Кіріспе
Ұшақтың құрлықтан немесе судан ұшып кетуінің тоқтатылуы Авиация терминологиясында ұшып кетуден бас тарту (RTO) немесе ұшып кетудің тоқтатылуы - ұшқыш ұшақтың ұшып кетуін тоқтатуға шешім қабылдаған жағдай, бірақ ұшақ жерден ұшып кетпей тұрып. Ұшудан бас тарту себептері әр түрлі, бірақ әдетте ұшақтың күдікті немесе нақты проблемасына байланысты, мысалы, қозғалтқыш ақаулығы; өрт; дұрыс емес конфигурация; ұшақтың басқару мәселесі; әдеттегіден гөрі баяу жылдамдық; автоматтандырылған ескерту сигналы (ы) жүйелік ақаулықты көрсетеді; қоршаған орта жағдайлары, мысалы, алдын ала желдің бұрылуы; немесе Әуе қозғалысын басқарудың нұсқаулары. Ұшудың үш кезеңі бар. Төмен жылдамдық режимі кезінде, әдетте 80 кт-тан төмен, тіпті кішігірім ақаулар кезінде де ұшудан бас тартылады. Жоғары жылдамдық режимінде, әдетте 80 кт жоғары, бірақ V1-ден төмен, кішігірім проблемалар ескерілмейді, бірақ ұшып көтерілу әлі де күрделі проблемалар үшін, әсіресе қозғалтқыштардың істен шығуы үшін қабылданбайды. Ұшу жылдамдығы V1 деп аталады, ол ұшақтардың әр ұшу алдында есептеледі. Шешім жылдамдығынан төмен ұшақ ұшу-қону жолағының соңына дейін қауіпсіз тоқтауы керек. Шешім жылдамдығынан жоғары ұшу-қону жолағынан ұшақ асып кетуі мүмкін, егер ұшу тоқтатылса, сондықтан ұшақтың ұшу қабілетіне күмән келтіруге негіз болмаса, бұл жылдамдықтан жоғары ұшуға рұқсат етілмейді. Егер V1 жоғарыда ауыр ақау пайда болса немесе күдік туындаса, бірақ ұшақтың ұшу қабілеті күмәнсіз болса, (күдікті) ақауға қарамастан ұшып көтерілу жалғасады және ұшақ мүмкіндігінше тезірек қонуға тырысады. Егер ұшақтың ұшу қабілеті күмәнді болса (мысалы, ұшақты қозғалту үшін айналдыра алмайтын ұшуды басқарудың үлкен ақаулығы болған жағдайда), ең жақсы нұсқа V1-ден кейін де ұшудан бас тартуы мүмкін, бұл ұшу-қону жолағының ықтималдығын қабылдауы мүмкін. Бір қозғалтқышты ұшақ қозғалтқышы істен шыққаннан кейін кез келген ұшуды қабылдамайды, жылдамдығына қарамастан, ұшуды жалғастыру үшін қуат жоқ. Егер ұшақ әуеде болса да, егер ұшу-қону жолағының жеткілікті бөлігі болса, онда ұшақ ұшып-қону жолағына тікелей түсуге тырысуы мүмкін. Бұл кейбір жеңіл екі қозғалтқыш ұшақтарға да қатысты болуы мүмкін. Ұшуды бастамас бұрын, егер бар болса, әуе кемесінің автожегі жүйесі іске қосылады. Автожегіткіш жүйесі автоматты түрде ең жоғары тежегішті қолданады, егер газды үдеуге немесе кері кернеуге түсірсе, ұшу кезінде алдын ала белгіленген жылдамдыққа жеткен кезде.
In aviation terminology, a rejected takeoff (RTO) or aborted takeoff is the situation in which the pilot decides to abort the takeoff of an airplane after initiating the takeoff roll but before the airplane leaves the ground. Reasons to perform a rejected takeoff vary, but are usually related to a suspected or actual problem with the aircraft, such as an engine failure; fire; incorrect configuration; aircraft control issue; unusually slow acceleration; automated warning signal(s) indicating a critical system failure; environmental conditions such as predictive windshear; or an instruction from Air Traffic Control. There are three phases of a takeoff. In the low speed regime, usually below 80 kts or so, the takeoff will be rejected even for minor failures. In the high speed regime, above usually 80 kts but below V1, minor problems are ignored, but the takeoff will still be rejected for serious problems, in particular for engine failures. The takeoff decision speed, known as V1, is calculated before each flight for larger multi engine airplanes. Below the decision speed, the airplane should be able to stop safely before the end of the runway. Above the decision speed, the airplane may overshoot the runway if the takeoff is aborted, and, therefore, a rejected takeoff is normally not performed above this speed, unless there is reason to doubt the airplane's ability to fly. If a serious failure occurs or is suspected above V1, but the airplane's ability to fly is not in doubt, the takeoff is continued despite the (suspected) failure, and the airplane will attempt to land again as soon as possible. If the airplane's ability to fly is in doubt (for instance, in the event of a major flight control failure which leaves the airplane unable to rotate for liftoff), the best option may well be to reject the takeoff even if after V1, accepting the likelihood of a runway overrun. Single engine aircraft will reject any takeoff after an engine failure, regardless of speed, as there is no power available to continue the takeoff. Even if the airplane is already airborne, if sufficient runway remains, an attempt to land straight ahead on the runway may be made. This may also apply to some light twin engine airplanes. Before the takeoff roll is started, the autobrake system of the aircraft, if available, is armed. The autobrake system will automatically apply maximum brakes if throttle is reduced to idle or reverse thrust during the takeoff roll once a preset speed has been reached.
RTO-ны сынау
RTO әдетте әуе кемесінің сертификаттау сынақтары үшін ең күрделі сынақтардың бірі ретінде қарастырылады. RTO сынағы ең нашар жағдайларда, яғни толығымен тозған тежегіштермен, ұшақ ең жоғары ұшу салмағына дейін жүктеліп, итермелеуші тетіктерді қолданбай жүргізіледі. RTO сынағы кезінде ұшақтың кинетикалық энергиясының көп бөлігі тежегіштер арқылы жылуға айналады, бұл дөңгелектердің тұтанушы тығыздағыштарының еруі мен оларды ауадан шығаруына әкелуі мүмкін. Кішігірім тежегіш өрттері рұқсат етіледі, егер алғашқы бес минут ішінде олар ұшақтың қауіпсіз және толық эвакуациясына кедергі келтірмесе.