Кіріспе

Чарльз Роберт Найт (21 қазан 1874 - 15 сәуір 1953) - американдық жануарлар дүниесі және палеохудожник. Оның еңбектері көптеген кітаптарда қайта шығарылды және қазіргі уақытта АҚШ-тың бірнеше ірі музейлерінде көрініс тапқан. Оның ең танымал туындыларының бірі - Тираннозавр мен Трицератопстың қабырғалық суреті, ол екі динозаврды танымал мәдениетте "өлімді жау" ретінде орнатуға көмектесті. Көптеген қазба табылған кезде жұмыс істеді, ал динозаврлардың анатомиясы жақсы түсініксіз болған кезде, оның көптеген суреттері кейінірек дұрыс емес бейнеленген. Дегенмен оны "тарихқа дейінгі дәуірдегі ең ұлы халыққа танымал жазушылардың бірі" деп атайды.

Ерте өмір

Найт 1874 жылы 21 қазанда Нью-Йорк қаласында Бруклинде дүниеге келген. Бала кезінде Найт табиғат пен жануарларға қатты қызығатын, әсіресе әкесінің ашық ауада өмір сүруге деген құштарлығының арқасында, ол көптеген сағаттарды әкесінің табиғи тарих кітаптарының суреттерін көшіріп отыруға жұмсаған. Оның әкесі оны Американың табиғи тарих мұражайына саяхатқа алып барады, бұл оның табиғат туралы білімін арттырды. Найт бес-алты жасында сурет салуды бастады. Кейінгі жылдары ол кітаптардан сурет салуды мүлдем тастап, өмірден сурет салады. Атасынан мұрагерлік астигматизмге байланысты заңды түрде соқыр болғанымен, оң көзіне ойын жолдасы таспен соққы бергеннен кейін, Найт өзінің өнерлік талантын өмірінің қалған бөлігінде арнайы жасалған көзілдіріктер көмегімен суретке түсірді. Он екі жасында ол коммерциялық суретші болу үшін Метрополитен өнер мектебінде оқыды. 1890 жылы ол шіркеуді безендіруші Дж. & R. Лэмбтің боялаған шыны терезелерді жобалауына, екі жылдан кейін олармен бірге балалар кітаптары мен журналдар үшін еркін суретші болды, табиғат көріністеріне маманданды. Осы кезде ол Рэджард Киплинг пен Артур Конан Дойл сияқты адамдармен танысты. Найт он сегіз жасында әкесі қайтыс болады да, әкесі қалдырған аз ақшаны алып, үйден кетеді. Бос уақытында Найт Американың Табиғи тарих мұражайына барып, доктор Джейкоб Вортманның назарын аударды. Ол Найттан жойылған тырнақты сүтқоректілердің қалпына келтірілген суреттерін суретке түсіруді сұрады. Найт өзінің қазіргі күнгі шошқа анатомиясы туралы білімін қолданды және кез келген бос жерлерді толтыру үшін өзінің қиялын қолданды. Вортман соңғы нәтижеге қатты қуанды, ал музей көп ұзамай Найтқа өзінің фоссильді залдарын әшекейлеу үшін сурет салу сериясын жасауды