Кіріспе
Румын австралиялық кәсіпкер Василе Фрэнк Тимиш (1964 жылы туған) - Лондонда тұратын румын австралиялық кәсіпкер, тау-кен және мұнай өндіру саласына қызығушылық танытады. The Sunday Times Rich List 2008 жылы оның байлығын 162 миллион фунт стерлинг (238 миллион АҚШ доллары) деп бағалады, бұл оны Ұлыбританиядағы 497-ші ең бай адам етіп қойды. Румындық "Капитал" журналы Тимишты 2006 жылы 290 миллион долларға бағалағандай, ең бай румынның 9-орыны деп есептеді. 2012 жылы ол 1,34 миллиард фунт стерлинг (2,13 миллиард АҚШ доллары) байлығымен ең бай румын болды. BBC News-тің тергеуінде 2017 жылы Тимиш сән-салтанатпен өмір сүргеніне қарамастан, 35,20 фунт стерлинг салық төлегені және Салықтық әділеттілік желісінің Тимишке салықтық алаяқтық үшін тергеу жүргізуді ұсынған мәлімдемесін енгізгені айтылды. 2017 жылы BP Франк Тимистің Сенегал газ кен орнындағы үлесін 250 миллион долларға сатып алды, кейіннен құжаттарда Тимистің компаниясына төленетін қосымша 912 миллиард доллар авторлық сыйақы ашылды. Екі тарап та қылмыс жасағанын мойындамайды, ал Тимистің құны 12 миллиард долларға тең.
Vasile Frank Timiș (born 1964) is a Romanian Australian businessman living in London, with interests in mining and oil extraction industries. The Sunday Times Rich List estimated his wealth at £162m (US$238m) as of 2008, making him the 497th richest person in Britain. The Romanian magazine Capital reckoned Timiș to be the 9th richest Romanian, estimating his wealth at $290m as of 2006. In 2012 he became the richest Romanian with a net worth of £1.34 billion (US$2.13 billion). A BBC News investigation alleged that Timiș paid £35.20 in tax in 2017 despite living a life of luxury, and included a statement from the Tax Justice Network suggesting that Timiș be investigated for tax fraud. In 2017, BP acquired Frank Timis's stake in a Senegal gas field for $250 million, with documents later revealing an additional $9–12 billion in royalties to be paid to Timis's company. Both parties deny wrongdoing, with Timis having an estimated net worth of $12 billion.
Ерте өмір
Марамуреш ауданындағы Борша қаласында туған ол автомеханиктер кәсіптік мектебін бітірді. Ол Румыниядан шығып, Батыс Австралиядағы Перт қаласында босқын ретінде қоныстанды. Австралияда ол героинді жеткізу ниетімен ұстағаны үшін айыпты деп танылып, 27 000 австралиялық доллар айыппұл төледі.
Австралиядағы компаниялар
Тимис сексенінші жылдары героин ұстағаны үшін екі рет тұтқындалған және Торонто қор биржасы осы айыптауларды жария етпегені үшін компанияның директоры болуға "қажетсіз" деп танылған. Тимиш Австралияда өзінің жеке көлік компаниясын құрды, оған тек бір жүк көлігі ғана тиесілі. Алайда 1986 жылы 15 806 австралиялық доллардың қарызымен банкрот болды. Jurnalul Național газетінің мәліметінше, Timiș компаниясы Gabriel Resources компаниясын Торонто қор биржасына қосқан кезде жариялаған өмірбаянында бұл факті туралы айтпаған, бұл заң бойынша талап етілетін. 1992 жылы ол Morwest Holdings Pty Ltd компаниясының бас директоры болды, ол алтын өндіру бизнесінің алғашқысы болды. Тимиш пен екі австралиялық кенші алты ай бойы Москито Крик деп аталатын аймақта алтын қазып, бірақ нәтиже сәтсіз болды. Осы аралықта ол тағы үш компанияны құрды: Ривердейл Майнинг, Тимис Корпорация және Карпат Инвестициялары, Иоана Тимиш пен оның әпкесі Иоана Маджикпен бірге. Бұл компаниялар Timiș компаниясы тарапынан таратылды және барлық кредиторлар толық төленді. Timiș румындық минералогия ғылыми-зерттеу институттарының әртүрлі деректер қорына кіре алды және аймақ туралы деректерді алды. Оның компаниясы сонымен қатар