АҚШ-тың терроризмді қолдайтын мемлекеттер тізімі

Кіріспе

"Терроризмді қолдайтын мемлекеттер" деген белгілеу – АҚШ Мемлекеттік департаментінің мәліметінше, "халықаралық терроризм актілеріне қайта-қайта қолдау көрсеткені" айыпталатын мемлекеттерге қолданылады. Мемлекеттік департамент 2019 қаржы жылына арналған Ұлттық қорғаныс туралы заңтың 1754(c) тармағы, Қару-жарақ экспортын бақылау туралы заңның 40-тармағы және Сыртқы көмек туралы заңның 620A тармағына сәйкес осы тізімді сақтауға міндетті. Бұрын тізімге енген, бірақ кейіннен алынып тасталған елдер: Ирак, Ливия, Оңтүстік Йемен (1990 жылы таратылды) және Судан. 2022 жылы Украинаға Ресейдің басып кіруінен кейін Сенатқа Ресейді тізімге қосу туралы ұсыныс енгізілді.

Уақыт шкаласы

Уақыт сызығы: АҚШ Мемлекеттік департаментінің "Терроризмді қолдаушы мемлекеттер" 1979 жыл 1980-ші жылдар 1990-шы жылдар 2000-шы жылдар 2010-шы жылдар 2020-шы жылдар 012345678901234567890123456789012345678901234 🏴󠁵󠁳󠁴󠁸󠁿 Сирия

Иран

Иран 1984 жылғы 19 қаңтарда тізімге қосылды. Терроризм туралы елдік баяндамалар 2013:

