Кіріспе

Некеге тұрмаған кезде әйел мен ер адамның бірге өмір сүруі

Конкубинация – екі адам арасындағы жеке және жыныстық қатынас, онда бұл жұп толыққанды некеге түсуге ниеттенбейді немесе мүмкіндігі болмайды. Конкубинат пен неке көбінесе ұқсас саналады, бірақ олар бір-бірін мүлдем жоққа шығарады. Қытайда 20-ғасырға дейін кәнизақтық – әйелдердің құқықтары мен міндеттерін қорғаған ресми және институционалдық тәжірибе болды. Кәнизақтың өмірі оның қожайынының қалауына қарай өте әртүрлі болуы мүмкін. Моңғол шапқыншылығы кезінде шетелдік патшалардың арасында да конкубинация кең таралған. Мэйдзи Жапониясында бұл мәртебе символы ретінде де танымал болды. Құлдық жойылғаннан кейін бұл тәжірибе азайды. Ежелгі Римде бұл тәжірибе конкубинат деп аталып, ағылшын тіліндегі "конкубин" сөзінің латын түбірі болып табылады. Бұл некеден тыс кез келген жыныстық қатынасты, көбінесе бай немесе саяси қуатты ер адам мен төмен әлеуметтік статустағы әйел арасындағы, жыныстық қызмет үшін ұсталған қатынасты білдіреді. Ер адамның некеде болуы маңызды емес еді және кәнизақтың балалары мұраға ие бола алмады. Рим империясы христиан дініне өткеннен кейін, христиан императорлары кәнизақтар мен олардың балаларына әйелдерге берілетін мүлік және мұрагерлік құқықтарын беріп, олардың мәртебесін жақсартты. Еуропалық колониялар мен Америкадағы құл плантацияларында үйленбеген және үйленген ерлер жергілікті әйелдермен ұзақ мерзімді жыныстық қатынасқа түсті. Голландтың Шығыс Индиясында конкубинация нәтижесінде араласқан индоевропалық қауымдастықтар құрылды. Яһуди-христиан әлемінде "конкубин" термині көбінесе әйелдерге ғана қолданылады, бірақ бірге тұратын ер адамды да "конкубин" деп атауға болады. 21-ғасырда кейбір батыс елдерінде конкубинация гендерлік бейтарап заңдық термин ретінде қолданылады, ол бірге тұруды (оның ішінде бір жынысты серіктестер арасындағы бірге тұруды) білдіреді.

Этимологиясы мен қолданылуы

"Конкубина" және "конкубинаж" ағылшын терминдері 14 ғасырда пайда болды, олар римдік қоғам мен құқығындағы латын терминдерінен туындаған. "Конкубина" (шамамен 1300 ж.) термині "ер адаммен некеде тұрмай, оныңмен бірге тұратын әйел" деген мағынаны білдіреді, бұл латын тіліндегі concubina (әйел) және concubinus (ер) терминдерінен шыққан. Рим құқығында бұл терминдер "үйленген ер адам немесе әйелмен некеде тұрмайтын адам" дегенді білдірген. Латын терминдері "жату, бірге тұру, қатар өмір сүру" мағынасын беретін concumbere етістігінен алынған, ол "com" префиксі ("бірге, қатар") мен "cubare" ("жату") сөздерінің қосындысынан пайда болған. "Конкубина" термині тарихи және ғылыми әдебиеттерде кеңінен қолданылады және контекстке байланысты мағынасы өзгеруі мүмкін. 21 ғасырда бұл термин көбінесе некеден тыс қарым-қатынасты білдіреді, "жақын дос немесе сексуалдық құл" ретінде, бірақ бастапқы мағынадағы бірге тұру ерекшелігіне осылай мән берілмейді. "Конкубинаж" термині 14 ғасырдың соңында ағылшын тілінде "конкубина болу жағдайы; заңды некеде тұрмай, жақын қарым-қатынаста өмір сүру амалы немесе практикасы" мағынасында пайда болды және латын тілінен көне француз тілі арқылы алынған. АҚШ құқықтық жүйесі де бұл терминді бірге тұруға қатысты қолданған, бірақ ол дамып, қазір ескірген деп саналады.