тиісті ғалымдарды және Румыния Қорғаныс министрлігінің Топографиялық департаментінің бұрынғы офицерін жалдады, олар аймақты картаға түсірді. Бұл шумақ Regal акцияларының бағасын 509 пенске дейін көтерді, компанияның нарықтық құны 500 миллион фунтқа жетті, бұл оны баламалы инвестициялық нарықтағы ең жоғары бағаланған компаниялардың біріне айналдырды. Көптеген жеке инвесторлар мен беделді мекемелер (оның ішінде Merrill Lynch, Commerzbank, Artemis және Schroders) компанияға 45 миллион фунт стерлингтен астам инвестиция салды. Бірнеше күннен кейін Тимиш компанияның активтерін сатуға келісті, содан кейін компанияның бас атқарушы қызметінен кетті. 2005 жылдың ортасына қарай Regal мұнай кен орнында мұнай бар екені анық болды, бірақ коммерциялық мөлшерде емес. Ағындылық күніне 30 баррель шамасында болды және "коммерциялық емес деп саналды". 2006 жылдың ақпан айында Regal Украинадағы газ өндіру лицензиясынан айырылды, бірақ бір жылдан кейін оны қайтарып алды. 2005 жылдың маусым айында Экологиялық топ, Альбурнус Майор, Румынияның Жоғарғы сотына ақпарат еркіндігі заңдарына сәйкес, Тимиш қандай да бір тергеудің астында ма деп сұрады. Оның есімі ұйымдасқан қылмыс бөлімі тергеген үш іске байланысты екендігі айтылды. Алайда, Timiș барлық талаптарды жоққа шығарды және ешқандай айыппұл салынбады. Румыния әкімшілігіне осы мәселе бойынша қойылған сұрақтарға жауап ретінде Timiș туралы ешқандай тергеу жүргізілмеген. Осы компанияның акцияларының құлдырауынан кейін, 2006 жылы баламалы инвестициялық нарық табиғи ресурстар саласындағы компанияларға қатысты ережелерді қатаңдатуды және бағаның ауытқуымен жалғасатын болашақ көпіршіктерді болдырмайтын сарапшыларды жалдауға шешім қабылдады.
African Minerals (AMI.L, Sierra Leone Diamond Corporation) болып табылады
2005 жылы Timiș Trust Серра-Леоне алмаз корпорациясының 30% акцияларын Бермудада тіркелген Timis Diamond Corporation Limited арқылы сатып алды. SLDC елдің солтүстік бөлігіндегі Сьерра-Леоне аумағының үштен бір бөлігінде пайдалы қазбаларды өндіруге құқық алады, оның ішінде кейбір маңызды алмас кен орындары мен Тонколили және Марампа темір кен жобалары бар. Компания сондай-ақ Ловеттада уран, Сула тауларында, Гори және Нимини тауларында алтын мен қарапайым металдарды барлауда. 2007 жылдың 16 тамызында AIM-де тіркелген компания African Minerals Limited (AMI) деп аталды. 2010 жылдың 15 наурызында AMI Тонколилидегі Нумбара және Симбили мақсаттарында орташа темірдің 29,9% -ы бар темір кенінің 10 миллиард тоннадан астамын (тәуелсіз бағаланған) минералды ресурстарды бағалау туралы алғашқы бағасын жариялады. Компанияның атқарушы төрағасы Тимиш 2006 жылдың маусым айында өзінің үлесін 34% -ға дейін, ал 2006 жылдың қыркүйегінде 34,6% -ға дейін (40,875,002 акция) арттырды. 2009 жылы бүкіл компанияның құны 45 млн фунт стерлинг (65 млн АҚШ доллары) болды. 2015 жылы Франк Тимис сол кездегі бас директор Алан Уотлингпен және қаржы директоры Мэтью Хирдпен бірге African Minerals компаниясын басқаруға алды. Компания өзінің 75% үлесін Shandong Iron and Steel Group компаниясына өте төмен бағамен сатуға мәжбүр болды. АМИ-дің жарты жылдық нәтижелері таңғажайып болды, компанияның тоқсандық өндірісі 4 млн. теңгеге жетті, бұл алдыңғы 3 аймен салыстырғанда 81%-ға жақсарды. 