Кіріспе

Қатты жел, күшті желдер

Гейл – қатты жел; бұл сөз әдетте теңіздік контексте сипаттаушы ретінде қолданылады. АҚШ Ұлттық метеорологиялық қызметі гейлді 34-тен 47 түйінге (63–87 км/сағ, 17.5–24.2 м/с немесе 39–54 миль/сағ) дейін жылдамдықпен қозғалатын тұрақты жер үсті желдері деп анықтайды. Синоптиктер осы күштің желдері күтілетін кезде гейл туралы ескертулер шығарады. АҚШ-та гейл туралы ескерту – теңіздегі ескерту; Ұлттық метеорологиялық қызметтің ескерту өнімдеріндегі құрлықтағы баламасы – жел туралы кеңес. Басқа көздер ең төменгі шаманы төмен, ал ең жоғарғы шаманы жоғарырақ қолданады. 1986 жылға дейін Ұлттық дауылдар орталығы гейл терминін жағалау аймақтарындағы желдерге қатысты қолданды, 34-тен 47 түйінге дейін және кейде одан да жоғары. Гейл анықтамасы өте стандартты емес. Ең көп қолданылатын балама анықтама бойынша ең жоғарғы шек – 55 түйін.

Жел күшін сипаттаудың ең көп таралған тәсілі – Бофорт шкаласы, ол гейлді 39-дан 54 миль/сағ (63-тен 87 км/сағ) дейінгі жел ретінде анықтайды. Бұл желдің жылдамдығын, негізінен байқалған теңіз жағдайларына сүйене отырып сипаттауға арналған эмпирикалық өлшем. Алғашқы 1810 жылғы Бофорт жел күші шкаласында төрт түрлі «гейл» белгілері болған, ал қазіргі уақытта әдетте екі гейл күші бар: 8 және 9, ал 7 – жақын гейл:

Жел күші | Бастапқы атауы | Қазіргі атауы | км/сағ | м/с | миль/сағ | түйін | Орташа түйін | Теңіз жағдайы
------- | -------- | -------- | -------- | -------- | -------- | -------- | -------- | --------
7 | Орташа гейл | Жақын гейл | 50–61 | 14–17 | 32–38 | 28–33 | 30 | Қыртысты
8 | Жаңа гейл | Гейл | 62–74 | 17–20 | 39–46 | 34–40 | 37 | Өте қыртысты
9 | Қатты гейл | Қатты гейл / Күшті гейл (Ұлыбритания) | 75–88 | 21–24 | 47–54 | 41–47 | 44 | Биік
10 | Толық гейл | Дауыл | 89–102 | 25–28 | 55–63 | 48–55 | 52 | Өте биік

Этимология

"Гейл" сөзі орта ағылшын тіліндегі "гейл" сөзінен туындаған, ол кез келген күштіліктегі желді, тіпті жеңіл желді де білдіретін жалпы атау болған. Бұл сөз, шамасы, Солтүстік германдық текті, исландтық "гола" (жел) және даттық "гал" (қызғаншақты, ашулы) сөздерімен байланысты, олардың екеуі де ескі норвег тіліндегі "гала" (ән салу) сөзінен шыққан, ал ол протогерман тіліндегі *galaną (қайыру, ән салу, әсемдеу) және протоиндоевропа тіліндегі *gʰel (қайқайлау, айқайлау, сиқырлау) сөздерінен туындаған.