Сипаттамалары

Конкубинаттың түрлері барлық мәдениеттерде кездескен, бірақ осы практиканың таралуы және қатысушы адамдардың құқықтары мен үміттері, сондай-ақ осындай қарым-қатынастардан туған балалардың құқықтары, нағашының құқықтық және әлеуметтік мәртебесі, отбасыдағы олардың рөлі және қоғамның осы институтты қабылдауы айқын түрде өзгерген. Конкубинаттық қатынас ерікті түрде, тараптар некеге тұрмауға келісіп немесе күшпен (яғни, құлдық арқылы) болуы мүмкін. Құлдар ұстайтын қоғамдарда көптеген нағашылар құл болған, оларды «құл нағашылар» деп те атаған. Бұл тарихи түрде патриархалдық мәдениеттерде кең таралған. Қатысушы адамдардың мәртебесі мен құқықтары қандай болмасын, олар әдетте заңды жұбайлардан төмен болған, көбінесе мұрагерлік құқықтары шектелген немесе толығымен жойылған. Конкубинат пен неке көбінесе ұқсас, бірақ өзара байланыссыз саналады. Бұрын жұбайлар әлеуметтік жағдай, ұлттық тегі немесе дінінің айырмашылығына байланысты некеге тұруға мүмкіндік алмайтын, немесе ер адам некенің құқықтық және қаржылық салдарынан қашыңқы болғысы келген. Жұбайлардың үйленуіне кедергі келтіретін жағдайларға әлеуметтік мәртебедегі айырмашылықтар, қолданыстағы неке және көп әйел алуға қарсы заңдар, діни немесе кәсіби тыйымдар немесе тиісті органдардың мойындамауы кіруі мүмкін. Конкубинаттағы нағашы әдетте некедегі серігіне немесе үй иесіне қарағанда төмен мәртебеге ие болған, сондықтан көбінесе осы себептен конкубинат некеге балама ретінде таңдалған. Нағашы қоғам үшін «сырттан келген» болуы мүмкін, егер ол шетелдіктер мен азаматтар арасындағы некелерді мойындамаса. Басқа жағдайларда, олар құл немесе кедей отбасынан шыққан, ақсүйек адаммен одақтасуға мүдделі адам болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, римдік сарбаздар сияқты, кейбір әлеуметтік топтарға үйленуге тыйым салынған, ал конкубинат некеге қол жетімді балама болып табылды. Көп әйелділік жағдайында, жеке конкубинатта рұқсат етілген нағашылардың саны айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Рим құқығында, моногамия күтілген жерде, қарым-қатынас некеге ұқсас (және балама) болды, бірақ екі тараптың немесе олардың біреуінің некелік сезімі болмауымен, бұл мүлік, мұрагерлік және әлеуметтік мәртебеге қатысты құқықтарды берді. Керісінше, Азия мен Таяу Шығыстың кейбір аймақтарында, ықпалды адамдар қаржылық тұрғыдан қамтамасыз ете алатын көптеген нағашыларды ұстаған. Кейбір патшалық үйлерде мыңдаған нағашылар болған. Мұндай жағдайларда, конкубинат мәртебелі белгі ретінде және ұлдар тудыру үшін пайдаланылған. Көп әйелділікке рұқсат беретін қоғамдарда, нағашының күйеу әйелге қарағанда артықшылықтары болды, өйткені нағашыдан туған балалар заңды деп есептелген, ал күйеу әйелден туған балалар «заңсыз» деп саналды.

