Hezbollah Al-Hejaz

Кіріспе

Сауд Арабиясында, Кувейтте және Бахрейнде әрекет ететін шииттік ұлтшыл ұйым 1987-1989 жылдары партия Сауд Арабиясының ішінде және сыртында ресми Сауд мақсаттарына қарсы шабуылдар жасады. 1996 жылы Хобар мұнарасына жасалған бомбаға ұшырауға қатысы болғаннан кейін партия Сауд Арабиясында заңсыз деп танылды. Партия Иран үкіметінің "Ислам революциясын экспорттау" саясатының бір бөлігі болды. Партияның көпшілігі тұтқындалып, іс жүзінде жойылып кетті. 2014 жылы патшалық үкіметі оны террористік ұйым деп жариялады.

Алғашқы қызметі

Шиит ислам революциясынан кейінгі алғашқы жылдары Иран мен Сауд Арабиясы арасындағы қарым-қатынас шиеленісіп, тіпті жауыздыққа ұшырады. Конфликттің негізгі көзі - Сауд Арабиясының Шығыс провинциясындағы шиит азшылығына қатысты шаралары. Тағы бір маңызды фактор - Иран-Ирак соғысында Сауд Арабиясының Иракқа қолдау көрсетуі. Екі ел арасындағы қарым-қатынас 1980-жылдардың ортасында жақсарды, бірақ 1987 жылы Меккедегі қажылық кезінде орын алған зорлық-зомбылық оқиғасынан кейін кенеттен теріс бұрылыс алды. Ирандық паломшылардың демонстрациялары күшпен басылды, бұл 400-ден астам, негізінен ирандық, паломшыларды өлтірген қақтығысқа әкелді. Хиджаздың "Хезболла" ұйымы 1987 жылы мамыр айында Иранның белсенді қолдауымен құрылды. Хиджаз әдетте Сауд Арабиясының батыс бөлігі ретінде қолданылады. Бұл жерде ол бүкіл елді білдіреді, өйткені Сауд Арабиясы атауын қолдану Аль Сауд билеуші әулетін тануды білдіреді. Хезболла әл-Хиджаз мүшелері келісімге ресми түрде қатысушы болмағанымен және тіпті келіспеушіліктерін білдіргенмен, рақымшылыққа кірді және ұйым жалпы алғанда оның шарттарын сақтады. Ұйым мүшелері ашық оппозициялық саясаттан бас тартып, діни, әлеуметтік және білім беру іс-шараларына назар аударды. 1990 жылы Сауд Арабиясы мен Иран үкіметтері арасындағы дипломатиялық келісімнен кейін, топ өз шабуылдарын 1990 жылдардың басында тоқтатты. Сауд үкіметі Хобар мұнарасына жасалған бомбалаудан кейін бастаған қатаң шаралары ұйымның түп-тамырымен жойылған. 1998 жылы Шығыс Африка елшілігінің бомбаға ұшырауынан кейін және әсіресе 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін бірнеше бақылаушылар Хобар бомбаларының шынайы кінәгерлері туралы күмән білдірді. АҚШ-тың бұрынғы қорғаныс министрі Уильям Перри 2007 жылы Хобар шабуылдарына әл-Қайданың кінәлі екенін мәлімдеді. Сол кезде АҚШ әл-Каиданы елеулі қабылдамады. Алайда, әл-Каида шабуылдар үшін жауапкершілікті ешқашан өз мойнына алған жоқ. Томас Хеггаммер сол кезеңде әл-Каиданың осындай кең ауқымды шабуыл жасауға жеткілікті техникалық мүмкіндігі болмаған деп мәлімдеді. Басқалар бар дәлелдерге сүйенсек, шииттер кінәлі деп санайды. Хобардағы бомбалаудан кейін Хезболла әл-Хиджазға қатысы бар адамдардың көпшілігі Сауд Арабиясының билігімен тұтқындалды. Ұйым іс жүзінде өмір сүруін тоқтатты. Ұйымның көптеген мүшелері босатылды. АҚШ билігі айып таққан бірнеше адам әлі күнге дейін Сауд Арабиясында сотталмай түрмеде отыр. Хезболла әл-Хиджаздың әскери бөлімшесінің басшысы деп саналатын Ахмет Ибрагим әл-Мугассил, Хобар бомбасына қатысы бар деп күдікті, 2015 жылдың тамызында Бейрутта тұтқындалып, Сауд Арабиясына жеткізілді.

The first years after the Shiite Islamic Revolution the relations between Iran and Saudi Arabia were tense and even hostile. A major source of conflict was the Saudi authorities’ treatment of the Shia minority in the Kingdoms Eastern Province. Another important factor was the Saudi support for Iraq in the Iran–Iraq War. Relations between the two countries improved in the mid 1980s, but suddenly took a negative turn in 1987 after a violent episode during the Mecca pilgrimage of that year. Demonstrations of Iranian pilgrims were violently suppressed, which led to a stampede that killed over 400, mainly Iranian, pilgrims. The Hizbullah of the Hijaz was founded in May 1987 with active encouragement from Iran. Hijaz is generally used as the name of the western part of Saudi Arabia. Here it was denoting the whole country, as using the name Saudi Arabia would imply recognition of the Al Saud ruling dynasty. Although formally not a partner to the agreement and even voicing disagreements with it, Hizbullah al Hejaz members were included in the amnesty and the organization generally abided by its terms. The organization’s members mainly refrained from overt opposition politics and concentrated on religious, social and educational activities. After the diplomatic thaw between the Saudi Arabian and Iranian governments in 1990, the group ceased its attacks in the early 1990s. A series of crackdowns launched by the Saudi government after the Khobar Towers bombing almost completely eradicated the organization. After the East Africa embassy bombings in 1998 and especially the September 11 attacks in 2001, several observers expressed doubts about the true culprits of the Khobar bombings. Former US Secretary of Defence William Perry asserted in 2007 that he now believed that al Qaeda was responsible for the Khobar attack. Back in the day, US had not taken al Qaeda seriously. However, al Qaeda never claimed responsibility for the attacks. Thomas Hegghammer asserted that, during that period, al Qaeda lacked the sufficient technical capacity to launch such an extensive attack. Others have said that on balance, the available evidence suggests Shiite responsibility. After the Khobar bombing most of the members and people associated with the Hezbollah al Hejaz were arrested by Saudi authorities. The organization practically ceased to exist. Many of the members of the organization has since been released. Several others, including those indicted by US authorities, still remain in jail in Saudi Arabia without trial. The alleged head of the military wing of Hezbollah al Hejaz, Ahmed Ibrahim Al Mughassil, who was suspected of involvement in the Khobar bombing, was reportedly captured in Beirut in August 2015 and transferred to Saudi Arabia.