Кіріспе

Рур аймағындағы поляк қауымдастығы 19 және 20 ғасырларда Рурполен (,) - 19 ғасырдан бастап Батыс Германиядағы Рур аймағында өмір сүрген поляк көшіп келушілері мен олардың ұрпақтарына арналған неміс сөздігі. Польшалықтар (оның ішінде мазури, кашуб, силез және басқа топтар) Германия империясының поляк тілінде сөйлейтін аймақтарынан тез индустрияланған аймаққа көшіп келді.

Шығу тегі

Көшіп келушілер негізінен Германияның сол кездегі шығыс провинцияларынан (Позен провинциясы, Шығыс Пруссия, Батыс Пруссия, Силезия провинциясы) келді, олар Пруссия Корольдігімен 18-ші ғасырдың аяғында немесе одан бұрын Польшаның бөліністерінде сатып алынды және онда поляк тілді халық көп болды. Бұл көші-қон толқыны, Остфлюхт деп аталады, XIX ғасырдың аяғында басталды, Рурполеннің көпшілігі 1870 жылдары келді. Көшіп келгендер тау-кен, болат және құрылыс салаларында жұмыс тапты. 1913 жылы 300-350 мың поляк және 150 мың мазури болды. Олардың үштен бірі Рур аймағында дүниеге келген. Протестанттық мазуриандар католик поляктармен бірдейленуге келіспей, Пруссия мен Германия империясына адалдықтарын атап өтті.

Неміс империясы

Бірінші поляк ұйымы Jedność 1876 жылы Дортмундте кітап сатушы Хиполит Сибильский құрды. 1890 жылы Бохумда аймақтағы алғашқы поляк газетi Wiarus Polski басылды. Облыста әртүрлі поляк ұйымдары құрылды, соның ішінде Towarzystwo św. Михала ("Изге Михаил клубы") 1888 жылы, Związek Polaków w Niemczech ("Германиядағы поляктар лигасы") 1894 жылы, "Sokół" поляк гимнастика қоғамының аймақтық филиалы 1898 жылы, pl ("Польша кәсіби одағы") 1902 жылы. Түрлі жерлерде, соның ішінде Дортмунд, Бохум, Херне, Виттен, Реклингаузен, Оберхаузен, де (қазіргі Кастроп Раусель ауданы), де (қазіргі Гельзенкирхен ауданы), де және Лаар (қазіргі Дюсбург аудандары) ондаған польшалық кітап дүкендері құрылды. Сондай-ақ, поляк компаниялары, кооперативтері, банктері болды, ал біріншісін поляктардың көптеген ойыншылары болғандықтан, немістер оны тіпті "Polackenverein" ("Поляк клубы") деп атады. Рур аймағындағы поляк қауымының негізгі орталығы Бохум болды, ал 1905 жылдан бастап көптеген ұйымдар мен кәсіпорындар Ам Кортландер көшесінде орналасқан, сондықтан оны "Кішкентай Варшава" деп атаған. Бохумдағы бұрынғы Редемпторист монастыры 1873 жылы Културкампф кезінде Пруссия үкіметімен жабылған, қайта ашылды және поляк діни орталығы болды. Рурполеннің азаматтар құқықтары Германия империясының поляктарға қарсы саясатымен көптеген жағынан шектелген. Алғашында неміс шенеуніктері поляк халқы германизацияға берілер деп үміттенсе, ақырында олар ұзақ мерзімді стратегияның табысты болатынына үмітін жоғалтты. Польша мектептерінің аккредиттеуден бас тартылды, ал мемлекеттік мектептер этностық әртүрлілікті ескеруден қалды. Польша тілінде сөйлейтін оқушылардың көп пайызын құрайтын мектептерде неміс қызметкерлері оқушыларды бөліп алды. Польшалықтар поляк діни қызметкерлерін және поляк тілінде құлшылық етуді талап етті.