Ежелгі Рим

Конкубинат (лат. concubinatus – «конкубинат», қараңыз, сондай-ақ concubina – «конкубина», paelex – «келісім» және concubinus – «келіншек») – түрлі себептермен толық некеге тұруға ниеттенбеген римдік азаматтар арасындағы квази-неке институты. Бұл институт көбінесе теңгерімсіз жұптарда кездесетін, мүшелерінің бірі жоғары әлеуметтік топқа жататын немесе екеуінің бірі босатылған, ал екіншісі еркін туған жағдайда. Алайда, ол контуберниумнан ерекшеленеді, онда кем дегенде бір серіктес құл болған. Еркін азамат пен құлдың арасындағы қарым-қатынас контуберниум деп аталды. Қытайда еркектің бір уақытта бірнеше әйелге ие болуы заңсыз және әлеуметтік тұрғыдан беделсіз саналған, бірақ кәнизактарға ие болу қабылданды. Ерте заманнан бері байлар әйелдеріне қоса, кәнизактарды да сатып алып, үйлеріне әкелген. Ерте жазбаларда ер адам қанша кәнизакқа ие бола алатынына шектеу қойылмаған. Шығыс Хань дәуірінен (б.з. 25–220) бастап, ер адамның кәнизактарының саны заңмен шектелді. Адамның дәрежесі мен тегі жоғары болған сайын, оған рұқсат етілген кәнизактардың саны да көбейді. Кәнизактардың жағдайы мен мәртебесі әртүрлі болды және оның күйеуінің әлеуметтік жағдайына, сондай-ақ оның әйелінің көзқарасына байланысты болды. «Ритуалдар кітабының» «Отбасы үлгісі» тарауында: «Егер некелесу рәсімі болса, ол әйел болады; ал егер ол рәсімдерден бас тартса, кәнизак болады» делінген. Әйелдер некеге қалыңдық әкелсе, кәнизактар әкелмейді. Конкубинатқа неке рәсімдерінсіз де кірісуге болады, ал кәнизакқа күйеуі қайтыс болғаннан кейін қайтадан некеге тұруға немесе туған үйіне оралуға рұқсат етілмейді. Ертеде кәнизактардың қожайындарымен бірге тірідей жерленгені туралы деректер бар, бұл «өлімнен кейін серік болуы» үшін жасалған. Кәнизактардың жағдайы әдетте әйелдерден төмен болды. Кәнизак бала тудырса да, оның балалары әйелдердің балаларынан төмен мәртебеге ие болды, бірақ олар заңсыз балалардан жоғары мәртебеде болды. Кәнизак баласы екі әйелге – биологиялық анасына және заңды анасына (әкесінің әйеліне) балалық парызын орындауға міндетті болды. Кәнизак қайтыс болғаннан кейін, оның ұлдары оған құрбандық шалатын, бірақ бұл құрбандықтар кәнизак немерелерімен жалғастырылмаған, олар тек әкесінің әйеліне ғана құрбандық шалған. Сун династиясына (960–1276) дейін кәнизақты әйелге дейін көтеру әлеуметтік этиканы бұзу саналды. Мин Қытайында (1368–1644) императорға кәнизактарды іріктеудің ресми жүйесі болды. Үміткерлердің жасы көбінесе 14-тен 16-ға дейін болды. Іріктеу критерийлері: ізгілік, мінез-құлық, сыртқы келбет және дене бітімі. Қытай кәнизактарына қойылған шектеулерге қарамастан, тарих пен әдебиетте үлкен билікке және ықпалға қол жеткізген кәнизактар туралы көптеген мысалдар бар. Императрица-Жетім Циси – Қытай тарихындағы ең табысты кәнизактардың бірі. Циси алғашқыда Сяньфэн императорының сарайына нағашы ретінде келді және оның жалғыз тірі ұлын дүниеге әкелді, ол кейіннен Тунчжи императоры болды. Ол күйеуінің өлімінен кейін 47 жыл бойы Цинь Қытайының іс жүзіндегі билеушісі болды. Төрт Ұлы Классикалық Романның бірі – «Қызыл бөлме арманы» (авторы Цао Сюэцзиньнің отбасылық өмірі туралы жартылай автобиографиялық еңбек саналады) конкурбинат ерекшеліктерін зерттейді. Цзя отбасының үш буыны императордың бір танымал кәнизагы Цзя Юаньчуньның көмегімен күш алды, ол еркек кейіпкер Цзя Баоюдың үлкен әпкесі. Ал олардың кіші жарты аға-інілері Цжаоның қыздары Цзя Танчунь мен Цзя Хуанның мінез-құлқы бұрмаланған, өйткені олар кәнизак балалары болды. Императорлардың кәнизактары мен гаремдері ежелгі замандағы әйел оқырмандарға арналған романтикалық романдарында ерекше орын алады. Сюжеттік элемент ретінде, кәнизактардың балалары нақты тарихтағыдан әлдеқайда төмен мәртебеде бейнеленеді. Жайы ду (тұрғындық интригалары) және гонг ду (гарем интригалары) жанрлары билікке жету үшін жасырын түрде айла-шарғы жасаған кәнизактар мен әйелдер мен олардың балаларын көрсетеді. «Сарайдағы патшайымдар» романы мен теледрамасы XXI ғасырдағы Қытайда үлкен жетістікке жетті. Гонконг 1971 жылы Ұлы Цин заң кодексін ресми түрде жойды, осылайша конкурбинат заңсыз деп жарияланды. Макаоның казино магнаты Стэнли Хо 1957 жылы өзінің «екінші әйелін» ресми кәнизагы етіп алды, ал оның «үшінші және төртінші әйелдері» ресми мәртебеге ие емес.

