Кіріспе

Әр мәдениеттің айыз туралы көзқарасы әр түрлі. Батыстағы индустриалды қоғамдардағы көптеген мінез-құлық нормалары мен менструация туралы ақпараттың негізі - бұл менструация жасырын қалуы керек деген сенім. Ал кейбір аңшы-оқытушы қоғамдарында бұл рәсімдер тазалықпен байланысты емес, керісінше, жақсы нәрсе ретінде қарастырылады. Мезгілдік табу - бұл күздегі күздегі кез келген әлеуметтік табу. Кейбір қоғамда бұл күздегі күздегі таза емес немесе ұят деп саналады, тіпті ол туралы жұрт алдында (хабарландыруда және жарнамада) немесе жеке (достар арасында, үйде немесе ер адамдармен) айтылуға тыйым салынады. Көптеген дәстүрлі діндер менструацияны ырымдық таза емес деп санайды, алайда антропологтар 'қасиетті' және 'арам' ұғымдары тығыз байланысты болуы мүмкін дейді.

Мифология

Бұл терминдер латын тіліндегі mensis ("ай") деген сөзден шыққан, ал грек тіліндегі mene ("ай") деген сөзбен туыс, сонымен қатар ағылшын тіліндегі month және moon сөздерінің түбірі. Антропологтар Томас Бакли мен Алма Готтлибтің айтуынша, мәдениеттер аралық зерттеулер мен діни салт-дәстүрлер арасында айыз туралы табулар жалпыға бірдей болғанымен, олардың көпшілігі таза емес (әдет-ғұрыптық арамдық) туралы түсініктерді қамтиды, ал көптеген айыз дәстүрлері "қалай да әртүрлі, тіпті қарама-қарсы мақсаттар мен мағыналарды білдіреді". Кейбір дәстүрлі қоғамдарда әйелдер менструациялық рәсімдерді қорғайтын және күш беретін деп санайды, бұл әйелдерге еркектердің назарынан және ерікті емес жыныстық немесе үйдегі қысым мен талаптардан бөлек орын ұсынады. Басқаша айтқанда, күздегі үйдің оқшаулануы әйелді таза емес және табу деп санайтын жерлеу ретінде немесе әдеттегі күнделікті жұмыстан бос орын мен уақыт ретінде қабылдануы мүмкін: оқшаулану мен бас тарту. Осыған қатысты сабақ беретін мысал ретінде Пакистанның солтүстік-батысындағы Читрал ауданының Калаш халқының шаруалар қоғамында бірнеше жыл өмір сүрген антрополог Уинн Маггиді келтіруге болады. Ол башали (үлкен күздегі үй) - ауылдағы "ең қасиетті орын", оны ерлер құрметтейді және әйелдер арасындағы бірлік пен билікті орнату мен сақтау үшін әйелдер ұйымының орталығы ретінде қызмет етеді. Сондай-ақ, Мәдениет теоретигі Джуди Гран және басқалар ұсынған "Приодикалық мәселелердің метаформаттық теориясы" атты сұхбатта, менструацияны мәдениетті құрудағы және адамдардың алғашқы рәсімдерін қалыптастырудағы орталық ұйымдастырушы идея ретінде орналастырады.

Аймен синхрондасу

Аймен синхронды түрде күтілетін күтілуді мифтер мен дәстүрлер ритуалдық идеал ретінде кеңінен қабылдайды. Етеккірдің кеңірек ғаламдық ырғақпен үйлесімде болуы керек деген идея әлемдегі дәстүрлі қауымдастықтардың мифтері мен рәсімдерінің ең өзекті идеяларының бірі болып табылады. Бастапқы мифологияны ең терең талдаулардың бірі француз антропологы Клод Леви Штраусс болды, ол Солтүстік және Оңтүстік Американың жергілікті мифтері ерлердің әйелдер кезеңін мұқият бақылап, синхрондастырмаса, ғаламның хаосқа ұшырауы мүмкін деген алаңдаушылығын білдіреді деген қорытындыға келді. Австралияның аборигендерінде "Құмыра жыланы" деп аталатын табиғаттан тыс зат, басқа нәрселермен қатар, тұтас жердің идеалды тұжырымдауы ретінде түсіндірілді. Көптеген адамдар үшін мұндай мәдени байланыстар сендірерлік болып көрінеді, өйткені адамдарда күтімі айдың 29,5 күндік синодикалық циклына жақын, ал шимпанзелерде (~ 36 күн) немесе боноболарда (~ 40 күн). Аңшы-жинақшылардың статистикалық ақпараты жоқ, бірақ ауқымды батыс зерттеулері әйелдердің ең жоғары репродуктивті жылдарына назар аударған кезде цикл ұзындығы 29,1 - 29,5 күнді құрайды, ал 30 жастағы әйелдер үшін бұл көрсеткіш 28 күнге дейін қысқарады. Қазіргі уақытта ешқандай адам популяциясында ай фазасының статистикалық маңызды тұйықталуы көрсетілмеген.

