Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гюстав Тейхмюллер (1832-1888) - неміс философы. Оның еңбектері, әсіресе перспективизм туралы түсінігі Фридрих Ницше философиясына әсер етті.
German philosopher (1832–1888)
Gustav Teichmüller (November 19, 1832 – May 22, 1888) was a German philosopher. His works, particularly his notion of perspectivism, influenced Friedrich Nietzsche's philosophy.
Өмірбаян
Тейхмюллер Брауншвейг герцогтігінде дүниеге келген. Ол Август Тейхмюллер мен Шарлотта Георгина Элизабет Тейхмюллер, тумасы фон Гирсевальдттың ұлы. Оның әкесі Пруссия армиясының лейтенанты болған. Оның анасы да әскери отбасынан шыққан. Тейхмюллер жергілікті гимназияда классикалық білім алды, онда философияға, әсіресе эстетикалық философияға қызығушылық танытты. 1852 жылдан бастап ол Берлинде ежелгі философияның белгілі маманы Фредерик Адольф Тренделенбургтің басшылығымен философияны оқыды. Базель университетінде (1868 жылдан бастап) және Дорпат императорлық университетінде (1871 жылдан бастап) профессор болып оқытты. Ол Ресей империясының Дорпат қаласында (қазіргі Тарту, Эстония) қайтыс болды.
Teichmüller was born in Braunschweig in the Duchy of Brunswick. He was the son of August Teichmüller and Charlotte Georgine Elisabeth Teichmüller, née von Girsewaldt. His father was a lieutenant in the Prussian army. His mother also came from a soldier's family. Teichmüller received a classical education at the local gymnasium, where he developed an interest in philosophy, especially aesthetic philosophy. Beginning in 1852, he studied philosophy in Berlin under Frederick Adolf Trendelenburg, a well known specialist in ancient philosophy. He taught as a professor at the Basel University (since 1868) and the Imperial University of Dorpat (since 1871). He died in Dorpat, Russian Empire (now Tartu, Estonia).
Мансап
Әкесінің өлімінен кейін Тейхмюллер қаржылық қиындықтарға байланысты жұмыс табуға мәжбүр болды. 1855 жылы тамыз айында ол Вертер баронның үйінде ұстаз болып жұмысқа қабылданды. Тейхмюллер, алайда, докторлық дәрежесін 1856 жылы "Аристотельдің басқару формаларының жіктелуі" атты диссертациясымен алған. Вертер Германияның Ресейдегі елшісі болып тағайындалғанда, Тейхмюллер жұмыс берушісіне Санкт-Петербургке еріп барды. Санкт-Петербургте екі жыл болғаннан кейін Тейхмюллер Вертердің қызметін тастап, 1858 жылы Гимназия Анненкирхеде (Ис-Анна лютеран шіркеуінің мектебі) грек және неміс тілдерінің мұғалімі болып жұмысқа орналасты. Сол жылы ол бірінші әйелі Анна Крамерге, эстондық жер иесінің қызыға үйленді. 1860 жылы Геттинген университетінде философия бойынша қосымша оқытушы (приватдоцент) лауазымына орналасты, онда философ Рудольф Герман Лотце және философия тарихшысы Генрих Риттермен бірге интеллектуалдық шеңбердің бір бөлігі болды. Оның шәкірттерінің бірі Рудольф Кристоф Еукен болды. Лотце отбасылық досы да болды. 1861 жылы оның тұңғыш қызы, композитор Анна Тейхмюллер дүниеге келді, бір жылдан кейін екінші қызы Лина дүниеге келді. Көп ұзамай оның 20 жастағы әйелі қайтыс болды. 1863 жылы ол ұстаздық қызметін жалғастыра алмай, бір жарым жылға созылған сапарға шығады. Геттингенге оралғаннан кейін ол өзінің оқытушылық мансабын жалғастырды және 1867 жылы оған ерекше профессор атағы берілді. Ол сондай-ақ, сегіз балаға ие болған қайын қарындасы Лина Крамерге үйленді. Оның шәкірті Е. А. Бобров Тейхмюллер туралы былай дейді: "Өмірінде көп жамандық пен әділетсіздікке ұшыраған, бірақ ешқашан ешкімге жамандық жасамаған адам. Ол жанашырлық танытып, мұқтаж оқушыларға көмектесу үшін көп ақша жұмсайды. Ол білікті және ықпалды баяндамашы және ұстаз, мейірімді және шыдамды ұстаз болды. Бобров пен Винсент Лутославский оның ең табысты оқушылары болды. Тейхмюллер 1888 жылы қайтыс болғанға дейін Дорпат қаласында (қазіргі эстондық Тарту қаласы) философия профессоры болды. Базель университетінде (1868 жылдан бастап) және Дорпат императорлық университетінде (1871 жылдан бастап) профессор болып оқытты. Ол Ресей империясының Дорпат қаласында (қазіргі Тарту, Эстония) қайтыс болды.