Моңғолдар

Көп әйелділік және қарындас айыл (көбінесе бағынышты әйелдер) моңғол қоғамында, әсіресе, қуатты моңғолдар арасында кең таралған. Шыңғыс хан, Өгедей хан, Жошы, Толуи және Құбылай хан (басқалармен қатар) көптеген әйелдер мен қарындас айылдарға ие болды. Шыңғыс хан жаулап алған империялар мен қоғамдардан әйелдер мен қарындас айылдарды жиі алып отырды, бұл әйелдер көбінесе тұтқынға алынған немесе оған сыйға берілген ханшайымдар немесе патшайымдар болатын. Шыңғыс ханның ең танымал қарындас айылы – Мөге Хатун. Парсы тарихшысы Ата Малик Джувайнидің сөзіне қарағанда, ол "Бакрин тайпасының басшысы Шыңғыс ханға сыйлаған, және ол оны өте жақсы көрген". Шыңғыс хан қайтыс болғаннан кейін Мөге Хатун Өгедей ханның әйеліне айналды. Өгедей де оны әйелі ретінде бағалап, оны аң ауына жиі алып жүрген.

Жапония

Мейдзи дәуірінде моногамия заңды түрде енгізілгенге дейін ақсүйектер арасында кәнизактер кең таралған. Оның мақсаты – еркек мұрагерлерді қамтамасыз ету еді. Мысалы, императордың кәнизагының ұлы император болу мүмкіндігіне ие болған. Мейдзи императорының жоғары дәрежелі нағашысы Янагахара Наруко император Тайшоны дүниеге әкелді, кейіннен оны император Мейдзидің ресми әйелі, император Харуко заңды түрде асырап алды. Тіпті саудагерлер отбасыларында да кейде мұрагерлерді қамтамасыз ету үшін кәнизактар пайдаланылған. Асако Хироока, Мейдзи қалпына келтіруден кейін күйеуінің отбасын аман қалдыру үшін көп еңбек еткен кәсіпкер, анасының қызы болған. Ол жалғыз қызы Камеконы дүниеге әкелгенде өзінің құнарлылығын жоғалтты, сондықтан күйеуі – онымен жақсы қарым-қатынаста болған – Асаконың қызметшісін кәнизак ретінде алды және одан үш қыз бен бір ұл туды. Камеко, ресми әйелдің баласы болғандықтан, ақсүйекке үйленді және аналық желі арқылы отбасының атын жалғастырды. Самурайлар кәнизак ала алатын, бірақ олардың тегі жоғары дәрежелі самурайлармен тексерілетін. Көп жағдайда кәнизак алу некеге тұрумен теңестірілетін. Кәнизақты ұрлау, әдебиетте жиі кездеседі, бірақ бұл намысқа тигізетін, тіпті қылмыстық әрекет болар еді. Егер кәнизак қарапайым адам болса, оның ата-анасының келісімін алу үшін жарлық ақшасымен немесе салықтан босату туралы хатпен елші жіберілетін. Көп бай саудагерлер самурайдың кәнизагы болудың қарапайым адамның заңды әйелі болудан артық деп есептеген. Саудагердің қызы самурайға үйленгенде, оның отбасының ақшасы самурайдың қарызын төлейтін, ал самурайдың әлеуметтік мәртебесі саудагер отбасының беделін арттыратын. Егер самурайдың қарапайым кәнизагынан ұл туса, ол әкесінің мәртебесіне ие болатын. Кәнизактар кейде зор ықпалға ие болған. Тоётоми Хидэёшидің әйелі Нене кейде күйеуінің шешімдерін өзгертетін, ал оның кәнизагы Ёдо доно Хидэёшидің өлімінен кейін Осака қамалының және Тоётоми кланының де-факто билеушісіне айналды.