Қасиетті және күшті

Кейбір тарихи мәдениеттерде, айыз әйелдер қасиетті және күшті деп саналды, психикалық қабілеттері жоғары және ауруларды сауықтыруға жеткілікті күшті болды. Шерокилердің пікірінше, әйелдің күшінің көзі мен күшінің көзі - әйелдің күтімі, ол жауларды жоюға қабілетті. Ежелгі Римде Плиний Үлкені жазғандай, айыз келген әйел өзінің денесін жауып тастаса, бұрқасын, дауыл мен найзағайды қорқыта алады. Егер ол жалаңаш болып далада жүрсе, онда жүгері башағынан құрттар, құрттар мен қоңыздар түседі. Еркектерде күздегі қан әсіресе күш үшін қауіпті болып саналады. Африкада күздегі қан тазалау мен жою үшін ең күшті сиқырлы сыйлықтарға қолданылады. Майя мифологиясы айыздың пайда болуын некелік одақтарды реттейтін әлеуметтік ережелерді бұзғаны үшін жаза ретінде түсіндіреді. Бұл қаннан жыландар мен жәндіктер пайда болады, олар қара сиқыршылықта қолданылады, бұдан кейін майяның ай құдайы қайта туылады. Әйелдердің қаны қасиетті деп саналатын жерлерде, оны ырым-жырым бойынша бөлектеп қою керек деген сенім бар. Бұл логикаға сәйкес, қасиетті қан бейжүзді заттармен байланысқа түскен кезде ғана ол ритуалды қауіпті немесе "арам" болып саналады. Бұған мысал ретінде, Үндістан суретшісі Лайла ФриЧайлд осы сенімін ішкілендіріп, өзінің күрек қанын түсіріп, өзі күшті, қанды құдай Ладжа Гаури ретінде көрген түсінің әсерінен сурет салған. Суретіне қоса жазған эссесінде ол өзінің күздегі қанның жаратушы және емшіл күшіне деген сенімі туралы айтады. Аурулар мен проблемалар дискразиядан немесе төрт көңіл күйдің теңгерімсіздігінен туындаған деп түсіндірілді. Ауруларды емдеудің мақсаты - пациенттің тепе-теңдігін қалпына келтіру, оны емдеу. Хмуральдық модель ерте заманауи кезеңнің жалғасы болды, жаңа медициналық теориялар XVIII ғасырдың екінші жартысында пайда бола бастағанына қарамастан, өйткені жаңа химиялық заттарды қамтитын әртүрлі емдеу әдістерін қолданған бұл жаңа идеялар дұрыс орнатылмағандықтан, оларға сенбейтін. Осылайша, төрт көңіл күйге байланысты мемуарлық проблемалар туралы медициналық және кең таралған нанымдар, мысалы, тұрақты емес күтімі, аменорея (өнімді кезінде кезеңнің болмауы) немесе дисменорея (ауыр кезеңдер) ойланды. Қазіргі заманның басында Батыс Еуропадағы дәрігерлер жатырдың суық, ыстық, ылғал немесе құрғақ бола алмайтынына және олардың кез келгенінің артық болуы әйелдің құнарлылығына әсер етуі мүмкін деп сенді. Бір қызығы, адамдар жылу жыныстық қатынасқа қуаныш әкеледі және бала тууға мүмкіндік береді деп сенген. Егер әйелдің етеккір кезінде проблемалар туындаса, ол оның құнарлылығына әсер етеді, онда дененің гуморальдық жағдайын өзгертуге бағытталған дәрілер қолданылды. Афродизиактер менструациялық проблемалары бар әйелдерге жиі берілетін дәрі болды, өйткені олар ішкі жылыту әсеріне ие, сондай-ақ аналық жатынның өте суық конституциялық тепе-теңдігін қалпына келтіре отырып, менструацияны ынталандырады деп сенді.

Діни көзқарастар

Әлеуметтік теоретик Эмиль Дюркгейм адам дінінің барлығы бастапқыда күздегі күзде пайда болды деп айтқан. Оның пікірі бойынша белгілі бір іс-әрекет - ұжымдық рәсімдер - бір мезгілде тотемизмді, заңдылықты, экзогамияны және туыстықты, сонымен қатар ерекше адам тілі мен ойлауын орната алады. Дюркгеймнің айтуынша, бәрі қан ағыны жыныстар арасындағы қарым-қатынасты үнемі бұзғаннан басталды. "Барлық қан - қорқынышты нәрсе, - деді ол, - және оған қол сұғудың алдын алу үшін әр түрлі табулар орнатылған". Әйелдер күзде әйелдерінен "бұрынғы жынысты адамдардан аулақ жүретін" әрекет жасайды. Бұл қан әйелдердің де, жануарлардың да тамырларында жүреді деп есептелген, бұл қанның түпкілікті шығу тегі "тотемдік" - жартылай адам, жартылай жануар - ата-бабалардан шыққан дегенге меңзейді. Етеккір қаны аң қанымен байланысты болғаннан кейін аңшы үшін белгілі бір жануарларды өзінің туысы ретінде құрметтеу мүмкін болды, бұл "тотемизмнің" мәні. Топтың ортақ қаны оның "құдайы" немесе "тотемі" болды, "бұл қанның құдайлық нәрсе екендігіне сенеді. Ол біткен соң, құдайлар төгіледі.

Иудаизм

Яһуди дінінде әйелдің күтімі нидда деп аталады және оған белгілі бір әрекеттерден тыйым салынуы мүмкін. Мысалы, яһудилердің Таурат заңында айыз келген әйелмен жыныстық қатынасқа түсуге тыйым салынған. Нидданың ритуалды алынып тасталуы әйелге күтімі кезінде және одан кейін шамамен бір апта бойы, ол ерлі-зайыпты әйелдерге арналған микваға (ритуалды ваннаға) батып кеткенге дейін қолданылады. Осы уақыт аралығында ерлі-зайыптылар жыныстық қатынас пен жыныстық қатынастан аулақ болуы керек. Православие дінінде әйелдер мен ер адамдарға бұл кезеңде бір-біріне қол тигізуге немесе бір-біріне нәрсе беруге тыйым салынады. Православтық яһудилер бұл ережені ұстанатын болса, басқа діндердің көптеген яһудилері бұны ұстанбайды. Торада (Леуіліктер 15:19 30), күтеккен әйел діни таза емес деп саналады: "Оған жанасқан әркім кешке дейін таза емес болады" (New International Version). Сондай-ақ, әйелдің күресінде болған затты ұстап, оның отырған немесе жатқан нәрсесіне қол тигізу, жыныстық қатынасқа түсу де адамды арамдайды. Қазіргі иудаизмде осы ережелердің сақталу дәрежесі консервативтілік / ортодоксизм дәрежесіне байланысты әртүрлі. Жаратылыс 31:34 35-те, Рахиланың айыз келгені туралы әңгімеде айтылған:Рахила тәңір мүсіндерін алып, түйенің құшағына салып, үстінде отырды. Лабан бүкіл шатырды аралап шықты, бірақ мүсіндерді таппады. Рахила әкесіне: "Менің алдыңда тұра алмай жүргенім үшін қожайыным ашуланбасын. Саул табынушыларды іздестіріп, таба алмады.

