Кіріспе

1902 жылғы музыкалық экстраваганса Оз сиқыршысы - 1902 жылғы музыкалық экстраваганса, ол 1900 жылы Л. Франк Баумның "Оздың керемет сиқыршысы" романының негізінде жасалған. Баум кітап жазушысы болса да, Глен Макдоноу Баум сценарийді аяқтағаннан кейін әзіл жазушы ретінде жұмысқа алынды, ал кітапты көбінесе Финнеган есімді адам жазды. Оригиналды музыканың көп бөлігі Пол Тиетженске тиесілі және көбінесе жоғалып кетті, дегенмен ол әлі де жақсы есте сақталған және 1939 жылы MGM-де әңгіме классикалық фильм нұсқасы жасалған кезде талқыланып отырды. Бастапқы шоу екі комедиялық жұлдызының арқасында ерекше танымал болды: Фред Стоун Қорқытқыш рөлін ойнады және Дэвид С. Монтгомери Тін Woodman рөлін сомдады. Шоу 1902 жылы 16 маусымда Чикагодағы Гранд Опера үйінде премьерасы болып, 1903 жылы 21 қаңтарда Бродвейдегі Majestic театрына көшіп бармас бұрын, бүкіл орта батыста гастрольге шықты. Екінші компания құрылды, шоу 1903 жылдың қыркүйегінен 1904 жылдың наурызына дейін турнеге шықты, содан кейін "Edition De Luxe" жаңартылған "Majestic" театрына оралды.

Кейіпкерлер мен актерлік құрам

1902 жылы Чикагода ойнаған актерлер: Олар топтаманы Чикагодағы Гранд Опера үйінің менеджеріне Фред Р. Хамлинге ұсынды, ол оны ұнатты және Джулиан Митчеллге директор болуға жақындады. Митчеллге сценарий ұнамады, ол оның тамашалық жетіспеушілігін сынға алды, оны тым тыныш және шағын деп атады. Алайда, ол Хэмлинге "экстраваганзаның мүмкіндігін көре аламын" деген хабарлама жіберді. Митчелл жобаны қабылдағанда, ол Tietjens-тің кейбір түпнұсқалық нөмірлерін алып тастап, жаңа әншілерді әкелді. Ол Глен Макдонофпен бірге сценарийді қайта жазды, жаңа кейіпкерлер мен оқиғаларды енгізді, Қорқыт Арыстанның рөлін азайтты, Батыстың зұлым сиқыршысының келбеті толығымен жойылып, Доротидің серігі ретінде Тотоның орнына сиырды қойды. Баум бұл туралы уайымдаған, бірақ бірге жүрді. Ол Митчеллдің режиссерлік тәжірибесі, сондай-ақ Фред Стоун мен Дэвид Ц. Монтгомеридің комедиялық командасының Қорқытқыш және Тін Вудман рөлдерін ойнатуы шоуды сәттілікке жеткізеді деп үміттенді. Ол 293 қойылыммен орасан зор табысқа қол жеткізді.