Корея

Жосон монархтарының әр түрлі дәрежедегі ішкі әйелдері бар гаремі болған. Мёнсон ханшайымы ұл таба білді, бұл оның күйеуінің ұлдарының билікке ие болуына тосқауыл қойды. Ішкі әйелдерден туған балалар көбінесе некеге қатысты мәселелерде төмен бағаланатын. Бір әйелдің қызы, сол әлеуметтік топтың ұлына үйлене алмайтын. Мысалы, Чан Нок Су – қала әкімінің қызы, бастапқыда құлға тұрмысқа шығып, кейіннен Ёнсангуннің жоғары дәрежелі ішкі әйелі болды. 1392 жылы құрылған Жосон әулетінде еркін және құл ата-ананың балаларының еркін немесе құл саналуы керек пе деген мәселе талқыланды. Оқымысты шенеуніктің әкесінен және құл ішкі әйелден туған бала әрқашан еркін болып есептелген, бірақ ол мемлекеттік қызметке орналаса алмайтын.

Үндістан

Индуизм қоғамында әйелдермен неке қиюға тиімсіз саналған әйелдермен, мысалы, төменгі кастадан шыққан немесе индус емес әйелдермен қатар тұру практикасы болған. Конкубинаттан туған балалар анасының касталық санатына жататын. Ортағасырлық Раджастханда билеуші Раджпут әулеттерінде пашван, хавас, пардаят деп аталатын әйелдер жиі кездесетін. Егер билеуші олардың сұлулығына тәнті болса, оларды ресми некесіз ұстап отырған. 16-20 ғасырлар аралығында элиталық Раджпут үйлерінде конкубинат кең таралған. Билеушіге тартымды көрінген қызметші немесе құл әйелдер нағашы (хавас, павас деп аталатын) дәрежесіне көтерілуі мүмкін еді. Конкубинатқа қабылдау рәсімі неке рәсімінен ерекшеленетін. Раджпуттар қол сұғылмайтын касталардан кәнизак алмай, шарандар, брахмандар және басқа Раджпуттардан да бас тартқан. Кейде әйелдер күйеулерімен қашып, олардың кәнизактері болып қалатын жағдайлар да болған.

Викингтер

Көп әйел алу викингтер арасында кең таралған, ал бай және қуатты викингтерде көп әйелдер мен қалыңдықтар болған. Викингтер әйелдерді сатып алып немесе тұтқынға түсіріп, оларды әйелдері немесе қалыңдықтары етіп алатын. Викингтер үшін қалыңдық ұстау құлдықпен байланысты болды; викингтер еркіндікке шыққан әйелдерді де, құлдарды да қалыңдықтары ретінде ұстаған. Викингтер қоғамындағы көп әйелділік қатынастар орташа еркек үшін үйленуге жарамды әйелдердің жетіспеуіне алып келген болуы мүмкін; көп әйелділік қоғамдағы еркектер арасындағы бәсекелестікті күшейтеді, себебі ол мәртебесін арттыру және жыныстық қанағат іздеу сияқты тәуекелді әрекеттерге баруға дайын, үйленбеген еркектердің тобын құрайды. Осылайша, орташа викинг еркегі лайықты әйелдерді табу үшін байлық пен билікке ие болу үшін қауіпті әрекеттер жасауға мәжбүр болуы мүмкін еді. Бұл тұжырымды 11 ғасырда тарихшы Дудо Сент-Квентин өзінің толыққанды қияли емес "Норман тарихында" айтқан. Ольстер жылнамаларында (The Annals of Ulster) raptio көрсетілген, онда 821 жылы викингтер ирландиялық ауылды тонап, "көптеген әйелдерді тұтқынға алып кеткені" жазылған.