quote|Жалпы шолу: 1984 жылы терроризмді қолдаушы мемлекет деп танылған Иран терроризмге қатысты қызметін жалғастырды, оның ішінде Газадағы палестиналық қарсылық топтарына және «Хезболлаға» қолдау көрсетуді. Сондай-ақ, Африкадағы ықпалын күшейтіп, Йемендегі хусит сепаратистеріне және Бахрейндегі шиит оппозициясына қару-жарақ жеткізуге тырысты. Иран Ислам революциялық гвардиясының «Құдс» күштерін (IRGC QF) және өңірлік серіктес топтарын сыртқы саясат мақсаттарын іске асыру, барлау операцияларын жабу және Таяу Шығыстағы тұрақсыздықты күшейту үшін пайдаланды. IRGC QF – режимнің шетелде террористерді дамыту мен қолдаудың басты құралы. Иран Сирияны «Хезболлаға» қару-жарақ жеткізу үшін маңызды дәліз деп санайды, ал «Хезболла» – оның басты иегері. 2013 жылы Иран Сирияда 100 мыңнан астам бейбіт тұрғынның қаза болуына себеп болған Асад режимінің қатыгездікпен басуын қолдады, оған ирактық шиит жауынгерлеріне қару-жарақ, қаржы, оқу және көмек берді. Иран IRGC мүшелерін кеңесшілер ретінде Сирияға жібергенін ашық мойындады. Бірнеше мәліметтерге сәйкес, осы әскерлердің арасында IRGC QF мүшелері де бар және олар тікелей соғыс қимылдарына қатысқан. Ақпан айында Сирияның Забдани қаласының маңында IRGC QF-ның аға командирі, бригадир-генерал Хасан Шатери қаза тапты. Бұл Сириядағы жоғары дәрежелі ирандық әскери шенеуніктің қазасы туралы алғашқы ресми хабарлама болды. Қараша айында Сирияның Алеппо қаласында IRGC QF командирі Мохаммад Джамализаде Пагале де қаза тапты. Ирандық БАҚ Пагалехтің Дамаскідегі Сайида Зейнаб мешітін қорғау мақсатымен Сирияға ерікті ретінде келгенін хабарлады. Оның қаза болған жері, қорғауға міндетті мешіттен 200 мильден астам қашықтықта орналасқандығы, Иранның Сириядағы IRGC QF күштерінің операцияларын жасыруға тырысқанын көрсетті. Иран тарихи түрде «Хамас» және басқа да палестиналық террористік топтарға, соның ішінде «Палестина исламдық жихадына» (PIJ) және «Палестинаны азат ету халық фронтының бас штабына» (PFLP GC) қару-жарақ, оқу және қаржыландырумен көмектескен, бірақ Сирия азаматтық соғысының салдарынан «Хамас» пен Тегеран арасындағы қарым-қатынас шиеленісті. 2006 жылғы Израиль мен «Хезболла» арасындағы қақтығыс аяқталғаннан бері Иран «Хезболланың» қайта қарулануына көмектесіп келеді, бұл БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 1701 қаулысын тікелей бұзу болып табылады. Иран Ливанның «Хезболласына» жүздеген миллион доллар көмек көрсетті және мыңдаған жауынгерлерін Ирандағы лагерьлерде оқытты. Осы оқудан өткен жауынгерлер көбінесе Сириядағы Асад режимін қолдауда осы дағдыларын пайдаланады. Ирактың тұрақтандырылуына қолдау көрсетуге берген уәдесіне қарамастан, Иран ирактық шиит жауынгерлеріне оқу, қаржы және басшылық берді. IRGC QF «Хезболламен» бірлесіп, Ирактан тыс жерлерде де, Ирак ішінде де шиит жауынгерлеріне күрделі жарылғыш құрылғыларды жасау және пайдалану бойынша оқулар ұйымдастырды, сондай-ақ оларға озық қару-жарақтармен қамтамасыз етті. «Хезболла» жауынгерлеріне ұқсас, осы оқудан өткен шиит жауынгерлерінің көпшілігі осы дағдыларын Сириядағы Асад режимі үшін күресу үшін пайдаланады, көбінесе Иранның тапсырысы бойынша. 2013 жылғы 23 қаңтарда Йемен билігі Йемен жағалауынан Иранның «Джихан» дөңгелегін ұстап алды. Дөңгелектің ішінде қытайдық әуеге қарсы зымырандар, С-4 жарылғыш заттары, гранататар және көптеген басқа да қару-жарақтар мен жарылғыш заттар табылған. Бұл қару-жарақтар Йеменнің солтүстігіндегі хусит сепаратистеріне жіберілген болуы мүмкін. Иран хусит қозғалысының мүшелерін белсенді түрде қолдайды, оның ішінде әскери қабілетін арттыруға бағытталған іс-шараларды да қолдайды, бұл Йемен мен аймақтағы қауіпсіздік пен тұрақтылыққа қауіп төндіруі мүмкін. 2013 жылғы сәуір айының соңында Босния үкіметі Иранның екі дипломаты Джадиди Сохраб пен Хамзе Долаб Ахмадты persona non grata деп жариялады, себебі Израильдің барлау қызметі олардың Иранның барлау және қауіпсіздік министрлігінің қызметкерлері екенін хабарлады. Израильдің барлау қызметінің мәліметінше, екі дипломаттың бірі 2012 жылғы ақпан айында бірнеше қалаларда болған, онда бірдей бомбалау шабуылдары жасалған. Екі дипломат та кейіннен Босниядан қуылды. 2013 жылғы 29 желтоқсанда Бахрейннің жағалау күзеті Бахрейндегі шиит оппозициясына, әсіресе 14 ақпан жастар коалициясына (14 FYC) жіберілген болуы мүмкін қару-жарақ пен жарылғыш заттарға толы жылдамдықты қайықты ұстап алды. Бахрейн билігі IRGC QF-ты оппозициялық жауынгерлерге Бахрейнде шабуылдар жасау үшін жарылғыш заттарды жасау бойынша оқытумен айыптады. Ұсталғаннан кейін Бахрейнде қару-жарақ пен жарылғыш заттар сақталған екі қойма табылды, сондай-ақ бір автокөліктің бомбасы жойылды және 15 Бахрейн азаматы ұсталды.

