Кіріспе

Матарам сусухунаны (1677 - 1703) Амангкурат II (Рахмат деп те аталады; 1703 жылы қайтыс болды) - Матарам сұлтандығының сусухунаны 1677 жылдан 1703 жылға дейін. Тақты алғанға дейін ол мұрагер ханзада болған және Pangeran Adipati Anom атағын алған. Ол Еуропа стиліне тән киім киген алғашқы Яван монархы болды, сондықтан ол Сунан Амрал деген лақап ат алды, Амрал деген сөз Яван тілінде "адмирал" деген мағынаны білдіреді.

Өмірбаян

Раден Мас Рахмат ретінде туған ол Матарамның Амангкурат I мен Сурабайдың принцес Пекиктің қызы Рату Кулонның ұлы болды. Амангкурат II-нің көптеген әйелдері болған, бірақ оның тек бір баласы болған, Сутикна (кейін Амангкурат III). Бабад Танах Жавиге сәйкес, Сутикнаның анасы Амангурат II-нің басқа бір әйеліне сиқыр қолданған, сондықтан олар балалы бола алмады.

Отбасыдағы қақтығыс

Рахмат Сурабайда өскен. Содан кейін ол Плеред сарайына адипати аном (тақ мұрагері) ретінде көшіп барды. Алайда, оның ағасы ханзада Сингасаримен қарым-қатынасы нашарлай бастады. Сондай-ақ, ханзадалық мәртебе Принц Сингасариге берілетіні туралы хабар да тарады. 1661 жылы Рахмат әкесіне қарсы көтеріліп, оған Аманкурат I-ге қарсы топтар қолдау көрсетті. Кішігірім көтеріліс басылды, бірақ Аманкурат I 1663 жылы Рахматты уландырып, олардың қарым-қатынасын нашарлатты. 1668 жылы Рахмат өзінің әкесінің кәнизагы болатын Сурабай қызына ғашық болады. Пәрмен Пэкик Рахматқа үйленуі үшін оны ұрлап әкетті. Бұл Аманкуратты ашуландырып, оның отбасымен бірге Пэкикті өлтірді. Рахмат Рара Ойиді өлтіруге мәжбүр болғаннан кейін кешірілді.

Трунаджаямен одақ

Амангкурат I сондай-ақ Rahmat-тан мұрагер ханзада лауазымын тастап, оны Пугаре ханзадасына (болашақтағы Pakubuwono I) тапсырды. 1670 жылы Рахмат Кажоран отбасының рухани ұстазы Сунгуру Рамадан көмек сұрады. Сунга Рама өзінің бұрынғы күйеу баласы Мадурадан келген Трунаджаяны өзінің көмекшісі ретінде таныстырды. 1674 жылы Макассардағы Каранг Гейлесонг және оның ізбасарлары Матарамға келді. Олар Матарамда жер телімін сұрады, бірақ Амангурат І оны қабылдамады. Олар бас тартудан ренжіді және Шығыс Явада көтерілген Трунаджаяға қосылды. Рахмат оларға жасырын түрде Бесукидің Демуң қаласында (қазіргі Ситубондо аймағы) жер телімін берді. Карең Галсонг пен Трунаджаяның фракциясының бірігуімен олардың ұжымдық күші ұлғайып, оны басқару қиындады. Рахмат уайымдап, әкесінің қасына келуге шешім қабылдады. Ол өзінің мұрагерлік орнын қайта алды, өйткені Принц Пугер бүлікті қолдаған Кажоран отбасынан шыққан анадан туған. Рахмат пен оның әкесі Амангкурат I-нің қайта қосылуымен Трунаджая мен Каранг Галсонгтың көтерілісі барған сайын күшті болды. Ақырында, Трунаджая 1677 жылы 2 шілдеде Плеред сарайына шабуыл жасады. Амангкурат I мен Рахмат батысқа қашып кетті, ал сарайды Пугаер ханзадасы Кажоран отбасының барлық мүшелері Трунаджаяны қолдамағанын дәлелдеу үшін қорғады. Алайда, Пюгер ханзаданың өзі Каженарға айдалды.