Ертедегі христиан діні мен феодализм

Патристикалық жазушылар дамытқан христиандық мораль негізінен ерлер мен әйелдер арасындағы одақтың жалғыз нысаны ретінде некені қолдады. Әулие Августин мен Әулие Жером екеуі де қарындастық институтын қатаң айыптады. Император Юстиниан өзінің алтыншы ғасыр заң кодексінде, яғни Corpus Iuris Civilis-те, қарындастар мен олардың балаларына әдетте жұбайларға берілетін мүлік және мұрагерлік құқықтарын берді. Ол қарындастық институтын некеге жақындатты, бірақ қарындастық тұрақты және моногамды болуы керек деген христиандық талапты да қайталады. Христиандық айыптау мен римдік құқықтық жүйемен байланысты әлеуметтік үзіліс арасындағы екі көзқарас бүкіл орта ғасырлар бойына қайшылықта болды, және 14- мен 15-шы ғасырларда шіркеу өзінің билігіндегі аумақтарда қарындастықты заңсыз деп жариялады.

Таяу Шығыс

[[Файл:Tizian 123. jpg|thumb|upright|Хуррем Сұлтан (Роксолана) – Сүлеймен Шаһтың сүйікті сарай қызы және кейіннен әйелі болған. Сүлеймен оған үйлену арқылы Осман дәстүрін бұзып, бір әйелге адал болды. Ислам діні сарай қыздарының мәселесіне заңдық шектеулер мен тәртіп енгізіп, оларды босатуға ынталандырды. Ислам сондай-ақ, әйел құлдарды тәрбиелеуді, азат етуді немесе исламды қабылдап, көпқұдайлықтан және адалсыздықтан бас тартса, үйленуге рұқсат берді. Ислам ғалымдары нақты түсіндірмелерде келіспесе де, көптеген адамдар Құранның 23:6 аятында некеге тұрғаннан кейін сарай қыздарымен қарым-қатынас жасауға рұқсат етілгендігі айтылған деп санайды, себебі Ислам некесіз жыныстық қатынасты тыйымдайды. Сарай қыздарының балалары некеде болсын, болмасын заңды деп есептеледі, ал ер адамның өлімінен кейін босатылған әйел құл азат болады. Дәлелдерге сәйкес, сарай қыздарының мәртебесі әйел құлдардан жоғары болған. Әбу Ханифа және басқалар сарай қыздарына қатысты ұялылық пен сыйлылықты ұсынды, оларды үйде қамтамасыз етуді, олардың ар-ұятын сақтауды және оларды сату немесе достарымен немесе туыстарымен бөлісу үшін пайдаланбауды кеңес берді. Саид Әбул Ала Маудуди былай түсіндіреді: «Жеке мүшелерін қорғау туралы жалпы бұйрықтан екі санаттағы әйелдер алынған: әйелдер және заңды түрде иеленген әйелдер». Кейбіреулер сарай қыздары исламнан бұрынғы дәстүр болған және исламда оны сақтауға рұқсат етілгенін айтады, яһудилер мен мұсылман емес адамдар оларды оқытып, үйретіп, содан кейін азат етуге құқылы болған. Басқалары исламда сарай қыздары 19 ғасырға дейін қолданылып келгенін мәлімдейді. Ибраһимдік діндердің дәстүрлерінде Ибраһимнің Хажар есімді сарай қызы болған, ол бастапқыда оның әйелі Сараның құлы болған. Хажардың тарихы Ислам тарихының басында сарай қыздарына деген көзқарасқа әсер еткен. Сикаинига исламда сарай қыздарының болуының бір себебі «әйел құлдардың жыныстық қажеттіліктерін қанағаттандыру және мұсылман қауымындағы әдепсіздіктің таралуын болдырмау» болғанын жазады. Исламның көптеген мектептері сарай қыздарының қожайынына моногамды болуын талап ететін қарым-қатынасқа шектеу қойды (бірақ қожайынның оған моногамды болуы міндетті емес), бірақ Сикаинганың айтуынша, шындығында бұл әрқашан орындалмаған және әйел құлдар қожайынның үйінің басқа ер адамдарының назарына ілікті. немесе кейінгі халифаттарда. Алғашқы сенімінен бас тартып, исламды қабылдаған құл әйелдерді азат етуге немесе оларды ресми некеге қосуға ынталандырылды. Әртүрлі мұсылман династияларының кеңеюі сарай қыздарын