Кіріспе

Stari Grad () - Сербияның орталық бөлігіндегі Ужице қаласына жақын орналасқан қамал. Қазіргі уақытта ол құрып қалған, ортағасырлық серб сәулетінің үлгісі. Тарихшылар бұл қамал 14 ғасырдың екінші жартысында жақын маңдағы жолдар мен Ужице қаласындағы қозғалысты бақылау үшін салынған деп санайды. 1983 жылы Стари Град қорғалған мәдениет ескерткіші деп жарияланды және оны Сербия Республикасы қорғайды.

Орналасқан жері

Қалдық Детья өзеніне қатты құлайтын биік, тік жарлы төбе басында орналасқан. Өзен тас айналасында бұрқалып, қалмақты үш жағынан қоршап, қорғайды. Қалдық шынымен де жартастан тұр, ол Дьетнияның терең каньоны сияқты соңғы бөлігінен жоғары көтерілген.

Тарихқа дейінгі дәуір

Бұл аймақта мыңдаған жылдар бойы адам өмір сүрген. Дьетінья шатқалында және оның айналасында тарихқа дейінгі қоныстардың қалдықтары табылған. Екі негізгі орын бар. Стапарска Градина, Stapari ауылының маңында, 1950-ші жылдардың соңында, адам мекенінің үш деңгейі ашылған кезде, мұқият зерттелді. Ең төменгі және ең көнелері неолит дәуірінде пайда болған. Ортаңғы деңгей Винча Плочник мәдениетіне сәйкес келеді, ал үшінші деңгей қола дәуіріне жатады. Ең көне деңгейлерде қақпалар, сонымен қатар кейінгі кезеңдерден жер үсті тұрғын үйлер табылды. Тағы бір жер - Римское гробище ("Римдік зираты"). Бұл жер көп зерттелмеген, бірақ жер бетіндегі үлкен, тұрақты пішінді тас тақталардың қалдықтары табылды. 2015 жылы жергілікті тұрғындар бұл жерде қоғамдық суару бұрқағын салды.

Орта ғасырлар

Қалдықты XIV ғасырдың екінші жартысында жергілікті Vojinović ақсүйектер отбасы салған, олар Рудниктен бастап, Полимье, Подринье, шығыс Герцеговина мен Требиньеден бастап, Конавле мен Драчевицаға дейін, Дубровник республикасына көршілес жатқан кең аумақтарды басқарған. Ол билік етуші орын ретінде де, Ужицедің өзін де, Морава алқабын Босниямен, Хуммен, Адриатика жағалауымен және Дубровникпен Детенья өзені аңғары арқылы байланыстыратын керуендік жолды қорғау үшін салынған. Цитадель Никола Алтоманович билігі кезінде салынған болуы мүмкін. Оның тас мұнарасы болды, ал қалғаны, әрине, ағаштан жасалған. Қалдықты қысқа мерзімге қоршау кезінде коалиция қақпақтарды және қоршау машиналарын қолданды, бұл Альтомановичті берілуге мәжбүр етті. Асылжан Стефан Мусич өзінің қолбасшысы және аналық ағасы Лазардың үнсіз келісімімен Алтомановичті соқыр етті. Соғыстан кейін Лазар мен Твертко Алтомановичтің жерлерін бөлісті. Қалдық 1459 жылға дейін сербтердің иелігінде болды, содан кейін ол Осман империясына тиді, бірақ бұл кезеңде ол сирек аталды. Османдықтар қамалды қайта тұрғызып, кеңейтті. Қалдық 17 ғасырға дейін осылай болды, содан кейін Австрия-Түрік соғыстарына байланысты бекініс қайтадан кеңейтілді және жаңартылды. 1738 жылы Австрия тағы бір соғыстан кейін кері қайтқаннан кейін, түрік әскері қамалды қайтадан қалпына келтірді, оның ішінде цитадель мұнарасы да болды. 2017 және 2018 жылдары жоғары қала және орта қаланың бөліктері одан әрі ыдыраудың алдын алу үшін сақталды. Қиссалап қайта салынған цитадель мұнарасы көрікті жерлерге бейімделген. Жұмыс 2020 жылдың көктемінде басталады деп жоспарланған. Сонымен қатар, қала орталығының қалған бөлігін және бүкіл төменгі қаланың сақталуын қамтамасыз ету жобалары әзірленді. Орта қала толығымен қайта құрылады, оның ішінде қолөнершілер ауылы салынады. Қазіргі кезде цитадель мұнарасында көркем көрмелер өткізіледі, ал айналасындағы платода түрлі мәдени және қоғамдық жиындар өткізіледі. Көпір арқылы ескі қақпаға кіруге мүмкіндік беріледі. Қалдық жарықтармен безендірілген.

Туризм

Жоба бойынша қайта құрылған қамалды Детния бойында орналасқан туристік нысандар тобына қосу жоспарланған. Стари Градтың астында Дьетния өзенінде шағын гидроэлектр станциясы орналасқан. "Pod Gradom" (қаланың астында) деп аталатын бұл Сербиядағы және Балқандағы ең көне, Еуропадағы екінші және әлемдегі үшінші ең көне, АҚШ-тағы Ниагарадан кейін және Никола Тесланың қағидаларына сәйкес жобаланған. Ол Ниагарадан 4 жыл бұрын салынған. Қаланы дамытпай жатқан Стапарска Банья ("Стапари Спа") бірнеше жылу бұлақтары бар, сонымен қатар, шатқалда орналасқан. Екі бассейн салынса да, суға түсушілер бар, бірақ бұл су басу орны негізінен саздан жасалған. Термалды сулар ревматизм мен тері ауруларына көмектеседі. Жол қазір Ужице қаласындағы жағажайдан басталып, табиғи орта арқылы Стапарска Баняға дейін бұрылады. 2017 жылдың қыркүйегінде Сербиядағы алғашқы жасыл жол ретінде 8-ші Еуропалық жасыл жолдар сыйлығының 2-ші жүлдесін алды.