Трунаджая көтерілісінің соңы

Амангкурат II 1677 жылы Трунаджая көтерілісінің шыңына шыққан кезде монарх болды. Ол әкесі Амангкураттың орнын басып алды. Ол 1677 жылы сотты жаулап алған Мадураның ханзадасы Раден Трунаджаяның Плеред қаласынан қуып жібергенінен кейін Тегалда қайтыс болды. Бабад Танах Жавиге сәйкес Амангкурат І-нің өлімі оның ұлы Рахмат берген сусындардағы удың салдарынан болды. Осыған қарамастан, Рахмат оның орнын басушы болып тағайындалды. Тегал қаласында Рахматты Тегал регенті Марталая қарсы алды. Рахмат бастапқыда Трунаджаяға қарсы соғысудың орнына хажға баруды жоспарлаған. Бірақ ол кенеттен жоспардан бас тартты, өйткені ол вахю кепрабонды (құдайдан келген тапсырманы) алды. Содан кейін Рахмат әкесі қалағандай Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясымен жұмыс істеді. Әкесі сияқты Амангкурат II де ешбір көмекке мұқтаж емес еді, өйткені ол әскері мен қазынасы жоқ қашып кетті. Патшалығын қайтарып алу үшін ол Голландияның Шығыс Үндістан компаниясына (VOC) едәуір жеңілдіктер жасады, содан кейін ол оны қайта қалпына келтіру үшін соғысқа барды. 1677 жылдың қыркүйегінде Джепара қаласында келісімге қол қойылды. Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының өкілі Корнелис Спильман болды. Карауан регентшілігі мен Панарукан, Ситубондо регентшілігі арасындағы Яваның солтүстік жағалауының көп бөлігі соғыс шығындарын төлеу кепілі ретінде Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясына ипотекаға берілді. Голландия үшін Матарам империясының тұрақтылығы, оларға үлкен қарыздар болуы сауда-саттықты қолайлы шарттармен жалғастыруға көмектеседі. Олар патшалықты біріктіру үшін әскери күш-қуатын жұмсауға дайын еді. Макаскар мен Амбоннан келген жеңіл қарулы әскерлерден және ауыр жабдықталған еуропалық сарбаздардан тұратын голландиялық көп ұлтты күштер алғаш рет 1678 жылы қарашада Кедириде Трунаджаяны жеңді, ал Трунаджая 1679 жылы Малангтың батысындағы Нгантанг маңында тұтқындалып, 2 қаңтарда Амангурат II өз қолымен өлтірді.

Гири Кедатон көтерілісі

XVII ғасырдың басында Матарамның вазалы болған Гири Кедатон қаласы мемлекетінің өкілдері Трунаджая көтерілісін қолдады. Тенгуа Агенг Гири көтерілісшілердің күшін нығайту үшін белсенді түрде қолдау іздеді. Таққа отырғанда Амангкурат II Демак регентшілігінің Кадилангу қаласына келіп, Амангкурат I-ге көмектесуге дайын сарбаздары бар дана, зардап шекпейтін және ақылды ақсақал Тхуранг Натапражамен кездесті. Суннан Калиджаганың ұрпағы ретінде Тхуранг Натапражадан Яваның тарихын қайта жазуды сұрады, өйткені түпнұсқа қолжазбасын бүлікшілер өртеп жіберді. Бұл Бабад Танах Жавидің бастамасы болды. Амангкурат II сонымен қатар Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясымен одақ құрып, Гири Кедатоннан кек алу үшін қару-жарақпен қолдау тапты. Гири Кедатон үлкен қарулы күштерге ие болған Трунаджаяның соңғы одақтасы болды. 1680 жылы сәуірде Тхубанг Натапража Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының қолдауымен Гири Кедатонға қарай ауқымды шабуыл жасады. Ең жақсы қолбасшы, сондай-ақ, Гирi Кедатонның сенімді шәкірті болған ханзада Сингосари (Сенопати Сингосекар) болды. Соңында ол Тхубанга Натапражамен жекпе-жекте қаза тапты. Соңғысының сарбаздары аз болғанмен, олар әлі де Гири Кедатонды қиратуға қабілетті болды. Тенгуа Агенг Гири тұтқындалып, қамшымен өлтірілді. Оның отбасы да қырылып қалды. Осылайша Гири Кедатонның ақыры келді. 1683 жылы Кажоран отбасының мүшесі Уанакусума да бас көтерді. Оның Гунгунг-Кулулдағы көтерілісі сәтті басылды.