2014 жылдың қаңтар айында AMI алғаш рет операциялық қуаттылығын жеткізді, бірінші тоқсанда 5,3 млн тонна өндіріп, 4,6 млн тонна экспортқа шығарды. Компанияның табысы 2013 жылы 203 млн АҚШ долларын құрады, 2012 жылы 26,5 млн АҚШ доллары. Команда мен менеджменттің бар күш-жігеріне қарамастан, темір кенінің бағасының төмендеуі, әлемдік өсімнің баяулауы, Қытайдың аппетитінің төмендеуі және Эбола дағдарысы (есепке 15 000 адам жұқтырды және 4000 адамның өмірін жалмады) АМИ-ді ашық қалдырды. Бұл ретте, темір кен бағасының төмендеуі 2014 жылдың қаңтар айында 128,12 АҚШ долларынан 2014 жылдың желтоқсан айында 68 АҚШ долларына дейін және 2015 жылдың ақпан айында 63 АҚШ долларына дейін төмендеді. Бұл жағдай Эбола вирусымен бірге тау-кен өндіруші компания үшін қиындық тудырады. Шаньдун қалған қаражатты (100 млн АҚШ доллары) беруден бас тартты, ал олардың адвокаттары Linklater AMI акцияларының 75% -ын өте төмен бағамен және ашық емес процесс арқылы сатып алудың керемет мүмкіндігін мойындады. Басқарма, менеджмент және Тимис компанияны әкімшілікке жіберуден сақтау үшін жан-жақты күресті, бірақ тап осы perfect storm-ке тап болғандықтан және сол кездегі және одан кейінгі көптеген басқа кен өндіруші компаниялар сияқты, әкімшілікке барудан басқа альтернатива жоқ еді. Тимис өзінің барлық $450 млн-дық инвестициясын институционалдық инвесторлар, акционерлер мен облигация иелері сияқты жоғалтты. AMI Қытай басшылығымен Shan Steel ретінде жұмыс істеді, олар жақында Франк Тимис пен AML жасаған барлық жұмыс орындарын жоғалтып, тонколили жобасын тастады. Оның Timis Corporation компаниясы African Minerals банкротқа ұшырағанға дейін, Сиерра-Леонедегі тағы бір темір кен өндіруші компаниясы London Mining компаниясының операцияларын сатып алды. African Petroleum Corporation - Батыс Африкада әртүрлі мұнай және газ операцияларымен айналысатын компания, Австралия Ұлттық қор биржасында (NSX: AOQ) және Осло Bors (APCL) тіркелген.
Халықаралық мұнай
Тимиш Австралияда орналасқан, NSX-ге тіркелген (NSX коды: IOP) мұнай және газ барлау және өндіру компаниясы International Petroleum Limited-тің атқарушы емес директоры.
Пан-Африка минералдары
Тимиш Pan African Minerals Limited компаниясының бас директоры, оның Африкада әртүрлі операциялары бар, соның ішінде Буркина-Фасодағы Тамбаодағы үлкен марганец кен орнын барлау.
Еуропалық алтын кен орындары
2000 жылы Frank Timiș European Goldfields-тің 15% (EGU. L), Торонтода және AIM-де тіркелген Юкон компаниясы, оған Hellas Gold S. A. 95%-ы тиесілі. 2004 жылы EGU осы үлестің 21% -ын Timiș-тің өзінен 77,3 млн долларға сатып алды, үштен бірін қолма-қол және үштен екісін EGU акцияларында төледі, оның үлесі 18,9% -ға дейін жетті. Hellas компаниясының Грецияда үш тау-кен жобалары (Stratoni, Skouries және Olympias) және Румынияда екі компаниясы бар: European Goldfields Deva акцияларының 100% (Voia және Cainel периметріне жобалармен) және Deva Gold, Certej Mine, Bolcana және Băița Crăciunești акцияларының 80% . Ол 2006 жылдың қаңтар мен сәуір айлары аралығында компаниядағы барлық үлесін сатып жіберді.
Салықтық алаяқтық туралы айыптаулар
BBC News-тің тергеуінде Тимиштің 2017 жылы тек 35,20 фунт стерлинг табыс салығын төлегені айыпталды. BBC 2017 жылы оффшорлық трасттан алынған жалпы сомасы 670 000 фунт стерлинг болатын төлемдер салық төлеуден қашу үшін кейіннен салық салынбайтын несиелер ретінде сипатталды деп мәлімдеді. Салықтық әділдік желісінің директоры және басқарма төрағасы Джон Кристиансен Би-би-сиге Тимиш салықтан жалтарып жүрген сияқты екенін айтты: "Барлығы бұл салықшыны алдау үшін маневр екеніне нұсқайды. Егер бұл шын болса, онда бұл іс кейінге шегіну арқылы жүргізілгендіктен, бұл салықтық алаяқтық екеніне дәлел бар және оны тергеу керек". Тимиштың адвокаттары Би-Би-Сиге оның барлық салық міндеттемелерін толық орындағанын айтты. Тимиш бұл айыптауларды жоққа шығарды.
Саясат
2010 жылы ол британдық христиан партиясына жалпы сайлауға 100 000 фунт стерлинг берді.