сатып алу, басқа билеушілерден сыйлық ретінде алу және соғыс тұтқындары арқылы алуға әкелді. Көптеген сарай қыздарына ие болу мәртебеліліктің белгісі болды. Аббасид халифаларының көпшілігі сарай қыздарынан туған. Сол сияқты Осман империясының сұлтандары көбінесе сарай қыздарының ұлдары болған. Нәтижесінде сарай қыздары Осман саясатына белгілі бір дәрежеде ықпал ете бастады. Көптеген сарай қыздары әлеуметтік желілер құрып, жеке байлық жинады, бұл оларға әлеуметтік мәртебеде көтерілуге мүмкіндік берді. Бұл практика 19 ғасырда құлдықты жоюмен азайды. Осман сұлтандары некеге қарағанда сарай қыздарын артық көретін көрінеді, сондықтан бір кезде барлық ханшайымдар сарай қыздарынан туған. Осман сұлтандарының жұбайлары көбінесе түрік немесе мұсылман болмаған. Лесли Пирс мұның себебі сарай қыздың ханшайым немесе жергілікті элитаның қызы сияқты саяси ықпалға ие болмайтындығымен байланысты болды деп санайды. Осман сұлтандары әр сарай қызынан бір ұл тапқан көрінеді; яғни, сарай қызы ұл туғаннан кейін сұлтан онымен қарым-қатынас жасамайтын. Бұл әр ұлдың билігін шектеді.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттары мен Конфедерациядағы құлдармен қарым-қатынас кейде эвфемизм ретінде "нағашылық" деп аталатын. Өмір бойына созылған қарым-қатынастардан бастап, бір реттік немесе жүйелі жыныстық қатынасқа дейін, құлдармен жасалған мұндай қарым-қатынастар, меншік ретінде қаралатын адам мен оның заңды иесі арасындағы күштің теңсіздігін көрсетеді. Құлдардың жеке меншігі заңмен бекітілген кезде, құл адамның өз заңды тұлғасына қатысты ешқандай заңдық құқығы болмады, оны басқа тұлға заңды түрде бақылай алды; сондықтан құл өмірінің ешқандай саласында нақты және заңды келісім бере алмады. Құлдыққа түскен адамның келісім беруге қабілетсіздігінің себебі, құл иесінің құлға қатысты әрекеттер мен жарияланымдарды, оның ішінде махаббат, тартымдылық және келісімді сыйлықтар мен жазалар арқылы заңды түрде мәжбүрлеу мүмкіндігінде жатыр. Алайда, заң бойынша, АҚШ және Конфедерация штаттарындағы құлдық, құлдың заңды тұлғасын иеленуді заңмен анықтап, күшімен жүзеге асырды; яғни, құлдың иесі заңды келісімнің өкілі болып табылды, ол құлдың дене мүшелерінің толықтығына және құлдың барлық іс-әрекеттеріне, заңмен реттелген немесе шектелген жағдайларды қоспағанда, заңдағы келісімнің жалғыз көзі болды. Құлдық АҚШ заңдарында, сондай-ақ халықаралық әдет-ғұрып заңдарында адамзатқа қарсы қылмыс ретінде танылғандықтан, құлдықтың заңдық негізі мәңгілікке жоққа шығарылды, сондай-ақ құл иелерінің зорлық-зомбылық жасау арқылы алған кез келген өкілдік келісімге, жыныстық немесе басқа да құлдарға қатысты кез келген құқыққа да жол берілмейді. Америка Құрама Штаттарындағы еріккен ерлер кейде әйел құлдарды алып, олармен "нағашылық" деп аталатын қарым-қатынас жасады. Бұл көптеген ұрпақ аралас нәсілді құлдардың пайда болуына әкелді, олардың кейбіреулері Америка Азамат соғысына дейін заңды түрде ақ деп есептелді (африкалық тегі сегізден аз, яғни әжесінің әкесіне тең). Кейбір жағдайларда, ерлер құл әйелдермен ұзақ мерзімді қарым-қатынаста болып, оларға және олардың аралас нәсілді балаларына бостандық берді, балаларына оқушылыққа алу, білім беру және капитал беруді қамтамасыз етті. Томас Джефферсон мен Салли Хемингстің арасындағы қарым-қатынас осыған мысал. Мұндай келісімдер соғыстан бұрынғы кезеңде Американың оңтүстігінде кеңінен таралған.