quote|Overview: Designated as a State Sponsor of Terrorism in 1984, Iran continued its terrorist related activity, including support for Palestinian resistance groups in Gaza, and for Hezbollah. It has also increased its presence in Africa and attempted to smuggle arms to Houthi separatists in Yemen and Shia oppositionists in Bahrain. Iran used the Islamic Revolutionary Guard Corps Qods Force (IRGC QF) and its regional proxy groups to implement foreign policy goals, provide cover for intelligence operations, and create instability in the Middle East. The IRGC QF is the regime's primary mechanism for cultivating and supporting terrorists abroad. Iran views Syria as a crucial causeway in its weapons supply route to Hezbollah, its primary beneficiary. In 2013, Iran continued to provide arms, financing, training, and the facilitation of Iraqi Shia fighters to the Assad regime's brutal crackdown, a crackdown that has resulted in the death of more than 100,000 civilians in Syria. Iran has publicly admitted sending members of the IRGC to Syria in an advisory role. There are reports indicating that some of these troops are IRGC QF members and have taken part in direct combat operations. In February, senior IRGC QF commander Brigadier General Hassan Shateri was killed in or near Zabadani, Syria. This was the first publicly announced death of a senior Iranian military official in Syria. In November, IRGC QF commander Mohammad Jamalizadeh Paghaleh was also killed in Aleppo, Syria. Subsequent Iranian media reports stated that Paghaleh was volunteering in Syria to defend the Sayyida Zainab mosque located in Damascus. The location of Paghaleh's death, over 200 miles away from the mosque he was reported to be protecting, demonstrated Iran's intent to mask the operations of IRGC QF forces in Syria. Iran has historically provided weapons, training, and funding to Hamas and other Palestinian terrorist groups, including the Palestine Islamic Jihad (PIJ) and the Popular Front for the Liberation of Palestine General Command (PFLP GC), although Hamas's ties to Tehran have been strained due to the Syrian civil war. Since the end of the 2006 Israeli Hizballah conflict, Iran has also assisted in rearming Hezbollah, in direct violation of UNSCR 1701. Iran has provided hundreds of millions of dollars in support of Hezbollah in Lebanon and has trained thousands of its fighters at camps in Iran. These trained fighters often use these skills in support of the Assad regime in Syria. Despite its pledge to support Iraq's stabilization, Iran trained, funded, and provided guidance to Iraqi Shia militant groups. The IRGC QF, in concert with Hezbollah, provided training outside of Iraq as well as advisors inside Iraq for Shia militants in the construction and use of sophisticated improvised explosive device technology and other advanced weaponry. Similar to Hezbollah fighters, many of these trained Shia militants then use these skills to fight for the Assad regime in Syria, often at the behest of Iran. On January 23, 2013, Yemeni authorities seized an Iranian dhow, the Jihan, off the coast of Yemen. The dhow was carrying sophisticated Chinese antiaircraft missiles, C 4 explosives, rocket propelled grenades, and many other weapons and explosives. The shipment of lethal aid was likely headed to Houthi separatists in Northern Yemen. Iran actively supports members of the Houthi movement, including activities intended to build military capabilities, which could pose a greater threat to security and stability in Yemen and the surrounding region. In late April 2013, the Bosnian government declared two Iranian diplomats, Jadidi Sohrab and Hamzeh Dolab Ahmad, persona non grata after Israeli intelligence reported they were members of Iran's Ministry of Intelligence and Security. According to Israeli intelligence, one of the two men had been spotted in India, Georgia, and Thailand, all of which were sites of a simultaneous bombing campaign in February 2012. Both diplomats were subsequently expelled from Bosnia. On December 29, 2013, the Bahraini Coast Guard interdicted a speedboat filled with weapons and explosives that was likely bound for Shia oppositionists in Bahrain, specifically the 14 February Youth Coalition (14 FYC). Bahraini authorities accused the IRGC QF of providing opposition militants with explosives training in order to carry out attacks in Bahrain. The interdiction led to the discovery of two weapons and explosives cache sites in Bahrain, the dismantling of a car bomb, and the arrest of 15 Bahrain nationals.

