілінен шыққан болса да, әдетте курсивпен жазылмайды. Көпшілік назардың белгілі бір оқиғаға немесе жағдайға аударылуы фактілерді анықтаудың орнына оларды жасыруы мүмкін екені байқалады. Бір зерделі ой айтушының сөзімен айтқанда: "Көптеген атақты істердің нағыз тарихы берілген дәлелдемелерде немесе адвокаттардың сөздерінде ешқашан ашылмайды, бірақ ғасырлар бойы шаң-тозаңнан қорғалған осы ескі құжаттардан қайта жаңғыруы мүмкін".
A cause célèbre (,/k//ɔː//z// //s//ə/'/l//ɛ//b//(//r//ə//)//audio=en us cause célèbre. ogg/ KAWZ səLEB(rə), koz selɛbʁ; pl. causes célèbres, pronounced like the singular) is an issue or incident arousing widespread controversy, outside campaigning, and heated public debate. The term continues in the media in all senses. It is sometimes used positively for celebrated legal cases for their precedent value (each locus classicus or "case in point") and more often negatively for infamous ones, whether for scale, outrage, scandal, or conspiracy theories. The term is a French phrase in common usage in English. Since it has been fully adopted into English and is included unitalicized in English dictionaries, it is not normally italicized despite its French origin. It has been noted that the public attention given to a particular case or event can obscure the facts rather than clarify them. As one observer states, "The true story of many a cause célèbre is never made manifest in the evidence given or in the advocates' orations, but might be recovered from these old papers when the dust of ages has rendered them immune from scandal".
Этимология
Француз тілінде "cause" сөзінің бір мағынасы – заңдық іс, ал "célèbre" сөзі "әйгілі" дегенді білдіреді. Бұл тіркес 1763 жылы жарық көрген 37 томдық "Nouvelles Causes Célèbres" жинағымен бастау алды, ол 17-18 ғасырлардағы белгілі француз сот шешімдерінің баяндамаларынан құралған еді. Ағылшын тілінде сөйлейтін адамдар бұл тіркесті көп жылдар бойы қолданғанмен, 1894 жылы Альфред Дрейфустың Англия мен Франция арасындағы саяси байланысты нығайтып, терең мәдени байланыстар орнаған кезеңде тыңшылық қылды деген айыптамадан кейін оның қолданысы кеңірек тарады. Екеуі де әлемдік назарды өзіне тартты, ал жақындық немесе қарым-қатынасты жақсарту кезеңі ағылшын тілін ресми түрде байытты.