Жармашұқтың «Жұмақтың аспаны» фильмі — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

1984 жылы Джим Жармуш режиссерлік еткен фильм.

«Stranger Than Paradise» – 1984 жылғы америкалық, қара-ақ түсті, абсурдисттік, бейжай комедиялық фильм. Оны Джим Жармуш режиссерлік етіп, сценарийін жазып, монтаждаушысы да болған. Басты рөлдерде джаз музыканты Джон Лурри, бұрынғы Sonic Youth тобының барабаншысы, актер Ричард Эдсон және Венгрияда туған актриса және скрипкашы Эстер Балинт ойнаған. Фильмнің сюжеті минималистік: басты кейіпкер Уиллиге оның Венгриядан келген туысы Ева қонаққа келеді. Ева Кливлендке аттанатын алдында он күн бойы онымен бірге тұрады. Уилли мен оның досы Эдди оны көру үшін Кливлендке барады, содан кейін үшеуі Флоридаға саяхат жасайды. Фильм толығымен бір-біріне жалғасқан ұзақ кадрлармен түсірілген, стандартты түсірілім тәсілі қолданылмаған.

Сюжет

Фильм – Бруклинде тұратын Виллидің және оның екі басты кейіпкері – туысы Ева мен досы Эддимен арақатынасы туралы үш актілік оқиға. Бірінші актіде, венгр тегінен шыққан, ұсақ-түйек құмар ойыншы және алаяқ Вилли Кливлендтегі Лотте әпкесінен телефон арқылы хабар алып, Венгриядан Лоттемен бірге тұруға келетін Іваның сапары он күнге созылатынын естіп, себебі Лотте күтпеген жерден ауруханада жатыр. Вилли Еваның осында болуын қаламайтынын айқын білдіреді. Ева келгенде, оған венгр тілінде емес, ағылшын тілінде сөйлеуді бұйырады, себебі Вилли өзін «америкалық» деп санайды. Ол Евамен араласудан бастап ләззат ала бастайды. Ол оны қорғауға тырысады, жалғыз шығуға немесе белгілі бір көшелерден тыс жерге баруына жол бермейді. Бір күні Ева пәтерді тазалауға кіріседі, ол өте лас еді. Вилли оның шаң сорғышын тапқанда, оны ойыншылдықпен «аллигаторды тұншықтыру» деп америкалық сөзбен көндіруге тырысады, бірақ Ева оған сенбейді. Вилли Еваға деген сүйіспеншілігі арта түссе де, оны Эддимен – жақсы досы және серіктесімен бірге ат жарысына алып барудан бас тартады. Эдди оны Еваны алып келуге көндіруге тырысады. Вилли мен Ева түстен кейін футбол көреді, ал кешке ғылыми-фантастикалық фильмдер тамашалайды. Ол сапардан оралғанда, әйел оған консервіленген тағамдар, «оған арнап» дайындалған тамақ және таң қалдыратынындай, ақшасыз алған темекінің бір қорабын әкеліп береді. Ол күлімсіреп, қолын беріп: «Меніңше, сен жақсы қызсың, балам» дейді. Ева, ақылды, әдемі және қарапайым, өзінің сүйікті әнін – Виллиге ұнамайтын «Скримин’ Джей Хокинстің» «Мен сені сиқырға алдым» әнін ойнағанды ұнатады. Ол қызға ұнамайтын көйлек сатып алады. Осы кезде Виллидің Еваға деген сезімі күшейгені анық көрінеді. Он күн өткен соң Ева кетеді, Вилли оның келіп кеткеніне қатты ренжіді. Эдди Виллиге бара жатқанда, оның киімді көшеде тастағанын көреді, бірақ Виллиге айтпайды. Екінші акт бір жылдан кейін басталады және Вилли мен Эдди покерде алдап, көп ақша ұтып алуымен ашылады. Вилли Эддиден қайын інісінің көлігін қарызға алуын сұрайды, оған: «Мен тек осы жерден шығып, бір жаңалық көргім келеді, түсінесің ғой?» дейді. Шындығында ол Кливлендке Еваны көруге баруды қалайды. Қыстың ортасы. Кливлендке келгенде, олар Лотте үйіне тоқтап, содан кейін Еваны жергілікті фастфудтағы жұмысына барып күтіспеген жерден таң қалдырады, ол оларды көруге қуанышты. Бірақ көп ұзамай олар Нью-Йорктегідей жалыққан сезімге толады. Олар Лоттемен карта ойнап, Евамен және оның жігітімен бірге киноға барады. Олар мұз басып жатқан көлдің жағасына барып, көріністен ләззат алады. Эддидің ықпалымен Вилли Нью-Йоркке қайтуға шешім қабылдайды. Олар қоштасқанда, Ева әзілмен, егер олар жарыста көп ұтып алса, оны «ұрлап алу керек» дейді. Вилли оларды жылы жерге алып кететінін айтады, себебі «бұл жер қорқынышты». Соңғы акт Виллидің Нью-Йоркке қайтып бара жатқанда Эддиге Флоридаға баруды ұсынғанынан басталады. Содан кейін ол кері бұрылып, Еваны алып қалуды ұсынады, олар солай істейді, Лотте бұл жағдайға қатты наразы болады. Үшеуі Флоридаға келіп, мотельге орналасады. Ертеңіне ер адамдар Еваны бөлмеде ұйықтап қалдырады. Ева жалғыз және азық-түліксіз оянып, желді, қараңғы, бұлтты түстен кейін жағажайға шығады, ол олар қашып кеткен Кливлендтегі қарлы Эри көлінен гөрі көп қызықты көрінбейді. Вилли мен Эдди қайтып келгенде, Еваның ашуы күйзеліске айналады, себебі олар ақшаларының көп бөлігін иттің жарысына жоғалтып алғандарын айтады. Олар жағажайда серуендеп, не істеу керектігін ойлайды. Вилли Эддиге ренжіп, иттің жарысы оның идеясы болғанын айтады. Вилли мен Эдди соңғы ақшаларын ат жарысына салады. Вилли әлі де Еваның бірге келуіне рұқсат бермейді, сондықтан ол жағажайға серуендеуге шығады, ол жаңа ғана сыйлық дүкенінен алған кең жиекті сабан шапқышын киіп алады. Ол қонақүйге оралып, ақшаның бір бөлігін Вилли мен Эддиге қалдырып, оларға әуежайға баратынын түсіндіріп, хат жазады. Вилли мен Эдди, ат жарыстарында үлкен жеңіске жетіп, виски бөтелкесінің жақсы бөлігін ішкеннен кейін, Еваның кеткенін білу үшін мотельге оралады. Вилли оның жазбасын оқып, оны тоқтату үшін әуежайға барады. Эва Еуропаға ұшатын билеттер туралы билет сатушымен сөйлеседі, агент оның туған қаласы Будапештке 44 минуттан кейін ұшақ кететінін айтады. Ева шешім қабылдамайды. Вилли мен Эдди әуежайға жеткенде, Вилли Ева Будапештке ұшады деп сеніп, билет сатып алады, ұшаққа мініп, Еваны қалуға көндіруді жоспарлайды. Соңғы суретте Эдди сыртта тұрып, ұшақтың үстінен ұшып бара жатқанын көріп, Виллинің ұшақтан түсе алмағанына және Вилли мен Еваның Будапештке бара жатқанына өкініп отырады. Соңғы кадрда Ева бос мотельге қайтып келеді, шаршаған және ойға батқан күйде, сабан шапқышымен ойнап отырады.