Ресей

2022 жылдың мамырында сенаторлар Ричард Блюментал (D CT) және Линдси Грэм (R SC) Украинадағы соғысы мен Владимир Путин басшылығымен басқа да жерлердегі әрекеттері үшін Ресейді терроризмді қолдаушы мемлекет деп тануға Байден әкімшілігіне шақыратын резолюцияны ұсынғанын жариялады. "Путин – террорист, ал планетадағы ең қирандататын күштердің бірі – Путиннің Ресейі", – деді Грэм резолюцияны ұсына отырып.

Ирак (1979-1982, 1990-2004)

Ирак 1979 жылғы 29 желтоқсанда тізімге қосылды, бірақ 1982 жылғы ақпанда Иран-Ирак соғысында Иранмен соғысып жатқанда АҚШ-тың Иракқа көмек беруіне мүмкіндік беру үшін тізімнен шығарылды. 1990 жылғы 13 қыркүйекте Кувейт басып алынғаннан кейін қайтадан тізімге қосылды.

Ливия (1979-2006)

Ливия 1979 жылғы 29 желтоқсанда тізімге қосылды. Мұхаммар Каддафи билігі тұсында, үкіметтің бірнеше солшыл жақтас ұлтшыл топтарды қолдауы себепті, терроризмді қолдаушы мемлекет деп танылды. Олардың ішінде Уақытша Ирландия Республикалық Армиясы, Баск Отан және Азаттық ұйымы, Умхонто Ве Сизве, Полисарио майданы, Күрдістан жұмысшы партиясы, Тупак Амару революциялық қозғалысы, Палестинаны азат ету ұйымы, Палестинаны азат ету халық фронты, Ачехтің еркін қозғалысы, Папуаның еркін қозғалысы, Фретилин, Канак және Социалистік ұлттық азаттық фронты, Оңтүстік Малуку Республикасы және Филиппиннің Моро ұлттық азаттық фронты бар. 2006 жылғы 15 мамырда АҚШ 45 күндік мерзімнен кейін Ливияны тізімнен шығаратынын жариялады. Мемлекеттік хатшы Кондолиза Райс бұл шешімнің себебін "Ливияның терроризмнен бас тартудағы тұрақты ұстанымы" деп түсіндірді.

Оңтүстік Йемен (1979-1990)

Оңтүстік Йемен 1979 жылдың 29 желтоқсанында тізімге қосылды. Ол бірнеше солшыл террористік ұйымдарды қолдағандығы үшін терроризмді қолдаушы деп танылған.

1990 жылдың 22 мамырында Йемен Араб Республикасымен (Солтүстік Йемен) біріккеннен кейін ел 1990 жылы тізімнен шығарылды, осылайша жаңа Йемен Республикасы құрылды.

Судан (1993-2020)

Судан 1993 жылдың 12 тамызында тізімге қосылды. Американдық шенеуніктер Судан Абу Нидал ұйымының, Хезболланың және Ислам джихадының мүшелерін бағындырғанын айтты. 2020 жылдың қазан айында президент Дональд Трамп АҚШ Суданды президент Омар әл-Башир биліктен қуылғаннан кейін, сондай-ақ жаңа өтпелі үкіметпен 1998 жылғы АҚШ елшілігіне жасалған шабуылдардың құрбандарының отбасыларына 335 миллион доллар өтемақы төлеу туралы келісімге қол жеткен соң тізімнен шығаратынын жариялады. 2020 жылдың 14 желтоқсанында АҚШ Суданды тізімнен ресми түрде шығарды.

Сомали мен Ливия

Африкада Сомали "Аль-Шабааб" тобының қауіпсіз баспана табатын елі ретінде тізілген, әсіресе Джуба өзені аңғарында. Пакистанда ЛеТ-ге ресми түрде тыйым салынғанмен, оның "Джамаат-уд-Дауах" және "Фалах-е-Инсаниат" бөлімшелеріне тыйым қойылмаған, алайда "ЖД" елдің Терроризмге қарсы заңының екінші тізіміне сәйкес "бақылауда" ұсталып отыр.

Колумбия мен Венесуэла

Батыс жарты шарында Колумбияның тығыз жаңбырлы ормандары және халықаралық шекараларындағы үкіметтік биліктің әлсіздігі FARC сияқты террористік ұйымдардың қауіпсіз бекіністерін құруына жағдай жасады.