Соғыс аралығы мен Екінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және тәуелсіз Польша қайта құрылғаннан кейін көптеген поляктар бұл аймақтан кетіп, Польшаға оралды, бірақ едәуір қауым қалды. Өңірдегі қалған поляк халқына қамқорлық жасау және поляктердің Польшаға оралуын жеңілдету үшін 1920 жылы Эссенде поляк вице-консулдығы құрылды, кейіннен ол консулдыққа көтерілді және ақырында 1936 жылы Дюссельдорфқа көшті. Соғыс аралығында Рур аймағындағы поляктардың негізгі газеті 1921 жылдан бері Гернда шығарылатын Naród болды, ал Рур аймағындағы ең көне поляк газеті Wiarus Polski 1923 жылы Польшаның Познань қаласына көшірілді. Бохум Германиядағы поляктар одағының үшінші округінің штаб-пәтері болды, ол Вестфалия мен Рейнландты ғана емес, сонымен қатар Баден мен Пфальц аймағын қамтыды. Польшалық шіркеу қызметтері көптеген шіркеулерде, көбінесе бір қаладағы бірнеше шіркеулерде (Бохум, Кастроп, Дортмунд, Дюйсбург, Эссен, Гельзенкирхен, Херне, Люнен және Оберхаузен сияқты) өткізілді, алайда соғыстар аралығында олар біртіндеп шектелді, тыйым салынды немесе жойылды. 1934 жылы соңғы поляк кеңесшісі Боттроп қалалық кеңесінен шығарылды. 1935 жылғы бағалау бойынша Вестфалия мен Рейнландтағы поляк ұйымдарының 21 500 мүшесі болды. 1939 жылдың басында Рур аймағында поляктарға қарсы тәртіпсіздіктер болған жоқ, бірақ нацистік Германия поляк белсенділері мен ұйымдарына бақылауын арттырды және поляк баспасөзін цензуралады. Неміс шабуылын күткен поляк белсенділері поляк ұйымдарының құжаттарын сақтап қалды. 1939 жылы 15 шілдеде Гестапо Германиядағы поляктар одағының Бохумдағы штаб-пәтеріне кіріп, оны іздестіріп, оның басшысы Михаль Весоловскийді тергеді. Содан кейін нацистер аймақтағы поляк ұйымдарына жаппай іздестіру жүргізді және поляк белсенділерін тергеді, бірақ олар поляктар бұрын жасырып қойған поляк белсенділерінің тізімдерін ала алмады. Нацистердің қасіреті мен қуғын-сүргін тез күшейді. Нацистер жиналыс еркіндігін шектеп, цензураны күшейтті және поляктарды қудалау мен тұтқындау туралы хабарлаған поляк баспасөзін тәркіледі. Осыған байланысты аймақтан көптеген поляктар Бохумға ұйымдық және ақпараттық кездесулерге келді. 1939 жылы 24 тамызда Гестапо қамауға алу қаупімен 30 жетекші поляк белсендісін Бохумдағы Гестапо станциясына келіп, поляк ұйымдарының мүшелерінің тізімін ұсынуды талап етті, бірақ бұл да нәтиже бермеді. Неміс басқыншылығының күшейгеніне байланысты көптеген поляк ұйымдары қоғамдық қызметін тоқтатты. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Рурда қалған барлық поляк ұйымдары нацистердің таратылуына ұшырады. 1939 жылдың 11 қыркүйегінде Рур аймағынан келген 249 жетекші поляк белсенділері тұтқындалып, кейін концлагерлерге орналастырылды. Олардың кем дегенде 60-ы нацистік Германияда өздерінің қызметі үшін өлтірілді. Польшалық ұйымдардың Бохумдағы штаб-пәтерлері мен үй-жайлары нацистік Германиямен тоналып, иелініктен алынды. Құлатудан аз уақыт бұрын шіркеу қоңыраулары Польшаға жіберілді. Дортмунд, Эссен, Унна және Виттен.

Салдары

Қазіргі уақытта Рур аймағының шамамен бес миллион тұрғынынан 150 мыңға жуығы поляк ұрпағы деп есептеледі.