Христиандық

Христиан діндерінің көпшілігі айыз туралы ешқандай арнайы рәсімдер мен ережелерді ұстанбайды. Басқа конфессиялар, мысалы, шығыс православиелік мәсіхшілер, Леуіліктер кітабындағы қасиеттілік кодексі бөлімінде жазылған ережелерге ұқсас ережелерді ұстанады, олар нидданың яһудилік рәсімдеріне ұқсас. Александриялық папа Дионисий күздегі әйелдерге қатысты: "Олар да адал және пәк болғандықтан, осы күйде Мәсіхтің құрбандық үстеліне жақындауға немесе оның денесі мен қанына қол тигізуге батылы бармайды" деген пікір айтты. Ал басқалары Ескі Келісімнің тазалық туралы заңдарын жоққа шығару керек деп есептеді. IV ғасырдағы "Апостолдық конституциялар" деген мәтінде былай делінген: "Не заңды араласқан, не балалы, не күздегі тазару, не түнгі ластану адам табиғатын арамдай алмайды, не Киелі Рухты одан ажырата алмайды. Мұны тек арамдық пен заңсыздық қана жүзеге асыра алады. Кейбір христиан шіркеулері, соның ішінде Шығыс православие шіркеуінің көптеген басшылары және Шығыс православие шіркеуінің кейбір бөліктері әйелдерге айыз кезінде құдайға жақындамауға кеңес береді. Бұл айыз күнә деп саналғандықтан емес, Мәсіхке жақындауға барынша дайындық жасау үшін және әйелдер кездесетін физикалық қиындықтар салдарынан. Бұл Грекия мен Ресейдің және басқа да тарихи православиелік христиан елдерінің, сондай-ақ православиелік мәсіхшілердің азшылыққа жататын елдерде, соның ішінде Мысыр, Керала және Сирияда кең таралған практика. 735 жылы латын шіркеуі әйелдерге литургияға қатысуға және күздегі уақытта Қасиетті Қасиетті қабылдауға рұқсат етілу керек деп шешті.

Бахаи діні

Бахаи дінінің негізін қалаушы Бахаулла Китаб и Акдаста адамдардың және заттардың барлық ырымдық арамдықтарын жойды және тазалық пен рухани тазалықтың маңыздылығын атап өтті. Ақырында, әйелдер ораза ұстауға міндетті емес, намаз оқып, ораза ұстауы керек.

Джайнизм

Джайнизмде, күздегі қан кету ағзадағы микроорганизмдерді өлтіреді деп есептеледі, бұл әйелдің денесін шаршатып, суреттерге әкеледі және стресс тудырады. Сондықтан әйелдер төрт күн бойы демалып, ешқандай діни міндеттерді атқармайды. Осы уақыт ішінде үйдегі ер адам әйелдің міндеттерін атқара алады.

Синтоизм

Жапонияда синтоизм діні қоғамның өмірінде маңызды рөл атқарды және әлі де атқарып келеді. Камилер, олар табынған рухтар, өздері қан, лас немесе өлім іздері бар адамдарға тілектерін орындамайды. Ежелгі жапондықтар бұл туралы білмейтін, бірақ бұл қанның толықтай құрамы емес. Нәтижесінде, әйелдерге етеккір кезінде Ками ғибадатханаларына кіруге рұқсат етілмеді. Бүгінгі күні де әйелдерге айыз кезінде синтоист ғибадатханаларына кіруге рұқсат етілмейді, ал кейбір жағдайларда әйелдерге қасиетті таулардың шыңына көтерілуге тыйым салынады, өйткені олар "таза емес". Сонымен қатар, бұл дәстүр эндометрийдің сырты құйылуы өлімнің бір түрі деген сеніммен сақталады. Бұл дәстүр отбасындағы қайтыс болған адамның арамдыққа ұшырауы және оған ұшыраған адам діни орындарға және басқа да қасиетті орындарға бара алмай біраз уақыт күтуі керек деген оймен байланысты.

Қытай діндері

Қытайлық сенімдер жүйесінде әйелдер қасиетті мүсіндерге қол тигізбейді, құрбандықтар жасамайды немесе айыз кезінде қасиетті мүсіндерге дұға етпейді. Революцияға дейін кейбір ғибадатханаларға тек ерлер мен өте қарт немесе өте жас әйелдерге ғана қатысуға рұқсат етілетін. Қытайлықтардың күздегі күту туралы көзқарасына конфуциандық құндылықтар, әдептілік пен пәктілік әлі де қатты әсер етеді. Көптеген әйелдер күшейіп, әйелдік қасиеттерін сезінуде.

Викка және пұтқа табынушылық

Кейбір викка және пұтқа табынушылық мәтіндерде де айыз туралы айтылады. Сиқыршылық және сиқыршылық мұражайында Сиқыршылық пен күздеу туралы кітаптар мен материалдар жинақталған. 2010 жылдары Wiccan және пұтқа табынушылар бұл сенім жүйелерінде рәсімдер, сиқырлар және күздегі күздегі тарихтармен бөлісе бастады. Пәжіздің жалған дінге тән ырымдары мен тарихы Пенелопа Шаттл және Питер Редгроувтың "Дана жара: менструация және әрбір әйел" атты кітаптарында талқыланады.

Африка

Африка құрлығы бойынша етеккірге байланысты әдет-ғұрыптардың көп түріне қол жеткізілген. 2014 жылы ЮНЕСКО Сахарадан оңтүстікке қарай орналасқан Африкадағы қыздардың шамамен 10%-ы айыз кезінде мектепке бармайды деп хабарлады. Бұл ресурстардың жетіспеушілігіне байланысты, бірақ бұл мәдени дәстүрлерге байланысты емес, бірақ бұл контекстке, елге, тайпаға және әдет-ғұрыптарға байланысты.

Гана

Ганадағы қыздардың мектепке баруына діни табулар мен әлеуметтік қорлау себепші. Ауылдық жерлерде қыздардың 95%-ы айыз кезінде мектепке бармайтынын айтады. Дүниежүзілік банктің бағалауы бойынша Ганада 11,5 миллион әйелдің гигиеналық және санитарлық жағдайлары жоқ. Менархе (жасөспірім шақтағы алғашқы етеккір) қыздың жыныстық қатынасқа және некеге, сондай-ақ үйдегі ересектер міндеттеріне дайын екендігінің белгісі ретінде қарастырылады. Бұл үлкен әйелдермен жүргізіледі. Еркектерге менструация туралы айту немесе өз анасынан үйрену табу.

Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия

Көбінесе қозғалыс, мінез-құлық және тамақтануға шектеулер қойылады. 2018 жылғы зерттеуге сәйкес Оңтүстік Азиядағы қыздардың үштен бірі айыз кезінде мектепке бармайды. Бұл мектепте және үйде білім беруде қиындықтар туғызады. Сонымен қатар, күтімі төмен гигиеналық бақылау. Бұл денсаулықты сақтау, еркін жүріп-тұру және мектепке барудың әлеуметтік мүмкіндіктеріне кері әсерін тигізеді. Үндістанның кейбір дәстүрлі үйлерінде қыздар мен әйелдер менструацияға қатысты шектеулерге тап болады, мысалы, оларға ас үйге кіруге рұқсат етілмейді. Мадхья-Прадеш штатының Джабуа ауданындағы аймақтарда "көктемгі кезең - бұл ауру, ол табиғи биологиялық процесс емес" деген сенім бар, сондықтан күремде жатқан әйелдерге төсекке ұйықтауға, ас үйге кіруге, өз отбасының еркек мүшелеріне қол тигізуге немесе дәмді тағамдарды жеуге рұқсат етілмейді. 2014 жылы Үндістанда жүргізілген зерттеуде зерттеушілер зерттеуге қатысқан әйелдердің 42 пайызы гигиеналық төсемдер туралы немесе өздерінің анатомиялық шығу тегі туралы білмейтінін анықтады. Зерттеушілер әйелдердің ескі шүберектерді қайтадан пайдаланып, етеккірін қайтадан бастағанын, ал "көпшілігі бірінші рет етеккір көргенде қорқып, уайымдағанын" атап өтті. 2018 жылы Уттар-Прадеш штатының алты ауылында жүргізілген зерттеуде әйелдердің 87%-ы алғашқы күтіміне дейін күтімі туралы ештеңе білмейтінін, ал ерлердің көпшілігі үйленгенге дейін оның неден тұратындығын білмейтінін анықтады.

Сабаримала ғибадатханасы

Сабаримала ғибадатханасы Патанамтитта ауданында орналасқан. Бұл жерде әйелдерге ғибадат етуге рұқсат етілмеген; бұл тыйым оның бағышталған құдай Шастаның бойдақ болғанын ескергендіктен, яғни кәмелетке толмаған еркек. Кераланың жоғары сотының үкімі бұл түсіндіруді заңдастырды және 1991 жылдан бері әйелдерге ғибадатханаға кіруге тыйым салды. 2018 жылдың қыркүйегінде Үндістанның Жоғарғы Сотының үкімі бойынша жынысына қарамастан барлық индус қажылар кіре алады. Жоғарғы соттың Конституциялық алқасы биологиялық айырмашылықтар бойынша әйелдерге қатысты кез келген ерекшелік Конституцияны бұзады деп тапты. Бұл үкім Аяппаның миллиондаған ерлер мен әйелдер арасында Хинду оңшылдар партиясы Бхаратия Джаната Партиясы қолдаған және ЛДФ бастаған мемлекеттік үкімет қарсылық білдірген наразылық, демонстрациялар мен зорлық-зомбылыққа әкелді. Онға жуық әйел, физикалық шабуылға ұшырауға ұмтылғандарына қарамастан, Сабарамилаға кіруге тырысты, бірақ ол жерге жетпеді. Осындай наразылықтарға қарамастан, билік басындағы Үндістан Коммунистік партиясымен (марксистік) байланысты бұрын тыйым салынған жас тобынан шыққан екі әйел белсенді 2019 жылдың 2 қаңтарында таңертең полиция мен жергілікті әкімшіліктің көмегімен ғибадатхананың артқы қақпасынан кірді. Бұл жайт ғибадатхананың діни қызметкерлері мен басшыларына мәлім болған соң, ғибадатхананы тазалау рәсімін орындау үшін жапты. Бұл үкімнің орындалуына қатысты даулар әлі де жалғасуда.

Амубачи мела Камахия ғибадатханасында

Шактизмді ұстанатын асам және бенгал индустары Камахия құдайының айлық мерекесін маусым айында Асам штатының Гувахати қаласында өткізілетін жыл сайынғы Амубачи меласы (অম্বুবাচী) кезінде атап өтеді. Ғибадатхана үш күн жабық тұрады, содан кейін діни саяхатшылар мен ғибадат етушілерді қабылдау үшін қайта ашылады. Бұл Үндістанның ең маңызды діни орындарының бірі, жыл сайын миллиондаған келушілерді тартады, әсіресе төрт күндік фестиваль кезінде күн сайын 100 000-нан астам қажылар келетін Амбубачи Мела үшін. Абубачиге арналған ғибадатхана жабылар алдында, ғибадатханада Қамақья құдайы табынатын йони (вульва) пішінді тастың үстіне ақ мата салынады. Амбубачидің соңында ғибадатхана қайта ашылып, Амбубачи меласы өткізілгенде жиналған табынушыларға бұл матаның бөлшектері беріледі, қазір ол қызыл түсті, бұл күздегі қанды білдіреді. Бұл матаны индустар ерекше қасиетті деп санайды, өйткені ол Ғалам анасы Камахияның 'көктемдік қаны'мен боялған.

Индонезия

Балиде әйелге әдеттегі міндеттерін орындау үшін ас үйге кіруге рұқсат етілмейді, сондай-ақ, оған күтімі кезінде күйеуімен жыныстық қатынасқа түсуге рұқсат етілмейді. Ол отбасымен бірге ұйықтамайды, сондай-ақ айыққан кезде киетін киімдерін ғибадатханаға баратын киімдерінен бөлек ұстайды. Ең маңызды ережелердің бірі - әйелге айыз кезінде ғибадатханаға кіруге рұқсат етілмейді. Сумбада әйелдер циклдерін жасырады, бұл еркектерге оларды алдамшы деп қарастырады. Сумбалық әйелдер өздерінің құпиялылығы арқасында ерлерді үнемі өздері басқарады деп санайды. "Адамдар бұл нәрселерді қаншалықты бақылай алатынымызды ешқашан білмейді. Бізде әр түрлі құпиялар бар, және олар әрқашан бізді өзімізден гөрі көбірек бақылай алатынымызға сенулері керек". Әйелдер етеккір кезінде жыныстық қатынастан аулақ болуы керек. Жыныстық қатынас арқылы жұғатын аурулар әйелдердің еркектерді алдап, менструация кезінде жыныстық қатынасқа түсетіндігіне сенеді. Гонорея - сумба тілінде "әйелдерден жұғатын ауру" деген мағына береді; ол әлеуметтік проблемаға айналды. Бұл ауруды жұқтырған еркек, ауруды әйелге жұқтырып, аурудан құтылудың жалғыз жолы деп санайды. Бұл әйелдің ағзасы инфекцияны сіңіріп, цикл кезінде тазарта алады дегенге негізделген.

