Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рудистер - Гиппуриттар отрядына жататын құрып кеткен қосқабатты теңізге жататын қосқабатты жәндіктер тобы. Олар Юра дәуірінің аяғында пайда болып, креда дәуірінде өте көп түрге айналды. Олар Тетис мұхитында рифтер құрайтын негізгі организмдер болды.
Extinct order of bivalve molluscs
Rudists are a group of extinct box , tube or ring shaped marine heterodont bivalves belonging to the order Hippuritida that arose during the Late Jurassic and became so diverse during the Cretaceous that they were major reef building organisms in the Tethys Ocean, until their complete extinction at the close of the Cretaceous.
Қабықтың сипаттамасы
Кейінгі юралық формалар ұзын, екі клапан да ұқсас пішінді, көбінесе құбыр немесе тірек пішінді, ал кредалық риф құрылысының формаларында бір клапан жазық қақпаққа айналды, ал екінші клапан бұрылысқа ұқсас тікенекке айналды. Бұл қосқабатты пішіндердің көлемі бірнеше сантиметрден бір метрден асатын шамада болды. Олардың "классикалық" морфологиясы теңіз түбінде немесе көршілес рудистерге бекітілген төменгі, шамамен конус тәрізді клапаннан және ағзаның қақпағы ретінде қызмет ететін кішігірім жоғарғы клапаннан тұрады. Жоғарғы клапанның кішкентай түрі әр түрлі болып келеді.
The Late Jurassic forms were elongated, with both valves being similarly shaped, often pipe or stake shaped, while the reef building forms of the Cretaceous had one valve that became a flat lid, with the other valve becoming an inverted spike like cone. The size of these conical forms ranged widely from just a few centimeters to well over a meter in length. Their "classic" morphology consisted of a lower, roughly conical valve that was attached to the seafloor or to neighboring rudists, and a smaller upper valve that served as a kind of lid for the organism. The small upper valve could take a variety of interesting forms, including: a simple flat lid, a low cone, a spiral, and even a star shaped form.
Қазбалардың таралу аймағы мен жойылуы
Ең көне рудистер Франциядағы Юра дәуірінің соңғы кезеңіндегі тау жыныстарынан табылған. Рудистер Қырық дәуірінің соңында, көрінеу, Қырық дәуірі Палеогеннің жойылуының нәтижесінде жойылып кетті. Бұл топтың құлдырауы шамамен 2,5 миллион жыл бұрын басталып, Қырық дәуірінің аяқталуына дейін жарты миллион жыл бұрын толық жойылып кеткен деп ойланған.
The oldest rudists are found in late Jurassic rocks in France. The rudists became extinct at the end of the Cretaceous, apparently as a result of the Cretaceous–Paleogene extinction event. It had been thought that this group began a decline about 2.5 million years earlier which culminated in complete extinction half a million years before the end of the Cretaceous.
Экология
Рудистерді шынайы рифтер салушылар ретінде жіктеу даулы, өйткені олар төменгі конустық клапандар арасында көп шөгінділерді ұстап, ұстап алады; сондықтан рудистер біогендік карбонаттардан толығымен құралмаған, өйткені коралл. Алайда, рудистер қазбалардағы ең маңызды құрамдас бөліктердің бірі болды. Қырым дәуірінде рудистік рифтер өте сәтті болды, олар склерактинианды кораллдарды көптеген тропикалық орталардан, соның ішінде қазіргі Кариб теңізі мен Жерорта теңізі болып табылатын сөрелерден қуып шығарған болуы мүмкін. Олардың рифтер салудағы табыстары кем дегенде жартылай кредалық кезеңдегі экстремалды ортаға байланысты болған. Бұл кезеңде тропикалық сулар бүгінгіден 6°С-тан 14°С-қа дейін жылырақ және тұздылығы жоғары болды, ал бұл рудистер үшін қолайлы орта болса да, кораллдар мен басқа да қазіргі заманғы рифтер үшін мейманды емес еді. Бұл рудистік рифтер кейде жүздеген метр биіктікте болды және көбінесе континенттік текшелерде жүздеген шақырымға созылады; шын мәнінде, бір сәтте олар Солтүстік Америка жағалауын Мексика шығанағынан қазіргі теңіз провинцияларына дейін жағалап тұрды. Олардың көп қуыстылығынан рудистік рифтер мұнай тұтқынына айналады.
The classification of rudists as true reef builders is controversial because they would catch and trap much sediment between their lower conical valves; thus, rudists were not completely composed of biogenic carbonates as a coral would be. However, rudists were one of the most important constituents of reefs during the Cretaceous Period. During the Cretaceous, rudist reefs were so successful that they may have driven scleractinian corals out of many tropical environments, including shelves that are today the Caribbean and the Mediterranean. It is likely that their success as reef builders was at least partially due to the extreme environment of the Cretaceous. During this period tropical waters were between 6°C and 14°C warmer than today and also more highly saline, and while this may have been a suitable environment for the rudists, it was not nearly so hospitable to corals and other contemporary reef builders. These rudist reefs were sometimes hundreds of meters tall and often ran for hundreds of kilometers on continental shelves; in fact at one point they fringed the North American coast from the Gulf of Mexico to the present day Maritime Provinces. Because of their high porosity, rudist reefs are highly favored oil traps.