Жаңа сарай салу

Құлаған Плередді жаман деп санағандықтан Амангкурат II Ванкарта орманында жаңа сарай салып, астананы Пажанг жеріндегі Картасураға көшірді (Матарамға іргелес оңтүстік нүктесі Мерапи тауы мен Лаву тауының арасында). Бастапқыда Кадженарда тұрған Пугар ханзадасы Трунаджаядан кеткеннен кейін Плередке көшіп барды. Ол Амангкурат II-ге қосылудан бас тартты, өйткені ол Амангкурат II Рахмат емес екендігі туралы хабарды естіді (оның туған бауыры), керісінше, бұл Рахмат болып маскараланған Корнелис Спильманның ұлы. Бұл жаңалықтардың шатастырып жіберуі, ақыр соңында, хаостық жағдайға әкелді. 1680 жылы қарашада Плеред пен Картасура арасындағы соғыс болды. Бабад Танах Жауиде Матарам мен Картасура арасындағы соғыс деп аталады. 1681 жылы голландтар мен Амангурат II-нің одақ құруы Пюгер ханзадасын, оның жас туған ағасы Алаганы, ол таққа отырғанда, өзін susuhunan ing Alaga деп атаған, содан кейін 1681 жылы 28 қарашада берілсе, одан бас тартуға мәжбүр етті. Бабад Танах Жавиде Матарам сұлтандығы 1677 жылы құлдырағаны және Картасура сұлтандығы Матарамның мұрагері болғаны, оны Матарам ақсақалдары деп санаған Кадилангудан Тхубанг Натапража заңды етті.

Голландияға деген көзқарас

Явандық хроникалар Амангурат II-ді әлсіз билеуші ретінде бейнелейді, оған әсер ету оңай, ал оның туғаннан туған ағасы Пугар ханзада үкіметте терең рөл атқарды. Амангурат II голландиялықтардың көмегімен таққа отырды және соғыс шығынын 2,5 миллион гульдер төлеген. Голландияға қарсы шыққан Патих Нерангкусума оны қарыздан құтылуға көндірді. Голландиялықтар Амангурат II-ге таққа қайта отыруға көмектесіп, оны қатаң бақылауға алды. Амангурат II жағдайға, әсіресе жағалаудағы голландтық бақылауға наразы болды, бірақ ол қаржылық қарыздың құлдырауы мен голландтық әскери биліктің қатеріне қарсы әрекетке қабілетті емес еді. Патша голландиялықтардың позициясын әлсірету үшін бірнеше интригалар жасаған. Мысалы, ол Чиребон және Джохор сияқты басқа патшалықтармен ынтымақтастық орнатуға тырысты, ал соттың қорғанушысы голландиялықтардың отарлау кеңселеріне шабуыл жасағаны немесе Уонга Сурапати сияқты кеме қатынасын бұзғаны үшін іздестірілген адамдар болды. Амангкурат II оған Бабиронг ауылында резиденция берді, ал Уонгап Сурапати өзінің күшін сол жерде нығайтты. 1685 жылы Батавия (қазіргі Джакарта) Амангураттың сотына Сурапатты басып алу және голландиялықтар мен Амангурат II арасындағы келісімге қосымша мәліметтерді келісу үшін Трунаджаяны тұтқындаған офицер капитан Франсуа Такты жіберді. Франсуа Так Картасурадағы Сурапатиді қуып бара жатқанда қаза тапты, бірақ Батавияның өзі тұрақты емес болғандықтан, Батавия ештеңе істемеуге шешім қабылдады. Негізінен осы оқиғаға байланысты, билік етуінің соңына қарай Амангурат II-ге голландиялықтар қатты сенім артпайтын, бірақ Батавия Явадағы тағы бір қымбат соғысты туғызуға қызығушылық танытпаған. Амангкурат II кейін Untung Suropati және Nerangkusuma-ға Пасура регенттігін басып алуға рұқсат берді. Амангурат II-нің өзі тағайындаған Пасуранның регенті Ангджая құрбан болуы керек еді. Ол ағасы Ангавангсамен бірге Сурабаяға қашып кетеді. Амангкурат II-нің екіжақты ұстанымы Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының назарын аударды, ол Амангкурат II-нің Чиребон, Джохор, Палембанг және Англия сұлтандықтарына жазған хаттарын тауып алды, олар Голландия Республикасымен соғысқа шақырды. Амангурат II 1689 жылы капитан Джонкердің көтерілісін де қолдады. Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы Матарам сотына 2,5 миллион гульдерлік соғыс шығындары үшін қысымды арттырды. Амангурат II өзі Пасурауда Уонга Суропатиді басып кіргізуге қимыл жасап, қарым-қатынасты жақсартуға тырысты.

Өлім

Амангкурат II 1703 жылы қайтыс болды және оның орнын оның ұлы Амангкурат III (б. 17031705) басқарды. Оның билігі Бірінші Явандық мұрагерлік соғысымен белгіленді.