тапсырды. Еуропаның көптеген мұражайлары мен зоопарктарына саяхат жасағаннан кейін Найт үйіне оралып, палеонтология тарихындағы екі маңызды тұлға Эдвард Дринкер Коуп пен Генри Фэрфилд Осборнмен кездесті. Озборн AMNH-де омыртқалы жануарлар палеонтологиясының жаңа бөлімін құрды және ол динозаврлардың бүкіл қаңқаларын көрсету туралы революциялық идеяға ие болды. Алғашында, қазбалар жұртшылықтың назарынан тыс сақталып, кейін ғалымдар ғана зерттей алатын қойма сөрелерінде сақталды. Бірақ Осборнның идеясы - бұл жаңа экспонаттарды көпшілікке ұсыну. Ол өзінің, Найт пен доктор Уильям Диллер Мэтьюдің командасын құрды. Найт скелеттерді сызды, ал Мэтью мен Осборн оларды орнатты. Коуп Найтпен кездесуден кейін көп ұзамай қайтыс болды, өйткені ол Найттың эскиздеріне таң қалды. Музейде оның акварель суреттері мен табысты экспонаттары таң қалдырды. Музейдің қамқоршысы болған Дж. П. Морган (танулы банкир) тарихқа дейінгі өмірдің қалпына келтірілуін қаржыландыруға көмектесті. Оның суреттері келушілер арасында өте танымал болды, ал Найт 1930 жылдардың аяғына дейін музеймен жұмыс істеуді жалғастырды, ол әлемдегі ең танымал динозаврлар, тарихқа дейінгі сүтқоректілер және тарихқа дейінгі адамдар бейнелерін суретке түсірді. Найттың Америка табиғи тарих мұражайына арналған ең танымал туындыларының бірі - 1897 жылғы Leaping Laelaps, бұл динозаврларды белсенді, жылдам қозғалатын тіршілік иелері ретінде көрсететін 1960 жылға дейінгі бірнеше суреттердің бірі (осылайша Роберт Баккер сияқты қазіргі палеонтологтардың "Динозаврлар ренессансы" теорияларын күткен). Америка музейінің басқа танымал суреттеріне Найттың Агатаума, Аллозавр, Апатозавр, Бронтозавр, Смилодон және Жүнді мамонт суреттері кіреді. Олардың барлығы көптеген жерлерде қайта шығарылып, көптеген еліктеулерге жол ашты. Алайда Найт музейде жасаған жұмысына сыншылар да қарсы болды. Ол жануарлар дүниесіндегі тірі жануарлардың қозғалысы мен әдеттерін зерттеуге көп уақыт жұмсалса да, көптеген кураторлар оның жұмысы ғылыми емес, көркемдік екенін айтып, оның тарихқа дейінгі жануарларды дәл өзі сияқты көрсетуге жеткілікті ғылыми білімі жоқ екенін мәлімдеді. Найт өзінің "Адам дәуірі залы" үшін жасаған фрескалары "негізінен өнер туындысы" екеніне келіскенмен, ол өзінің палеонтологиялық білімі музейдің өз кураторлары сияқты екенін айтты. 1900 жылы Найт Энни Хамфри Хардкаслға үйленді және Люси есімді қызы болды.