Непал

Непалдағы индустар дәстүр бойынша әйелдерді айыз кезінде оқшаулайды; айыз келген әйелдерге үш түн бойы үйде болуға рұқсат етілмейді. Бұл практиканы Непалдың Жоғарғы соты 2005 жылы тыйым салған, бірақ әлі де жалғасуда. Бұл практикаға қарсы іс-қимыл жасау үшін қоғамдастық және ұйымдық іс-шаралар бар. 2019 жылдың қаңтар айында жергілікті билік Бажурадағы шаңырақшалар үйін жоюды талап етті. Бұл 60 үйді алып тастауға және одан әрі алып тастау үшін полиция қызметкерлерін патрульдеуге әкелді.

Ұлыбритания

2017 жылы шотландтық MSP Моника Леннон үкіметке "Кедейлік кезеңін тоқтату" заң жобасын ұсынуға кірісті. 2019 жылы ол ресми түрде Холирудта тіркеліп, талқыланды. Ол 2020 жылдың қарашасында мақұлданды және Шотландияны әлемдегі бірінші елге айналдырды, бұл мерзімдік өнімдерді қажет ететін кез келген адамға тегін жеткізуді заңдық талап етеді. 2019 жылы Үкіметтік теңдік кеңсесі айыздық өнімдерді сатып ала алмайтын адамдардың проблемасын зерттеу және жою үшін кезек кедейлігі жөніндегі жұмыс тобын іске қосты.

Білім

АҚШ-та жиі жыныстық тәрбиемен бірге менструация туралы білім беріледі, бірақ бір зерттеуде қыздар өз аналарының менструация мен еркелету туралы негізгі ақпарат көзі болуын қалайды. Нигерияда жүргізілген зерттеулер менструация туралы білім берудің келесідей бөлігін көрсетті: "ата-аналар 56%, достары 53%, кітаптар 46%, мұғалімдер 44%, интернет 45%, денсаулық сақтау орталықтары 54%" менструация туралы білім беруде ең көп ықпал етті. Қоғамдағы етеккір туралы білімнің сапасы адамдардың бұл процесті дұрыс түсінуін анықтайды. Бұл, бір жағынан, оқу барысында ерлер мен әйелдердің бөлінуімен байланысты. Барлық жынысты оқушыларға айыз туралы дұрыс түсінік бермеу жыныстық қатынастарға және әйелдердің денелерін объективтеуге әлеуметтік әсер етеді. Оқушылар бірдей ақпаратқа қол жеткізе алмағанда, олар "күнделіктік күту - бұл әдепсіз және оны жасыру керек" деген пікірді нығайтады. Қыздар әдемі болу үшін, олар айыз келгенін жасыруға шақырылады. Жыныстық қатынасқа түсу және айыз туралы мазақтау қыздарды уайымға салады, өйткені олар айыздың белгісін көрсетпеу үшін күресуге тиіс. Басқа мамандар курстастары немесе үшінші тарап агенттіктері басқаратын бағдарламалар мектеп сыныптарында оқытылатын бағдарламаларға қарағанда тиімдірек деп санайды. Бұл шағын топтардың өзара әрекеттесуіне, осы бағдарламалардың белгілі бір топтарды мақсат ету қабілетіне немесе көптеген жасөспірімдердің мектеп бағдарламаларына қатысуға міндетті емес, ерікті түрде осы бағдарламаларға қатысу мүмкіндігінен туындауы мүмкін. Алғашқы жарнамалар Tambrands Inc (Tampax), Kimberly Clark (Kotex) және кейіннен тоқтатылған брендтердің баспа журналдардағы науқандарын қамтыды. АҚШ-тан тыс жерлерде етеккірге арналған өнімдерді жарнамалау біршама кейін басталды. Норвегияда SABA Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ашық жарнамалай бастады, тұтынушыларға ақпарат беру үшін ел бойынша ашық түсті автобусты жүргізді. Тарихи тұрғыдан алғанда, айыз туралы жарнамалар ашық және ақылды болуы керек, сонымен қатар айыз туралы әңгімелеуге немесе көрсетуге тыйым салатын заңдар мен цензура. Білім беру буклеттері мен мектептердегі аудит ХХ ғасырда жас тұтынушыларға маркетингтің маңызды құралы болды. Санитарлық құралдарды жарнамалауда айыз туралы бейнелеуден аулақ болудың бір жолы - қызыл емес, көк түсті сұйықтықты сұйықтықты сіңіру үшін санитарлық құралға құю. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл күздегі өнімдерді жарнамалауға қатысты қатаң цензура ережелеріне байланысты. 2010 жылы Always feminine гигиеналық бренді қанды бейнелейтін кішкентай қызыл нүкте бар алғашқы әйел гигиеналық жарнамасын жасады. Жарнаманы Always'дің жарнамалық агенттігі Лео Бернетте жұмыс істейтін интерн және суретші Уильям Чир жасаған. Бастапқыда жарнама интерннің жеке портфолиосы үшін жасалды, бірақ содан кейін ол Лео Бернеттің бас шығармашылық қызметкерінің назарына түсті, содан кейін ол нақты жарнама ретінде жарияланды. Жарнама алғаш рет шыққан кезде кейбір даулар болды. 2016 жылдың маусым айында Ұлыбританиядағы Bodyform жарнамасында қызыл қанның болуы әлеуметтік желілерде түрлі спорт түрлерін ойнау кезінде алған кесулерден, соққылардан және көкжиектерден қан кетуіне қарамастан күресетін әйелдерді көрсету арқылы стереотиптік күтек жарнамасына қарсы шығуға тырысқаны үшін мақұлдады. Кейін Bodyform компаниясының иесі Essity "Blood Normal" атты акциясы арқылы қанды сұйықтық ретінде көрсетті.

