Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грек термині билеушіге арналған
Greek term for a ruler
Архонт (көпше түрі: ἄρχοντες, árchontes) – грек тілінде "билеуші" деген мағына беретін сөз, көбінесе нақты мемлекеттік қызметтің атауы ретінде қолданылады. Бұл "алғашқы болуға, билеуге" деген мағынаны білдіретін αρχ етістігінің еркек түріндегі қазіргі уақыттық жіктегіші, монарх және иерархия сияқты сөздермен ортақ түбірге ие.
Archon (, plural: ἄρχοντες, árchontes) is a Greek word that means "ruler", frequently used as the title of a specific public office. It is the masculine present participle of the verb stem αρχ , meaning "to be first, to rule", derived from the same root as words such as monarch and hierarchy.
Ежелгі Грекия
Ежелгі Грекия әдебиетінің алғашқы кезеңінде әртүрлі грек қалаларының басты билеушілерін архонттар деп атаған. Бұл термин грек тарихы бойында "клуб жетекшісі", "сисситиядағы үстелдердің иесі" және тіпті "Рим губернаторы" сияқты жалпы мағынада да қолданылды. Афинада үш бірдей архонттан тұратын жүйе қалыптасты, олар архонт эпоним (ἄρχων ἐπώνυμος), полимарх (πολέμαρχος) және архонт базилеус (ἄρχων βασιλεύς) деп белгілі болды. Аристотельдің "Афиналықтардың Конституциясы" бойынша, корольдік билік алдымен архонттарға жүктелді, ал бұл лауазымдар әр он жыл сайын аристократиядан сайлау арқылы толтырылды. Осы кезеңде архонт эпоним бас билеуші, полимарх қарулы күштердің басшысы, ал архонт базилеус азаматтық діни істерге жауапты болды. 683 жылдан кейін лауазымдар бір жылға ғана тағайындалды, ал жыл архонт эпонимнің атымен аталатын болды (көптеген ежелгі күнтізбелер жылдарды тізбектеп санамайтын). Келесі кезеңнің қалай өткені нақты емес, бірақ б.з.д. 487 жылдан кейін архонттар кез келген азаматтың ішінен жеребе арқылы тағайындалатын болды, ал полимархтың әскери міндеттерін стратегия деп аталатын жаңа генералдар тобы өз мойнына алды. Содан кейін полимархтың тек шағын діни міндеттері қалды. Архонт эпоним демократия кезінде мемлекет басшысының құрметті лауазымын сақтап қалды, бірақ саяси маңызы айтарлықтай төмендеді. Архонттарға "кіші архонттар" көмектесетін, олардың жиынтығы thesmothetai деп аталатын. 487 жылдан кейін бұрынғы архонттар Ареопагтың өмір бойына мүшесі болып тіркелді, бірақ сол кезде бұл ассамблеяның саяси маңызы күрт төмендеген еді. Афина конституциясына сәйкес, архонттар ақындар, драматургтер, актерлер мен қала тағайындаған хорегтерді (бай азаматтардың демеушілері) біріктіріп, фестивальдерді ұйымдастыруға жауапты болды. Архонт фестиваль басталғанға бірнеше ай бұрын бұл процесті бастап, үш драматургтен тұратын хорды таңдап алатын. Әр драматургке хорег тағайындалатын, оны да архонт бай азаматтардың арасынан таңдап, костюмдерге, маскаларға және хорды даярлауға қажетті барлық шығынды төлейтін. Архонт сондай-ақ әр драматургке басты актерді (протагонист), сондай-ақ екінші және үшінші актерлерді тағайындайтын. Қалалық Дионисия – наурыз айында өткізілетін ежелгі драмалық фестиваль, онда трагедия, комедия және сатиралық драма пайда болды, оны басты билеушілердің бірі, архонт эпоним басқарды.