Бүкіл ел бойынша назар аудару

Найт Американың табиғи тарих мұражайында беделін арттырғаннан кейін, басқа табиғи тарих мұражайлары өздерінің фоссиль экспонаттары үшін суреттер сұрауға кірісті. Мысалы, 1925 жылы Найт Лос-Анджелес округінің табиғи тарих мұражайына арналған күрделі қабырғалық суретті шығарды, онда жақын маңдағы Ла-Бреа ыстықтарында табылған құстар мен сүтқоректілердің қалдықтары бейнеленген. Келесі жылы Найт Чикагодағы Табиғи тарихтың далалық мұражайына 28 қабырғалық сериясын бастады, бұл жоба жер бетіндегі тіршіліктің тарихын баяндады және оны аяқтау үшін төрт жыл кетті. Филд мұражайында ол өзінің ең танымал туындыларының бірі - Тираннозавр мен Трицератопстың суреті бар қабырғалық суретті шығарды. Бұл жыртқыш пен олжаның арасындағы жанжал көрінісі танымал болды және көптеген еліктеулерге себепші болды, бұл екі динозаврды қоғамдық санада "өлімді жау" ретінде танытты. Филд Музейінің Александр Шерман: "Осылай жақсы көреді, ол динозаврлар дәуірін бейнелеу үшін стандартты кездесуге айналды". Найттың жұмысы Питтсбургтегі Карнеги мұражайларына, Смитсондар институтына және Йельдің Пибоди табиғи тарих мұражайына жол тапты. Сондай-ақ, Найт тірі және жойылып кеткен жануарлардың мүсіндерін жасады. Бронкстегі зоопарк, Линкольн паркі мен Брукфилд зоопаркы сияқты бірнеше зоопарктар да Найтқа тірі жануарлардың қабырға суреттерін салуды ұсынды, ол бұған құлшыныспен келісті. Шынында да Найт Америкадағы жалғыз Су Линді суретке түсіруге рұқсат етілген адам еді, ол 1930 жылдары Брукфилд зоопаркында өмір сүрген алып панда. Найттың жануарлар мен жануарлар анатомиясына деген қызығушылығы жақсы белгілі болғанымен, Найттың ботаникаға да қызығушылығы болды. Ол Флоридаға жиі барып, өзінің тарихи-қазақтық суреттерінде пальма ағаштарын қолданған. Музейлер мен зоопарктар үшін фрескалар жасаған кезде Найт кітаптар мен журналдарды иллюстрациялауды жалғастырды және National Geographic журналына жиі үлес қоса бастады. Ол сонымен қатар өзінің бірнеше кітаптарын жазды және суреттеді, мысалы Тарихтың таң атқанға дейін (Knight, 1935), Ғасырлар бойы өмір (1946), Жануарлар суреті: Анатомия және суретшілер үшін іс-қимыл (1947), және Тарихқа дейінгі адам: Ұлы оқиға (1949). Сонымен қатар, Найт бүкіл елдегі аудиторияға тарихқа дейінгі өмірді сипаттап, танымал лектор болды. Ақырында Найт өзінің немерелерімен, негізінен, оның немересі Родамен, жануарлар мен тарихқа дейінгі өмірге деген құштарлығын бөліскен уақыт өткізу үшін қоғамдық өмірден зейнеткерлікке шықты. Өмірінің соңғы жылдары оның көру қабілеті нашарлай бастады, сондықтан сурет салуға жиірек барады. 1944-1946 жылдары Лос-Анджелес округінің Ұлттық тарих мұражайында өзінің соңғы картиналар сериясын суретке түсірді. 1951 жылы ол өзінің соңғы туындысын, Пенсильвания штатының Скрантон қаласындағы Эверхарт мұражайына арналған фресканы суретке түсірді. Екі жылдан кейін, 1953 жылы 15 сәуірде Найт Нью-Йоркте қайтыс болды.