Бастапқы өндіріс

Баумның 1901 жылғы сценарийін қайта жазу кезінде Митчелл Макдоноға тақырыптық әзіл-сықақ қосуды тапсырды. Баум МакДонауды The Chicago Record Herald газетіне жазған хатында Нью-Йорктің әзіл жазушысы ретінде сипаттады, ол шоу "жабайы және жүнді батыс каламбурларымен және мәжбүрлі әзіл-сықақпен" толы екендігі туралы сынға жауап берді. 1904 жылы 26 маусымда "Чикаго трибьюн" газетіне жазған хатында Баум мюзиклдің соңғы өнімінен "жүрегі жаралып, ұялған" деген аңыздарды жоққа шығарды: "Мен өзімнің пьесамды алғашқы қойылымда қалай қолданғанына қанағаттанбағандай сезінгенімді жеткілікті ақылсыз екенімді мойындаймын. Олар түпнұсқадағы оқиғаның үлкен кемшіліктерін байқап алады, бірақ ойынға қатысқандар ешқашан байқамайды". Ол бірнеше жаңалықтарға наразылық білдіргенін мойындады, бірақ ақыр соңында: "Адамдар өздеріне ұнайтын нәрсені алады, ал автордың жақтыратын нәрсесі емес, және Джулиан Митчеллдің ұлы продюсер ретінде қаралуының бір себебі - ол ойынға қатысатын үлкен массаға адал қызмет етуге тырысады және әдетте табысқа жетеді". Баумның сөздеріне түпнұсқа әндердің көпшілігін Пол Тиетженс жазды, бірақ үшін қоспағанда: "The Guardian of the Gate" (бірақ ол Тиетженске тиесілі), ол бірнеше орындаудан кейін қысқартылды, "The Different Ways of Making Love" (wooing) және "It Happens Every Day" Натаниел Д. Манн құрастырды. Кейін Манн Баумның 1908 жылғы "Фейрилог және радио пьесалары" кино / театрлық презентациясы үшін сазды жазды. Баумның әндерінің көпшілігі опереттадағыдай оқиғаға байланысты, бірақ орындалғанда, пьеса көбірек вадевильге ұқсады, ал басқа әншілер әндері жиі ауыстырылды. Мюзиклге енгізілген алғашқы ән "The Traveler and the Pie" ("Саяхатшы мен пирог") болды, ол "Қоңырқас" үшін үлкен ән болды. Баум мен Титженс оны "Сәбіз" немесе "Тайл Траст" атты пьеса үшін жазған, ол ешқашан шығарылмаған және мүмкін ешқашан аяқталмаған. Ән шоуда қалды. Джеймс О'Диа мен Эдвард Хатчинсон шоудың ең танымал әндерінің бірі "Сэммиді" жазды, онда Трикси Трифл король Пастория алдында жоғалған махаббат туралы ән салады, бірақ бұл шығарманың жалғыз сақталған жазбасын ер адам (Гарри Макдонаф) әндеген. Бұл нұсқада сиқыршылар негізінен жоқ; Солтүстіктің жақсы сиқыршысы пайда болады, оны Локаста деп атайды, ал Шығыстың зұлым сиқыршысы арнайы эффект болып табылады. Доротидің иті Тотоның орнына Имоджин есімді сиыр келді. Батыс зұлым сиқыршысы пайда болмайды, бірақ ол туралы айтылады, ал үшінші актіде ғана пайда болған оңтүстік ізгі сиқыршысы Глинда Митчелл 1903 жылы жазған. Оның бұл актінің оқиғасы Оз мен Глинданың аймағын бөліп тұратын шекаралық аймақта, Дороти мен оның достары Пасториядан қашып кетуге тырысқан кезде болған. Жаңа кейіпкерлерге Канзаста автокөлік жүргізушісі болып жұмыс істейтін Оздың шынайы патшасы Пастория II және оның әйелі, келіншек Трикси Трифл кіреді. Сонымен қатар Синтия Синч, Лэди Лунатик, Нимми Амее, Ник (Никколо) Чоппердің досы үшін прототип бар. Николо Чоппер өзінің әндерінің бірінің тақырыбы пиколодағы қабілетімен танымал және ол Баумның үлесі жоқ алғашқы Оз фильмі "Оздың керемет сиқыршысы" фильміне пиколода ойнайды. Сиқыршы әр түрлі этникалық стереотиптер ретінде ұсынылған, оны ойнаған адамға байланысты. Оған сэр Уайли Гейл мен генерал Рискит көмек көрсетті. Дэвид Л. Грин мен Дик Мартин "Оз" жинағында генерал Рискиттің суретін "Сэр Уайли Гайл" деп қате жазған, ал Дональд Эбботт бұл қателікті "Сөзгер Озды қалай құтқарып қалды" атты суреттеріне енгізді. Пьесадағы жануарлар, соның ішінде қорқынышты арыстан, пантомима дәстүріне сәйкес сөйлемеді. Арыстан костюмі реалистік болса да, МГМ фильміндегі Берт Лахрдан әлдеқайда көп, оның негізгі мақсаты - кейде комедиялық жеңилдік пен зұлымдарды қорқыту болды. Оның батылдыққа деген талпынысы мүлдем жоққа шығарылады, басқа кейіпкерлердің іздеулері әр түрлі комикалық күнделікті әрекеттердің пайдасына баса назар аударылады. Алайда ақыр соңында олардың Сиқыршының көмегіне жүгіну қалауы оларды революцияның дұрыс емес жағында ұстап, түрмеге қамап, ақыр соңында өлім жазасына кесіледі. Деос экс-машинада тағы бір торнадо Доротиді үйіне апарып әкетеді. Көптеген жаңа сюжеттік бұрылыстар мүлдем орынсыз. Қорғау өбiруiнен басқа, Дороти үш тілекке ие болады, оның бiрi елеулiлiкке ысырап етіледi. Екіншісі Қорқытқышқа өмір сыйлау үшін, ал үшіншісі Сер Дэшмофф Дейлидің (панталондық рөл) өзінің қызына, Кэрри Барриге жазған әнін үйренуі үшін пайдаланылады. Бұл әнді Баум мен Тиетженс жазған, бірақ кейбір бағдарламалар әнді Глен Макдоно және А. ...