In the early literary period of ancient Greece, the chief magistrates of various Greek city states were called archontes. The term was also used throughout Greek history in a more general sense, ranging from "club leader" to "master of the tables" at syssitia to "Roman governor". In Athens, a system of three concurrent archons evolved, the three office holders being known as archon eponymos (ἄρχων ἐπώνυμος), the polemarch (πολέμαρχος), and the archon basileus (ἄρχων βασιλεύς). According to Aristotle's Constitution of the Athenians, the power of the king first devolved to the archons, and these offices were filled from the aristocracy by elections every ten years. During this period, the archon eponymos was the chief magistrate, the polemarch was the head of the armed forces, and the archon basileus was responsible for the civic religious arrangements. After 683 BC, the offices were held for only a single year, and the year was named after the archon eponymos. (Many ancient calendar systems did not number their years consecutively.) Although the process of the next transition is unclear, after 487 BC the archonships were assigned by lot to any citizen and the polemarch's military duties were taken over by a new class of generals known as strategoi. The polemarch thereafter had only minor religious duties. The archon eponymos remained the titular head of state under democracy, though of much reduced political importance. The archons were assisted by "junior archons", called thesmothetai (pl. of thesmothetēs). After 487 BC, ex archons were automatically enrolled as life members of the Areopagus, though that assembly was no longer extremely important politically at that time. Under the Athenian constitution, archons were also in charge of organizing festivals by bringing together poets, playwrights, actors, and city appointed choregoi (wealthy citizen patrons). The archon would begin this process months in advance of a festival by selecting a chorus of three playwrights based on descriptions of the projected plays. Each playwright would be assigned a choregos, also selected by the archon, from among the wealthy citizens who would pay all the expenses of costumes, masks, and training the chorus. The archon also assigned each playwright a principal actor (the protagonist), as well as a second and third actor. The City Dionysia, an ancient dramatic festival held in March in which tragedy, comedy, and satyric drama originated, was under the direction of one of the principal magistrates, the archon eponymos.
Византия империясы
Византиялық тарихшылар әдетте шетелдік билеушілерді архонттар деп сипаттаған. Болгар билеушілері өздерінің атақтарымен қатар, грек тіліндегі жазуларда Құдайдан берілген архон атағын жиі кездестіруге болады. Византия ішінде бұл термин кез келген ықпалды ақсүйек немесе магнатқа қатысты қолданылуы мүмкін, бірақ техникалық мағынада ол провинциялық губернаторлар тобына қолданылды. 8-9 ғасырларда олар Темаларға қарағанда төмен мәртебелі кейбір шеткі провинциялардың губернаторлары болды: Далмация, Кефалония, Крит және Кипр. Архонттар түрлі теңіз базалары мен сауда орындарына, сондай-ақ Византия билігіндегі жартылай тәуелсіз славян қонысқан аймақтарға (sclaviniae) басшылық етті. 10-12 ғасырларда архонттар белгілі бір қалалардың әкімдері ретінде де айтылады. Архонттың құзыретіне кіретін аймақ архонтия (ἀρχοντία) деп аталды. Бұл атақ сондай-ақ бірнеше қаржылық лауазымдардың иелеріне, мысалы, монета соғудың басшысы (ἄρχων τῆς χαραγῆς), императорлық шеберханалардың, арсеналдардың директорларына және т.б. берілді. "Ұлы архонт" (megas archon) атағы да "ұлы князь" сияқты шетелдік атақтардың аудармасы ретінде белгілі. 13 ғасырдың ортасында бұл императордың сарайындағы жоғары шенді лауазым ретінде бекітілді. Палеолог дәуірі бойында сақталды, бірақ ешқандай нақты функциясы болған жоқ.
Byzantine historians usually described foreign rulers as archontes. The rulers of the Bulgars themselves, along with their own titles, often bear the title archon placed by God in inscriptions in Greek. Inside Byzantium, the term could be used to refer to any powerful noble or magnate, but in a technical sense, it was applied to a class of provincial governors. In the 8th and 9th centuries, these were the governors of some of the more peripheral provinces, inferior in status to the themata: Dalmatia, Cephalonia, Crete and Cyprus. Archontes were also placed in charge of various naval bases and trade stations, as well as semi autonomous Slavic inhabited areas (sclaviniae) under Byzantine sovereignty. In the 10th–12th centuries, archontes are also mentioned as the governors of specific cities. The area of an archon's jurisdiction was called an archontia (ἀρχοντία). The title was also used for the holders of several financial posts, such as the head of the mint (ἄρχων τῆς χαραγῆς), as well as directors of the imperial workshops, arsenals, etc. The title of megas archon ("grand archon") is also attested, as a translation of foreign titles such as "grand prince". In the mid 13th century, it was established as a special court rank, held by the highest ranking official of the emperor's company. It existed throughout the Palaiologan period, but did not have any specific functions.