After his father's death, Teichmüller was forced to find work due to financial difficulties. In August 1855, he was contracted as a tutor at the house of the Baron of Werther. Teichmüller, however, found the time to complete his doctorate in Halle, receiving his degree in 1856 with a dissertation entitled Aristotelische Einteilung der Verfassungsformen (“Aristotle’s Classification of Forms of Government”). When Werther was appointed German ambassador to Russia, Teichmüller followed his employer to Saint Petersburg. After two years in Saint Petersburg, Teichmüller left the service of Werther and, in 1858, took a job as a teacher of Greek and German at the Gymnasium Annenkirche (the school of St. Anne's Lutheran Church). In the same year he married his first wife Anna Cramer, the daughter of an Estonian landowner. In 1860 he accepted a position as an adjunct lecturer (Privatdozent) in philosophy at the University of Göttingen, where he became part of an intellectual circle along with the philosopher Rudolf Hermann Lotze and Heinrich Ritter, the historian of philosophy. One of his students was Rudolf Christoph Eucken, who became an important protégé. Lotze also became a close family friend. In 1861 his first daughter, composer Anna Teichmüller, was born and followed by his second daughter, Lina a year later. Shortly thereafter his wife died at the age of 20. In 1863, unable to continue his teaching career, Teichmüller began a year and a half long journey that took him to France, Spain, Greece, Italy, the Maghreb, the Levant, and Asia Minor. Returning to Göttingen, he resumed his teaching career, and in 1867 was accorded the title Professor Extraordinary. He also married his sister in law, Lina Cramer, with whom he went on to have eight children. His student E. A. Bobrov described Teichmüller as “a man who suffered a great deal of evil and injustice in his life while never having done wrong or harm to anyone. Empathetic, he spent sizable amounts money to help indigent students. He was a skilled and influential speaker and teacher, a kind and patient mentor.” Bobrov and Wincenty Lutosławski were among his most successful students. Teichmüller remained professor of philosophy in Dorpat (now the Estonian city of Tartu) until his death in 1888. He taught as a professor at the Basel University (since 1868) and the Imperial University of Dorpat (since 1871). He died in Dorpat, Russian Empire (now Tartu, Estonia).
Философия
Тейхмюллер идеалистік мектептің философы және орыс персонализміне негізін қалаушы болып саналады. Оның идеяларын оқытушылары Лотце мен Дж. Ф. Гербарт қалыптастырды, оларға өз кезегінде Г. В. фон Лейбниц әсер етті. Кейбір ғалымдар Тейхмюллердің персонализмін нео-Лейбнициандықтың нұсқасы деп сипаттайды. Оның ілімдері христиандық персонализмнің вариантын құрайтыны айтылады, ол позитивизмге және эволюционизмге, сондай-ақ дәстүрлі Платонизмге қарсы. Тейхмюллер философиясы Ницшеге әсер етті және бұл байланысты Герман Ноль сияқты ғалымдар зерттеді, ол Тейхмюллердің 1882 жылғы "Ди вирклихе унд ди шенбаре велт" кітабын соңғысының перспективалық көзқарасының көзі ретінде іздеді. Оның философиялық еңбектерін үшке бөлуге болады. Біріншісі Аристотельді зерттеумен, әсіресе Аристотельдің зерттеулері (Аристотельдік зерттеулер) деген атпен үш томда жарияланды: Аристотельдің поэтикасына қосқан үлесі (1867), Аристотельдің өнер философиясы (1869) және Парузия тұжырымдамасының тарихы (1873). Бұл еңбектердегі оның бір теориясы Никомахтың этикасы Аристотель заңдарын аяқтағанға дейін аяқталғаны болды. Үшінші томның атауынан көрініп тұрғандай, екінші сыныптама түсініктердің тарихына қызығушылықпен ерекшеленді. Бұл кезеңдегі оның негізгі еңбектері Studien zur Geschichte der Begriffe (Концепциялар тарихындағы зерттеулер, 1874) және Neue Studien zur Geschichte der Begriffe (Концепциялар тарихындағы жаңа зерттеулер, 3 том, 1876-1879). Үшінші философиялық еңбегінде Тейхмюллер нақты және көрінетін әлем арасындағы алшақтықты зерттеді. Тейхмюллер сезім мен әрекетті қамтитын сананы нақты теориялық білімнен ажыратуды қажет деп санады және кеңістік, уақыт және қозғалыс сияқты ұғымдарды тек шындықтың өзіне жат, ішкі процестерді интуицияға ұялататын сыртқы жобаланған нысандар ретінде қарады. Оның көзқарастары "Шындық пен көрінетін әлемдер" (1882) және "Дін философиясы" (1886) деген кітаптарда баяндалған.
Teichmüller is considered a philosopher of the idealist school and a founder of Russian personalism. His ideas were shaped by his teachers Lotze and J. F. Herbart, who in turn were influenced by G. W. von Leibniz. Some scholars describe Teichmüller's personalism as a version of neo Leibnizianism. His doctrines have also been referred to as constituting a variant of Christian personalism that is in opposition to both positivism and evolutionism as well as traditional Platonism. Teichmüller's philosophy has influenced Nietzsche and this link has been explored by scholars such as Hermann Nohl, who traced Teichmüller's Die wirkliche und die scheinbare Welt, 1882, as the source of the latter's perspectivism. His philosophical works can be divided into three. The first was concerned with the study of Aristotle, particularly those under the title Aristotelische Forschungen (Aristotelian Investigations), which were published in three volumes: Contributions to the Poetics of Aristotle (1867), Aristotle's Philosophy of Art (1869), and History of the Concept of Parousia (1873). One of his theories contained in these works was that the Nicomachean Ethics was completed before Aristotle finished Laws. As indicated by the title of the third volume, the second classification was marked by an interest in the history of concepts. His main works of this period involved the Studien zur Geschichte der Begriffe (Studies in the History of Concepts, 1874) and Neue Studien zur Geschichte der Begriffe (New Studies in the History of Concepts, 3 volumes, 1876–1879). In his third philosophical work, Teichmüller explored the divide between the real and the apparent world. Teichmüller considered it imperative to separate consciousness, which includes feeling and action, from specific theoretical knowledge, and regarded such notions as space, time, and movement only as outwardly projected forms that are alien to reality itself and that condense inner processes into intuitions. His views are articulated in Die wirkliche und die scheinbare Welt (The Real and Apparent Worlds, 1882) and Die Religionsphilosophie (Philosophy of Religion, 1886).