Кіріспе

Гректің орталық бөлігіндегі ежелгі қала Гераклея (Гераклия) Трахида (ράκλεια ἐν Τραχῖνι), Гераклея Трахиния (ράκλεια Τραχινία) деп те аталады, бұл б.з.б. 426 жылы Пелопонес соғысының алтыншы жылы спартандықтар құрған колония. Сонымен қатар ол полис (қала мемлекет) болды.

Жағдай

Бастапқыда Трахис (Трахис) немесе Страбон Трахин (Трахин) деп аталған, ол Термопильдің солтүстігінде немесе батысында тұрды, осылайша Фессалиядан Термопильге жақындауға бұйрық берді және өзінің орнынан үлкен әскери маңыздылыққа ие болды. Трахиния жазығының ені 15 метр болса, оның аумағы 8 шақырымға жететін. Фукидидтің айтуынша, Трахида Термопиладан 40 стадия, ал теңізден 20 стадия қашықтықта орналасқан. Трахида (Трахин ретінде) Гомердің "Илиада" атты кемелер каталогында Ахиллге бағынышты қалалардың бірі ретінде аталады және Гераклдің аңыздарында оның өлім орнының орны ретінде аталып өтіледі.

Тарих

Бұл қала тарихи маңызы бар орынға айналды, өйткені бұл жерде Пелопоннес соғысының алтыншы жылы, б.з.б. Трахиниандар (малидің тайпасы) және көршілес дориандар, олар оэтейлік таулылардың талан-таражға ұшырауынан қатты зардап шекті, спартандықтардан көмек сұрады, олар осы жағдайды құлшыныспен пайдаланып, осы жағдайды басқаруда күшті колония орнатты. Олар Грекияның басқа Дориан мемлекеттеріне колонияға қосылуға шақыру жариялады. Спартаның үш оецисінің (Леон, Алкидас және Дамагон) қол астында 10 000-ға жуық отаршыл жаңа қала салып, нығайтты. Оны әдетте Трахиниялық Гераклея деп атады, оны басқа осы есімді жерлерден ажырату үшін, ал кейінірек жазушылар Гераклея Фтиотис (ράκλεια Φθιώτιδος) деп атады, өйткені бұл аудан кейіннен Фтиотис Фессалиясына енгізілді. Фукидид Спарталықтар бұл қала "Афинамен соғысу үшін қолайлы жер" деп ойлаған деп айтады. Спарталықтар Гераклеядан Евбеяға қарсы флот құратын, ал қала "Тракияға баратын жолдың пайдалы бекеті" бола алатын. Жаңа отаршылар Термопильдің маңында кемежайлар мен портты да салған. Спартаның қорғауындағы бұл қала Солтүстік Грекияда күшті мемлекет болатыны күтілді, алайда қала құрылғаннан кейін көп ұзамай жағдай нашарлай бастады. Оны өз аумағына басып кіру деп санайтын тесалиялықтар басынан бастап шабуылға ұшырады; және тәуелділіктерді басқаруда сирек жетістікке жеткен спартандықтар оның әкімшілігінде менмендік пен жемқорлық көрсетті. Сондықтан қала тез құлдырап кетті. Ол құрылғаннан кейін алты жыл өткен соң, Гераклея тұрғындары мен колонияның тікелей қатерлі әсерін көрген аениандар, долопалар, малиандар және тесалиялықтардың біріккен күштерінің арасында шайқас болды. Спарта сол кезде өз колониясына көмек жіберуге қабілетсіз болды; Гераклеоттар жеңілді, ал қала келесі жылы афиналықтардың қолына түсуін болдырмау үшін оны басып алды және лакедемондық губернаторды теріс мінез-құлықпен айыптады. Фукидид спартандықтардың "боеотиялықтарға жасаған әрекетіне ренжігендерін" айтады. Алайда лакедемондықтар бұл жерді қайта иеленді; және 409 408 жылы қыста олар мұнда тағы бір апатты бастан кешірді, 700-і Гераклеоттар шайқаста лакедемондық гармостпен бірге қаза тапты. Бірақ Пелопоннес соғысынан кейін Гераклея қайтадан маңызды орынға ие болды және Солтүстік Грекиядағы Спартан билігінің штаб-пәтері болды. 399 жылы Ераклиядағы кейбір фракциялық қозғалыстарды басу үшін Ерипидас Лакедемонды жіберді; және ол қаладағы лакедемондықтардың барлық қарсыластарын өлтіріп қана қоймай, көршілес этейлер мен трахиниялықтарды да өз мекендерінен қуып шығарды. 395 жылы б.з.д. тебандықтар Исменийдің қолбасшылығымен бұл маңызды жерді спартандықтардан тартып алды, лакедемондық гарнизонды өлтірді және қаланы ескі трахинийлік және этейлік тұрғындарға берді. Гераклеяның қабырғаларын Ясон Ферай құртты, өйткені бұл жерді басып алып, оған Грекияға шабуыл жасауға жол бермеу үшін. Кейінгі уақытта Гераклея этолиялықтардың қолына түсіп, Солтүстік Грекиядағы олардың билігінің негізгі көздерінің бірі болды. Термопиль шайқасында Антиох III жеңілгеннен кейін (191 б.з.д.) Гераклеяны Рим консулы Ацилий Глабрио қоршап алды. Ол өз әскерін төрт топқа бөліп, бірден төрт нүктеге шабуыл жасады. Бір топ гимназия орналасқан Асоп өзенінде орналасқан; екіншісі қабырғалардан тыс цитадельдің жанында (экстра мурос), ол қаладан гөрі тығыз орналасқан; үшіншісі Малияк шығанағына қарай; және төртіншісі Мелас өзенінде, Диана ғибадатханасына қарама-қарсы. Айналасындағы дала саздыққа толы, биік ағаштарға бай еді. Жиырма төрт күндік қоршаудан кейін римдіктер қаланы басып алды, ал этолиялықтар қамалға қайтты. Келесі күні консул цитадель биіктігіне тең таудың жартасты шыңын басып алды, онымен тек екі шыңның арасындағы қалың ойыс бөлінеді, сондықтан екі шыңға зымыран тиіп шығады. Осыдан кейін аэтолиялықтар қамалға берілді. XIX ғасырдың басында бұл жерді аралап көрген Уильям Мартин Лик, Ливийдің осы жазбасынан қала Карвунария (Асоп) және Мавра-Нерья (Мелас) өзендерінің арасындағы төменгі жерді алып, бірінен екіншісіне дейін созылып, оңтүстік-шығыс бағытта жазыққа қарай едәуір қашықтықта орналасқан екені анық көрінеді деп айтады. Сол қамалдың кейбір қалдықтары әлі де жоғарыдағы биік жартаста сақталған, ал оның тік қабырғаларында көптеген катакомбалар қазылып алынған. "Қаланың қалашықтан жоғары орналасқан жері Ливийдің оған қатысты extra muros сөздерін негіздеп, Страбонның мәлімдемесін де түсіндіре алады. Қала кем...