Кіріспе
Омыртқа артериясының ішкі қабығының жыртылуы Омыртқа артериясының дисекциясы (VAD) - бұл мойында орналасқан және миға қан жеткізетін омыртқа артериясының ішкі қабығының жапырақ тәрізді жыртылуы. Артерияның қабырғасы жыртылғаннан кейін қан артерия қабырғасына кіреді де, қан ұюын қалыптастырады, артерия қабырғасын қалыңдайды және қан ағысын жиі тежейді. Омыртқа артериясының бөлінуінің белгілеріне бас және мойын ауруы, сөйлеу қиындығы, үйлестірудің бұзылуы және көру қабілетінің төмендеуі сияқты аралық немесе тұрақты инсульт белгілері жатады. Әдетте диагноз контрасты күшейтілген КТ немесе МРТ сканерлеу арқылы қойылады. Ауысқан тамыр арқылы қан ағынының бұзылуы артериямен қамтамасыз етілетін мидың бір бөлігінің бұзылуына әкелуі мүмкін. Бұл жағдай 77-96% жағдайда орын алады. Бұл жағдайлардың 10-16 пайызында уақытша ("өтпелі ишемиялық шабуыл") болуы мүмкін, бірақ көпшілігі (67-85% жағдай) тұрақты тапшылықпен немесе инсультпен аяқталады. Мүсін артериясы бас сүйектің артқы қуысында орналасқан мидың бөлігін қамтамасыз етеді, сондықтан инсульттің бұл түрі артқы қан айналымы инфаркты деп аталады. Бұл аурудың бестен бірінде ғана кездеседі және ми дің бұзылуынан пайда болады. Басқалары мидың әсерінен тұрақсыздық немесе үйлестірудің жетіспеушілігімен күресуі мүмкін, ал тағы басқалары көру қабыршағының зақымдануына байланысты көру қабілетін жоғалтуы мүмкін (көріс өрісінің бір жағында). Кейбір деректерде көп қан тамырларының бөлінуі 30% -ға дейін жоғары деп көрсетілген.
Vertebral artery dissection (VAD) is a flap like tear of the inner lining of the vertebral artery, which is located in the neck and supplies blood to the brain. After the tear, blood enters the arterial wall and forms a blood clot, thickening the artery wall and often impeding blood flow. The symptoms of vertebral artery dissection include head and neck pain and intermittent or permanent stroke symptoms such as difficulty speaking, impaired coordination, and visual loss. It is usually diagnosed with a contrast enhanced CT or MRI scan. Obstruction of blood flow through the affected vessel may lead to dysfunction of part of the brain supplied by the artery. This happens in 77–96% of cases. This may be temporary ("transient ischemic attack") in 10–16% of cases, but many (67–85% of cases) end up with a permanent deficit or a stroke. The vertebral artery supplies the part of the brain that lies in the posterior fossa of the skull, and this type of stroke is therefore called a posterior circulation infarct. Problems may include difficulty speaking or swallowing (lateral medullary syndrome); this occurs in less than a fifth of cases and occurs due to dysfunction of the brainstem. Others may experience unsteadiness or lack of coordination due to involvement of the cerebellum, and still others may develop visual loss (on one side of the visual field) due to involvement of the visual cortex in the occipital lobe. Some give a figure of multiple vessel dissection as high as 30%.
Себептер
Омыртқа артериясының бөліну себептерін екі негізгі категорияға бөлуге болады: спонтандық және травматикалық.
Өздігінен
Өздігінен пайда болған жағдайларды артериялық қабырғаны әлсірететін ішкі факторлар тудырады деп есептеледі. COL3A генінің мутацияларына байланысты 4- типті Ehlers- Danlos синдромы III типті альфа 1 белдіктің колагенін дұрыс өндірмейді және терінің сынықтығын, артериялар мен ішкі органдар қабырғаларының әлсіздігін тудырады. Марфан синдромы FBN1 геніндегі мутациялардан, фибриллин 1 ақуызын өндіруде ақаудан және аорта түбірінің аневризмасын қоса алғанда, бірқатар физикалық аномалиялардан туындайды. Басқа буынтық тінге қатысты гендер бойынша жүргізілген генетикалық зерттеулер негізінен теріс нәтижелер берді. Гомоцистеиннің жоғары деңгейі, көбінесе MTHFR геніндегі мутацияларға байланысты, омыртқа артериясының дисекциясы қаупін арттырады.
Травматикалық
Травматикалық омыртқалық дисекция мойынға соққыдан кейін болуы мүмкін, мысалы, жол-көлік оқиғасында, мойынға тікелей соққы, тұншығу, ауыр жарақат алғандардың 1 - 2% -ында талма артериясы немесе омыртқа артериясы зақымдалуы мүмкін. Омыртқа артериясының кесуінің жеңіл жарақаттар мен инфекцияларға статистикалық тұрғыдан байланыстылығын дәлелдеу қиын болды. Мүмкін, манипуляция дисекцияға әкелуі мүмкін, немесе дисекция манипуляциялық ем іздейтін кейбір адамдарда бар болуы мүмкін. Қазіргі уақытта мойынды манипуляциялау мен инсульт арасындағы берік байланысты немесе ешқандай байланысты растайтын нақты дәлелдер жоқ. Жақында осы тақырыпта жарияланған деректердің мета-талдауы Хильдің биологиялық жүйелердегі себептілікті тағайындау критерийлерін хиропрактикалық түзету мен мойын артериясын кесу арасындағы қарым-қатынасқа қолдануды қарастырды, бұл қарым-қатынас себептілік үшін қажетті критерийлерді орындамайтынын анықтады.
Диагностика
Омыртқа артерияларында қан ағынын немесе оның жоқтығын көрсету үшін әртүрлі диагностикалық әдістер бар. Алтын стандарт - церебральды ангиография (цифрлық алып тастау ангиографиясымен немесе онсыз). Бұл үлкен артерияны (әдетте жамбас артериясын) тығып, аорта арқылы омыртқа артерияларына қарай интраваскулярлық катетерді алға жылжытуды қамтиды. Бұл жағдайда радиоконтраст инъекцияланады және оның төменгі ағысы флюороскопияда (толық рентгендік суретке түсіру) түсіріледі. Ангиография, сондай-ақ, қарын қабырғасындағы қанды тікелей көрсетіп бермейді, бұл қазіргі заманғы әдістерге қарағанда. Хирургия тек ерекше жағдайларда қолданылады. Варфаринді әдетте 3 - 6 ай бойы жалғастырады, өйткені бұл уақытта артерия арқылы ағысы жақсарады, ал инсульттердің көпшілігі дисекция пайда болғаннан кейін алғашқы 6 ай ішінде болады. Америкалық нұсқаулықта антикоагуляцияның тиімділігі әзірге анықталмаған.
Тромболиз, стент орнату және хирургиялық операция
Тромболиз, стент орнату және хирургия антикоагуляциялық немесе антитромбоциттік препараттар сияқты кеңінен қолданылмайды. Бұл ем инвазивті және әдетте медициналық емге қарамастан симптомдар нашарлайтын немесе медициналық емнің қауіпсіз еместігі мүмкін жағдайларда (мысалы, қан кетудің қабылдамас үрдісі) сақталады.
Атақты істер
Австралиялық крикетші Филипп Хьюз 2014 жылы 27 қарашада К.А. құрамасының атынан 2014 жылы 25 қарашада Ш.С.Г.-де өткен Шеффилд Шилд матчында мойнына крикет добынан соққы алғаннан кейін омыртқа артериясының бөлінуімен көз жұмды.