Кез-келген уақытта Константинополь патриархымен қарым-қатынастағы Православие шіркеуінің қарапайым жамағаттарына шіркеу басқаруындағы қызметтеріне құрмет көрсету мақсатында архонт атағы беріліп келеді. 1963 жылы АҚШ-тағы архонттар әулие Андрей орденіне біріктірілді, ол – қызмет көрсетушілердің қоғамы. Бұл архонт мәртебесі шіркеу иерархиясының бір бөлігі емес, тек құрметті мәртебе. Архонт – шіркеуге қосқан зор үлесі үшін, Әлемдік Патриарх Ғали Оттылығының құрметіне ие болған, православие шіркеуінің (жалпы алғанда) белгілі, ерекше және құрметті басшысы. Архонт православие діні мен дәстүрін қорғауға және насихаттауға ант етеді. Оның басты мақсаты – қасиетті Патриархатты және оның миссиясын қорғап, дамыту. Ол сондай-ақ адам құқықтарымен, шіркеудің және оның жамағаттарының әл-ауқатымен де айналысады. Бұл маңызды діни лауазым болғандықтан, үміткердің сенімі мен адалдығы мұқият қарастырылады; кандидат шіркеудің, епархияның, архиепархияның және қоғамның жалпы жақсаруына деген ұмтылысын көрсетуі керек.
From time to time, laity of the Orthodox Church in communion with the Patriarch of Constantinople have been granted the title of archon to honor their service to Church administration. In 1963, archons in the United States were organized into a service society, the Order of St. Andrew. This archon status is not part of the Church hierarchy and is purely honorary. An archon is an honoree by His All Holiness the Ecumenical Patriarch, for his outstanding service to the Church, and a well known, distinguished, and well respected leader of the Orthodox Church (at large). It is the sworn oath of the archon to defend and promote the Orthodox Church faith and tradition. His main concern is to protect and promote the Holy Patriarchate and its mission. He is also concerned with human rights and the well being and general welfare of the Church. As it is a significant religious position, the faith and dedication of a candidate for the role are extensively reviewed during consideration; the candidate should have demonstrated commitment for the betterment of the Church, Parish Diocese, Archdiocese and the community as a whole.
Басқа қолданыстар
"Архон" қазіргі грек тілінде белгілі бір мәртебеге немесе билікке ие болған адамды білдіру үшін, άρχοντας (архонта) түрінде сөйлеу тілінде қолданылады. Араб тілінде сөйлейтін копттар шіркеу терминологиясында архен (أرخن) түрінде қолданып, мирян қатарынан бастаушы мүшеге берілген лауазым ретінде пайдаланады. Архон – Сицилияның жоғары лауазымды шенеуніктерiнiң атағы болған. Сондай-ақ, ол бауырластықтар мен студенттік ұйымдарда атау ретінде қолданылуы мүмкін. Гностикалық діни дәстүрлерде архон термині көбінесе жеті түрлі табиғаттан тыс күштер тобын білдіреді, олар жеті классикалық планетамен байланысты және физикалық әлемді құруға жауапты деп есептеледі. Бағдарламалық жасақтама инженерлігі саласында Архон архитекторлар тобын атау үшін қолданылуы мүмкін.
"Archon" is used in Modern Greek colloquially, as άρχοντας (archontas), for someone that holds a form of status or power, and the Arab speaking Copts use it in church parlance in the form أرخن as a title for a leading member of the laity. Archon was the title of Great Officers of Sicily. It can also be used as a title in fraternities and sororities. In Gnostic religious traditions, the term archon generally refers to a group of seven supernatural beings, associated with the seven classical planets and considered to be responsible for the creation of the physical world. In the Software Engineering space, Archon can be used to refer to a group of architects.