Пласаж

Луизианада және бұрынғы француз территорияларында пласаж деп аталатын, ресми қалыптасқан конкубинаж жүйесі дамыды. Еуропалық ерлер құл немесе бос түсті әйелдерді сүйіктісі ретінде алды, оларға қалыңмал, үй немесе басқа да мүлік беру туралы келісім жасағаннан кейін, ал кейде құл болған жағдайда, олардың балаларына бостандық пен білім беруді ұсынды. Әсіресе Жаңа Орлеанда, үшінші, бос түсті адамдардың тобы қалыптасты. Олардың көпшілігі білімді, қолөнершілер және мүлік иелері болды. Француз тілінде сөйлеп, католицизмді ұстанатын осы әйелдер француз және афроамерикандық мәдениеттерді біріктіріп, еуропалықтар мен құлдардың арасында бірегей топ жасады. Израильдіктердің арасында ерлер әйелдерін, конкубиналарын мойындады және мұндай әйелдер заңды әйелдермен бірдей құқықтарға ие болды.

Ортағасырлық және қазіргі заманғы иудаизм

Яһуди дінінде кәнизақтар еврейше "пилегеш" терминімен аталады. Бұл термин ежелгі грекше "паллакис" сөзінен алынған, ол "үйінде тұратын сүйікті" дегенді білдіреді. Бабыл Талмуды бойынша, Иерусалим Талмудындағы бір пікір, кәнизаққа да неке шарты берілуі керек, бірақ ажырасу шарттарын көрсететін бап болмауы тиіс. Нахманид, Самуил бен Ури Шрага Фёбус және Якоб Эмден сияқты еврей ойшылдары кәнизақтың болуына тыйым салу қажет деген пікірге қарсы шықты. Осы тыйымдарға қарамастан, кәнизақтық Осман империясының еврей үйлерінде кең таралды және мұсылман үйлеріндегі дәстүрге ұқсас болды. Қазіргі Израиль мемлекетінің еврей тілінде "пилегеш" сөзі көбінесе ағылшын тіліндегі "сүйікті" сөзінің мағынасында қолданылады, яғни заңды түрде мойындалмаған, некеден тыс қатынастағы әйелді білдіреді. "Пилегеш" терминін некеге дейінгі, некесіз немесе некеден тыс қарым-қатынас түрі ретінде танымал етуге әрекеттер жасалып жатыр (бұл, заң шығарушының пікірінше, еврей заңымен рұқсат етілген).

Конкубинат және құлдық

Кейбір жағдайларда, қалыңдық институты еркіндікпен байланысты, некеге жақын қатынастан мүлдем бөлініп кетіп, еркін әйелдің қалыңдыққа ие болуына тыйым салынды және бұл институт тек құлдарға ғана арналды. Мұндай қалыңдық түрлері тарих бойы патриархалдық мәдениеттерде кең таралған. Көптеген қоғамдар қалыңдық бала туғаннан кейін оны автоматты түрде босатып жіберген. Қалыңдықтарды босату заңмен міндеттелмеген қоғамдарда да, көбінесе босату амалы қолданылған.