Қабылдау

"Нью-Йорк таймс" газетінің сыншысы бұл шоуды "Мистер Беласконың құдайларының сүйіктісі" деп сипаттады. Леоне Лэнгдон Кей декорацияны жақсы көреді, бірақ Баумның сценарийін қарапайым деп санайды, көптеген жолдар "Бұл емес пе?" деп басталатынын айтып, Тиетженстің "контраст пен ырғақсыздығына деген сүйіспеншілігін" өкініш білдірді. Ресейдің Ұлы князі Борис Владимирович 1902 жылы Чикагоға саяхат кезінде хор қыздарының бірінің атлас аяқкиімінен шампан ішіп, айтарлықтай беделге ие болды.

Жалғасы

Пьесаның табыстылығы Баумды романның жалғасын жазуды төрт жыл бойы сұрағаннан кейін "Оздың керемет елі" романын жазуға итермеледі. Ол кітапты Монтгомери мен Стоунға арнады және Қорқытқыш пен Тін ағашы адам рөлдерін көрнекті етті, Дороти мен Қорқыт арыстан рөлдері естелікке дейін қысқарды. Команданың Сикерді жалғастыру үшін тастап кетуіне қарсылық білдіргеннен кейін, Баум сахналық мюзикл, The Woggle Bug, жазды. Ол Тін Woodman-ті жою, Scarecrow-ті Регент сэр Ричард Сподпен ауыстыру, Глинданы Маэттамен ауыстыру Моның сиқырлы монархы және Емеральд қаласын "Жәшелер қаласы" деп қайта атады, бірақ Оз бірнеше рет аталады. Атау кейіпкерінің алғашқы пайда болуы романның ортасынан ашылу сахнасына көшірілді, ал оның ұстазы профессор Новиталл, аты профессор Новиттке қысқартылды, генерал Джинжурдың көтеріліс армиясының капитаны Присси Принг есімді қызбен романтика деңгейіне көтерілді. Джек Пумпкинхед пен Воголь-Бэг комик командасы болды, олар Қорқытқыш пен Тін Woodman-ға ұқсас. Пьеса Чикагодағы Гаррик театрында қойылды және Баумның сценариін сынға алып, Фредерик Чапиннің сазгерлігін мақтады. Әндер интерполяцияланбаған (егерде екеуі бұрынғы көзден алынған және қате Баумға тиесілі), бірақ жалпы консенсус пьеса жалғасы емес, "Оз сиқыршысы" пьесасының ақшалай немесе ұрлауы болды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі қайта өрлеу

1945 жылы Милуоки азаматтық жеңіл опера компаниясы 1939 жылғы MGM фильміндегі Харбург / Арлен әндерін қамтитын Витмарк жалға беру нұсқасын шығарды. 1946 жылы Витмарктың жалға беру нұсқасын Милвоки Цивик Лайт Опера Компаниясы және Джон МакКормиктің компаниясы (Англияда) шығарды, онда 1939 жылғы MGM фильмінің элементтері мен әндері енгізілген. 1949 жылы Луисвилл Парк Театрлық Ассоциациясы үшін Денис ДюФор Оздың Мунь нұсқасын шығарды және оған 1902 жылғы музыкалық әндер кірді. 1952 жылы Техастағы Мемлекеттік жәрмеңке аудиториясында Тиетженс, Слоан, Арлен, Харбург және Габриэльсонның музыкасымен нұсқасы шығарылды. Лорето академиясы 1952 жылы MGM фильміндегі әндермен шоу шығарды. Музыкалық 1982 жылы мамыр айында Нью-Йорк қаласының Альма Глюк концерт залында Нью-Амстердам театр компаниясы концерттік нұсқасында орындалды. Ол 1998 жылы, 2006 және 2007 жылдары Флорида штатының Тарпон-Спрингс қаласында New Century Opera компаниясы қайта жаңғыртты. Версияны қазіргі уақытта New Century Opera компаниясының атқарушы және көркемдік директоры Константин Грейм бейімдеген. Огайо штатының Кантон қаласында орналасқан қоғамдық театр компаниясы - Кантон комик опера компаниясы 2010 жылы "қайта қалпына келтірілген" нұсқасын көрсетті. Ол 28 адамнан тұратын оркестр мен 50 актерлік құраммен орындалды. Оны Джозеф Н. Рубин түсіріп, режиссерлік және дирижерлік қызмет атқарды. 2016 жылы "Trollkarlen av Oz" деп аталатын швед өндірісі шығарылды және Дик Лундберг бейімдеп, режиссерлік етті, ол сонымен қатар Қорқытқыш пен сэр Уайли Гайлдың рөлін сомдады. 2023 жылы шоу Offsite Connecticut театрында өтті. Т. Крэфт шоуды бейімдеп, режиссерлік етті; ол сонымен қатар Дороти, Трикси және кейбір хор рөлдерін ойнады. Шоудың жазбасын YouTube-та табуға болады.