Бейнелеу өнері

Мешіт өнерінде күздегі тақырыптар, соның ішінде қан, ауырсыну, менопауза және күздегі стигма. ХХ ғасырда жаңалық болмаса да, 1960-шы жылдардың соңында, екінші толқын феминизм кезінде, Шигеко Кубота, Кароли Шниман, Джуди Кларк, Джуди Чикаго, Кэтрин Элвес, Марина Абрамович, Джина Пане, Ана Мендиета және кейінірек Орлан сияқты суретшілермен көркемдік белсенділіктің айтарлықтай өсуі басталды. 1960 жылдан бастап суретшілер менструалдық суретке қызығушылық танытуды жалғастырды. Мешіт өнерінде ұят, әйелдің шығармашылығы, әйелдің күші, табулар мен ауырсыну туралы әртүрлі мәселелер талқыланады. Оңтүстік Азияның бірнеше суретшілері, соның ішінде Аниш Капур, Рах Накви және Лайла ФриЧайлд акрил, кестелеу және күтек қан сияқты әр түрлі құралдармен жұмыс істейді. Каур Instagram-дың ұстанымын сынға алып, былай деп жазды: "Менің жұмысым сынға алу үшін жасалған дәл осындай жауаппен қамтамасыз еткені үшін Instagram-ға рахмет. Мен денемді іш киіммен киіп, бірақ кішкентай ағып кетуді мақұлдамайтын, әйелдерді объективтейтетін, порнографиялық сипатқа ие ететін және адамнан төмен деп саналатын сансыз фотосуреттермен / аккаунттармен толтырылған беттеріңізде әйелдерді ішкі киіммен көретін, бірақ кішкентай ағып кетуді мақұлдамайтын әйелдерді жек көретін қоғамның менмен және мақтанышымен тамақтандырмағаны үшін кешірім сұрамаймын". Кэти Баттиста мен Би Хьюз. 2022 жылы кітаптағы QR-код арқылы Үндістан классикалық биі менструациялық өнердің бір түрі ретінде зерттелді, онда биші Амма Маваз Хан менструация кезінде сезінген әйелдік күш-қуатын білдірді, сонымен қатар, раг музыкасына дәстүрлі би қадамдарына негізделген күшті, ым қимылдары мен аяқтарына қызыл бояу арқылы кезеңді ұятқа қалдыру мен патриархатты қабылдамады.

Фильмдер, теледидар, кітаптар

Кино мен теледидар да күздегі күздегі әйелдің күйіне қатысты табу ретінде қарастырады. Әдетте, қыздың алғашқы кезеңін бейнелейтін көріністерден басқа, күзделу тақырыбынан аулақ болу керек. Мысалы, Элизабет Арведа Кислинг өзінің "Экрандағы жапсырма: кино мен теледидарда" атты мақаласында түсіндіргендей, 1991 жылғы "Мой Гирл" фильмінде басты кейіпкер Ваданың алғашқы кезеңін көрген көрінісі бар. Оған не болып жатқанын әйел үлгісінің түсіндірмесі камерадан тыс орындалады және бұл тақырып ешқашан қайта аталмайды, бірақ Вада Томасты верандадан итеріп жібергенде: "Бес-жеті күнге қайтып келме" деп айтады. Экрандағы күздегі бейнелердің тарихын зерттейтін "Vulture" журналының мақаласында сыншы Тина Харизма былай деп жазды: "Әдетте, кезеңдер әңгімелеуде символ ретінде пайдаланылады, әдетте кейіпкердің ересек шаққа жетуін білдіреді және жиі жиіркеніштілікпен, қорқынышпен немесе ұятпен бірге жүреді. Бұл кезеңді өмірде кездестіргендердің бәрі үшін қарапайым деп сипаттау өте сирек кездеседі". 1991 жылы жапондық анимациялық фильмде "Жалғыз кеше" фильмінде қыздардың біріне күздек келгені анықталады, кейін ол бұл туралы мазақ етеді, әсіресе бір топ жігіттер басқаларға "Сіз оның күресін ұстап аласыз" деп, ол ұстаған допты ұстамаңыз деп айтқан кезде. 1995 жылы жарық көрген "Клуеслес" атты классикалық фильмде етеккір туралы жиі айтылатын сөз бар. Басты кейіпкер Шер сабаққа кешіккені үшін екінші рет кешіктіргенде, екінші рет кешіктірудің себебі ретінде "қызыл толқынға мініп" деген эвфемизмді қолданады. 2007 жылы шыққан "Супербэд" фильмінде Сет бір әйелмен билегеннен кейін, оның джинсысында етеккір қанын табады. Ол да, сол жердегі басқалар да қатты ренжіді. Сыншылар бұл көріністі "ойын-сауық кезінде болатын ұяттылық пен ұяттылықты бейнелейтін" деп сипаттады. Netflix-тің "Үлкен ауыз" сериалында Джесси Клейн ойнаған Джесси Глейзер бірінші маусымның екінші сериясында Бостандық мүсініне арналған мектеп сапарында алғаш рет айыз алады. Джесси ваннада күйзелген кезде оның ер досы Эндрю Глоуберман, оның рөлін комедиялық Джон Мулани ойнады, оған күздегі өнім табады. Сценада Борат пен оның қызы Тутар дебютанттар балында "өнімділік биін" орындайды, ал Тутар күресін көтере отырып, айыз екенін көрсеткенше, көрермендер биге құштарлықпен қарайды, бұл көпшіліктің арасында жеккөрініштілік пен шерулерге әкеледі. Бұл көріністі жазушылар әдеттегі күздегі арамзалықтарды сатиралық сипатпен көрсеткені үшін мақтады. Линдсей Вольфтың "Қорық ана" атты кітабында айтылғандай, қоғам "күнделікті кезеңнің жоқ екенін мойындауға бейімделді, сондықтан оны [кинодағыдай] көпшілік назарына тарту бізді 1) бұл жағдайдың орын алуына және 2) қыздарға жасырын түрде күтім жасайтын нәзік сыйлық ретінде қарауды тоқтатуға мәжбүрлейді". және Қызылға айналу, және телесериалдар Broad City, Yellowjackets, бұл сериалда әйел кейіпкерлер тобы құрғақ жерде қалуға үйренуі керек, басқа өмір сүру драмаларымен салыстырғанда кезеңдер тақырыбын елемегені үшін мақтау алды. 2022 жылы жарық көрген "Пререредозинг матрицалары: Оңтүстік Азиядағы менструация" атты мақаласында ерлер мен әйелдердің менструацияға көзқарасы және әр түрлі мәдениеттердің жиырмадан астам жазушылары, соның ішінде Филип Рот, Милан Кундера, Стивен Кинг және Нурудин Фарах өздерінің жазбаларында қалай суреттегендері қарастырылады. Очерк бойынша, ер авторлар әйел кейіпкерлерін, олардың кезеңдерінде бейнелегенде, объективтендіруге және адамгершілікке жатқызуға бейім. Ал Шаши Дешпанде, Дорис Лессинг, Петина Гәппа және Бапси Сидва сияқты әйел авторлар әдебиеттерінде етеккірді көбірек түсіндіруде, мәдени, діни және әлеуметтік-экономикалық шектеулерді атап өтуде. Антропологтар Лок және Нгуен (2010) Батыс елдеріндегі әйелдердің репродуктивті өмір кезеңдерінің ауыр медициналықлануы басқа мәдени тәжірибелерде "әлеуметтік бақылау" түрінде жұмыс істейді деп есептелетін билік құрылымдарын еліктейтінін атап өтті. Әйелдердің өміріндегі бала туу мен менструация сияқты кезеңдерді медикализациялау биомедицина практикасының әлеуметтік әсерін зерттейтін феминисттік көзқарасты жандандырды. "Репродуктивті мәдениеттің талдауы әйелдердің қалай қарсылық танытып, денесі мен репродуктивтілігі туралы медицинадағы басымдыққа ие басқа мағыналарды құруға тырысады". Бұл табуды жеңу феминисттер арасында даулы мәселе болып табылады. Мезгілдік белсенділіктің көрнекті өсуі 1960 жылдардың соңында феминисттік спиритуалистік белсе�...