Мұра

Найт "тарихқа дейінгі өткеннің ұлы популяризаторларының бірі" және мұражайға келушілердің ұрпақтарына әсер еткен ретінде танымал болды. Найт жұмысының мысалдары ХХ ғасырдың бірінші жартысында АҚШ-та жарияланған динозаврлар туралы кітаптарда жиі пайда болды, ал басқа сансыз суретшілер мен суретшілер Найттың динозаврлар мен басқа да тарихи-қазақ жануарлар туралы тұжырымдамаларынан көп нәрсеге ие болды. Соңғы еңбектерде Найт суреттерінің үлгілері де бар; мысалы, Стивен Джей Гулд Найт суреттерінің бірін өзінің 1991 жылғы "Бронтозавр үшін қоршау" кітабының мұқабасында және басқасын 1996 жылғы "Динозаврдың сабандағы" кітабында қолданды. Көптеген палеохудожниктер Найтпен (бәлкім, Зденек Бурианмен) теңестірсе де, Найттың суреттері әлі де динозаврлар мен палеонтология әуесқойларының арасында өте танымал болып келеді. Найттың 1946 жылғы "Жанның ғасырлар бойы" кітабының естелік басылымы жақында Индиана университетінің баспасында жарық көрді, сонымен қатар 2007 жылғы Найт суреттерінің күнтізбесі де қол жетімді. Сонымен қатар, фантастикалық суретші Уильям Стоут Чарльз Найттың көптеген сирек және бұрын жарияланбаған суреттері мен зерттеулерін қамтитын Чарльз Найт Скетчбуктерінің сериясын жинақтады. Найт Американың батысынан жаңа және жиі бөлшектірілген қазбалар көптеп шығатын дәуірде жұмыс істегендіктен, оның барлық шығармалары берік дәлелдерге негізделген жоқ; мысалы, оның ықтимал емес безендірілген Агатаума (1897) сияқты динозаврлар біршама болжамдық болды. Оның көбіне танымал кератопсияларды жалғызбасты жануарлар ретінде суреттеуі, олар шұрайлы шөпті ландшафттарды мекендейді. Найт кейде тірі жануарлардың бұлшық еттерін зерттеуді жүргізсе де, ол динозаврларды қалпына келтіру үшін бұлай істеген жоқ, ол көптеген динозаврларды рептилий тәрізді аяқ-қолдары мен тар жамбастарымен қалпына келтірді (Пол, 1996). 1920 жылдары атақты палеонтологтар Альфред Ромер мен Герхард Хайльманның (Хайльман, 1926) зерттеулері динозаврлардың әдеттегі бауырымен емес, кең құспен ұқсас жамбастары бар екенін растады. Найт жиі жойылып кеткен сүтқоректілерді, құстарды және теңіз бауырымен жорғалаушыларды өте динамикалық әрекет түрінде қалпына келтірді, бірақ оның ірі динозаврларды жойылуға ұмтылған ауыр батпақ тұрғындары ретінде бейнелеуі дәстүрлі ұғымдарды бейнеледі (Пол, 1996). Ол өзінің "Жұмыс дәуірлері арқылы" (1946) каталогында үлкен аңдарды "баяу қозғалатын, бейімделмейтін және прогрестік емес" деп сипаттап, кіші динозаврлардың белсендірек болғанын мойындаған кезде, ол бұрын жазған көзқарастарын қайталады (Knight, 1935). Оның кейбір суреттері қазір қате екені белгілі, мысалы, үш аяқты кенгуру, хадрозаврлар мен тероподтардың дене қалпы сияқты, ал олардың омыртқа бағанасы жамбасында шамамен көлденең болды; және савроподтар судың тереңінде тұрды, ал олар құрлық тұрғындары болды. Найт сонымен қатар жер бетінде сүйреліп жүрген динозаврдың құйрықтарын да тартты, ал олар шамамен көлденең ұсталды. Марқұм Стивен Джей Гулд Найттың ең танымал жанкүйерлерінің бірі болды, атап айтқанда, Бронтозаврды "Апатозавр" деп атаудан бас тартты, өйткені Найт әрқашан жаратылысты бұрынғы атымен атаған. Өзге де құрметтеушілердің қатарына арнайы эффекттер суретшісі Рей Гаррихаузен кіреді, ол өзінің өмірбаянында An Animated Life деп жазады, "Оби (Уиллис О'Брайен), мен және Стивен Спилбергтен бұрын ол ешқашан адам көрмеген жаратылыстарға тән берді. [ ] Лос-Анджелестегі Мен мұражайдың қабырғаларының бірінде әдемі Найт кескіндемесі қойылған екен. Бұл, сонымен қатар, маған анам берген Найт туралы сурет кітабы, мен осы жойылған жандардың үш өлшемді модельдерін жасау уақытында үлкен көмек көрсететін адаммен алғашқы кездесуім болды ". 2012 жылы Ричард Милнердің "Чарльз Р. Найт - уақыт арқылы көрген суретші" атты кітабы жарық көрді. Бұл Knight-тің немересі Роданың таныстыруымен басталады. Найтке арналған веб-сайтты Рода құрып, ұстап отырды және оның көптеген суреттері бар. Суретшіге 1998 жылы IMAX көркем фильмінде құрмет көрсетілді, T Rex: Кредаға қайту, онда оны актер Так Миллиган бейнеледі.