Мезгілдік синхрондылық

Менструалдық синхрондық - бұл бір-біріне жақын тұратын әйелдердің менструалдық циклінің басталуы (менструацияның немесе күтімі) бұрын бөлек тұрған кездегіден гөрі бірге уақытпен синхрондастырыла бастаған процессі. 2013 жылы жүргізілген зерттеулер менструацияның синхронды болмауы мүмкін деген қорытындыға келді. Пакистанда көп жылдар бойы түрмеде отырған әйелдің сұхбатында ол өзінің циклы әрқашан басқа тұтқындармен үндесіп отыратынын айтты. Алдымен, компаниялар қайта қолдануға болатын, етеккірге арналған іш киім, матадан жасалған етеккір жапсырмалары, етеккір тостағандары, биологиялық ыдырайтын стерильді салфеткалар және басқа да экологиялық таза өнімдер шығарады. Барлық мәдениеттерде емес, табиғи материалдарды немесе үйде жасалған нұсқаларды таңдап, айыз өнімдерін қолданады.

Бағбандық

Зерттеулер Ұлыбританиядағы күтеккен әйелдердің санитарлық-гигиеналық жағдайға қол жеткізуі осы орындарға кіруді шектейтінін көрсетті.

Етеккірдің теңсіздігі

Мезгілдік теңсіздік термині - бұл айыз өнімдерінің қолжетімділігі, қолжетімділігі, стигматизациясы және қауіпсіздігі арасындағы айырмашылықтарды білдіреді. Сонымен қатар, күздегі теңдікті талап ету репродуктивті әділеттілік талаптарымен кеңейеді, оған білім беру, қолдау жүйелері және денсаулық сақтау кіреді. Етеккір - бұл биологиялық процесс, ол өте қорлаулы, сондықтан әйелдердің көпшілігі өздерінің тәжірибелерін талқылаудан тартынады. CBSN телеарнасының "Приоды" атты деректі фильмінде Нью-Йорк конгрессмені Грейс Мэн күздегі күздегі ұят сезімдері мен оның гендерлік теңсіздікке қалай ықпал ететіні туралы әңгімеледі. Жыныстық теңсіздіктің сақталуынан басқа, күздегі кезеңді жасыру тенденциясы күздегі кедейліктің пайда болуына ықпал етеді. "Медикал Ньюс тудей" журналындағы анықтамаға сай, "айыз кезегі кезінде кедейлік сезімін сезінуге көмектесетін заттар, білім, гигиеналық жағдай, қалдықтарды жою немесе осылардың бірігуі мүмкін емес". Әйелдердің 25%-ы айлық ақысының шектеулі болуынан айыздық өнімдерді сатып ала алмайды. Сонымен қатар, етеккірге арналған өнімдерді азық-түлік талондары, медициналық жәрдемақы, медициналық көмек немесе медициналық сақтандыру сияқты мемлекеттік субсидиялар арқылы сатып алуға болмайды.

Әлеуметтік-экономикалық теңсіздік

Етеккір - қымбат процесс, сондықтан етеккірге қарсы өнімдерді сатып алу қиындығы төмен табысты адамдарға тиіспейді. Әсіресе, тампонға салық салу және көптеген дәретханаларда тегін етеккірге арналған өнімдердің болмауы сияқты заңдар бар, көптеген адамдар мектепке немесе жұмысқа кіруге мүмкіндіктері болмағандықтан, жұмыстан қалуға мәжбүр. Кіші табыс табатын әрбір бесінші әйелдің бірі күздегі қажеттіліктеріне қол жеткізе алмағаны үшін жұмыстан, мектептен немесе басқа да іс-шаралардан қалады. Психикалық денсаулыққа қатысты ай сайынғы кезеңдегі кедейлікті сезінген әйелдердің 68,1% -ы орташа немесе ауыр депрессияға ұшырағанын, ал бұл жағдайды сезінбеген әйелдердің 43,4% -ы сезінгенін айтты. 2021 жылы студенттердің 51%-ы ұсынылғаннан ұзақ мерзімге дейін етеккірге арналған бұйымдарды киген. Кіші табыс деңгейі бар әйелдермен жүргізілген басқа бір зерттеуде қатысушылардың 64% өткен жылы менструациялық өнімдерді сатып ала алмағанын түсіндірді. Олардың үштен бірі киім-кешек, туалет қағазы, балалық сүлгі сияқты басқа да бұйымдарды қолданған. COVID-19 пандемиясы жұмыссыздық пен қаржылық қауіпсіздіктің артқанын ескеріп, осы мәселелерді одан әрі күшейтті. Шотландияда кезекті кезеңдегі кедейлікті азайту үшін қазір күш-жігер жұмсалуда, өйткені ол 2022 жылдың тамызында кезекті кезеңдегі өнімдерді тегін беретін әлемдегі алғашқы ел болды. "Етеккірге арналған бұйымдар туралы" заң бойынша жергілікті билік органдары "қажет болған кез келген адамға" емшектер мен гигиеналық төсемдер сияқты тегін етеккірге арналған бұйымдарды ұсынуды заңдық міндет етті. Бірқатар сұхбаттар арқылы жүргізілген зерттеуде қара және латиноамерикан әйелдер үшін зерттеудегі барлық әйелдер медициналық мамандардың ауырсынуын қалыпқа келтіргені айтылды. Бұл зерттеу авторы үшін таңқаларлық емес, өйткені әйелдер көмек іздеу кезінде атып тасталған кезде өздерінің ауырсынуын айтуы мүмкін емес. Зерттеуге қатысқан әйелдер 47 күндік мерзім, ауыр ықыластар және үнемі қатып қалу сияқты ерекше белгілерді білдірді, бірақ дәрігерлер оларды жұмыстан шығарып салды. Осы әйелдерге бірнеше онжылдықтан кейін гипофиз ісігі мен поликистоздық жұмыртқалар синдромы сияқты ауыр аурулар анықталды. Түсті әйелдердің ауруды мойындамауы диагноз қоюдың кешіктірілуімен және күнделікті аурумен шектелмейді, керісінше, психикалық денсаулыққа үлкен әсерін тигізеді. Кейбір марксистік феминисттер жұмыс орнында ауырсынуды себептердің бірі ретінде келтіре отырып, жұмыс орнында демалысты енгізу үшін күшті жағдай жасады, ал басқа көптеген феминисттер оған қарсы. Қара әйелдер де ауыр ауырсыну мен ауыр етеккір қан кету сияқты жағымсыз симптомдарға ұшырайды. Қара әйелдерге әсерін одан әрі 42 пайыз қара әйелдер фиброма үшін емделуді бастамас бұрын төрт жыл немесе одан да көп уақыт күтеді, ал ақ әйелдердің 29 пайызы. Миомалар қатерлі ісікке ұшырауға үлкен әсер етеді, өйткені миомасы бар қара нәсілді әйелдерде эндометрий қатерлі ісігінің пайда болу ықтималдығы 40 пайызға жоғары. Сонымен қатар, қара нәсілді әйелдердің эндометриоз ауруына шалдығуы мүмкін екені дәлелденді, бірақ ақ нәсілді әйелдерге қарағанда аурумен диагноз қою ықтималдығы едәуір төмен. Жоғарыда аталған барлық қауіп-қатерлер дәрігерлер мен белсенділердің "периодтық травма" деп атауына әкеледі. Дәрігер Чаррис Чемберс: "Менде бұл - айыз кезінде болатын психологиялық, әлеуметтік немесе эмоциялық зақым, не болмаса, айыз кезінде болатын қайғы-қасірет деп айта аламын", - деп түсіндіреді. Қара мектепте оқитын қыздардың жартысына жуығы, айлық ауырулары себепті, мектептегі жұмыстарын жақсы орындай алмайтындығын айтады. Трансгендерлердің 66% -ы менструация кезінде еркек тұлғаны көрсету туралы жағымсыз немесе өте жағымсыз пікірде екендерін айтады. Кейбір феминисттер батыс патриархаты әйелдердің өздерінің айыз уақытын бақылауға қабілетсіздігін әйелдер денесі шектеулі екендігінің дәлелі ретінде қолданды деп дәлелдесе, басқалары тарихи еңбектерге назар аударды, олар айыз қанын басқа қанға қарағанда "қоқыс" деп санайды, өйткені ол репродуктивтік циклдің сәтсіздігінен туындайды. Активизмнің бір бағыты - менструациялық өнімдерге салынатын жоғары салықтарға қарсы тұру. Соңғы жылдары әлемдегі белсенділер етеккірге арналған бұйымдарға салынатын жоғары салықтарды төмендету немесе жоюға назар аударды, өйткені кейбір мемлекеттер мен елдер оларды "әсемдік тауарлар" деп санайды. 2020 жылы Венгрияда ең үлкен салықтард�...

Әйелдер денсаулығын зерттеу

Етеккірді қолдану бағдарламаларындағы мәліметтер әйелдердің денсаулығын зерттеудің жаңа саласын ұсынады. Етеккірге байланысты қосымшалар қан кету, ауырсыну, энергия деңгейі, көңіл-күй және жыныстық белсенділік сияқты түрлі кезеңдер туралы мәліметтерді жинақтайды. Бұл зерттеушілерге медициналық зерттеулерде тарихи түрде аз қамтылған әйелдердің денсаулығын жақсырақ түсіну үшін жаңа дерек көзі ретінде көрінеді. Сонымен қатар, Clue пайдаланушы деректерін талдау арқылы пайдаланушылардың кіріс деректерімен симптомдар пайда болған жағдайда поликистоздық жұмыртқалық синдромы сияқты денсаулық мәселелерін тексеру үшін ұсыныстар жасай алады.

Қолданбаның бұрмалануы

Сыншылар Клю, Фло және Период Трекер сияқты көптеген етеккірді бақылау қосымшалары өздерінің дизайндары арқылы цисгендерлік, жыныстық белсенді, гетеросексуалдық әйелдерге арналған дизайндарды, әдетте әйелдікпен байланысты түстерді, суреттерді немесе символдарды пайдалана отырып, бейтараптықты нығайтатынын атап өтті. Бұл қосымшалар басқа жынысты тұлғаларды есепке алмайды және пайдаланушы ұрпақ әкелуді қалайды немесе тұқымсыз емес деп болжайды, ондай функцияларды ұсынады. Пайдаланушылар сондай-ақ, эрекция циклдары немесе менопауза сияқты әйелдердің басқа да денсаулық мәселелерін көрсетіп бермеуіне шағымданады, онда болжау алгоритмдері немесе мүмкіндіктері дәл болмауы немесе мүлдем болмауы мүмкін.