The film is a three act story about Willie, who lives in Brooklyn, and his interactions with the two other main characters, his cousin Eva and friend Eddie. In the first act, Willie, a surly small time gambler and hustler of Hungarian origin, receives a phone call from his Aunt Lotte in Cleveland informing him that his expected visit by his cousin Eva, who is coming from Hungary to live with Lotte, will have to be extended to ten days because Lotte is unexpectedly in the hospital. Willie makes it clear that he does not want Eva there. When Eva arrives, he orders her to speak English rather than Hungarian, as Willie strongly identifies as "American." He grudgingly begins to enjoy her company. He becomes protective, discouraging her from going out alone, or beyond certain streets. At one point, Eva takes the initiative to clean the apartment, which is fairly dirty. When she finds his vacuum cleaner, Willie playfully tries to persuade her that an American expression for vacuuming is "choking the alligator", but Eva doesn't believe him. Despite his growing fondness for Eva, Willie refuses to take her on his trips to the racetrack with Eddie, his good natured friend and hustling accomplice. Eddie fruitlessly tries to persuade him to bring Eva along. Willie and Eva watch football in the afternoon and late night sci fi movies. His esteem for her increases when she returns from an excursion with a few canned food items, a TV dinner "especially" for him, and, to his astonishment, a carton of cigarettes, all obtained without money. He smiles and shakes her hand, telling her "I think you're alright, kid." Eva, smart, pretty, and low key, likes to play her favorite song, Screamin' Jay Hawkins's "I Put a Spell on You", which Willie dislikes. He buys her a dress, which she dislikes. At this point it becomes evident that Willie has grown attached to Eva. When the ten days have passed, Eva leaves, and Willie is clearly upset to see her go. Eddie, on his way to visit Willie, sees her discard the dress on the street, but doesn't tell Willie. The second act starts a year later and opens with Willie and Eddie winning a large amount of money by cheating at poker. Willie asks Eddie about borrowing his brother in law's car, telling him "I just wanna get out'a here, see sump'in different, ya know?". He actually wants to go to Cleveland to see Eva. It is the middle of winter. When they arrive in Cleveland, they stop at Lotte's house, then go to surprise Eva at her job at a local fast food restaurant, where she is excited and pleased to see them. However, they are soon just as bored as they were in New York. They pass the time by playing cards with Lotte and tagging along with Eva and her would be boyfriend to the movies. They go to the pier on the frozen snow covered lakefront to take in the view. Pressed by Eddie, Willie eventually decides to return to New York. When they say their goodbyes, Eva jokingly suggests that if they win big at the racetrack, they should "kidnap" her. Willie responds that they would take her someplace warm, because "this place is awful." The final act begins with Willie suggesting to Eddie, on the road back to New York, that they should go to Florida instead. He then suggests they turn around and pick up Eva—which they do, to Lotte's obvious consternation. The three arrive in Florida and get a motel room. The next morning, the men leave Eva asleep in the room. Eva, awakening alone and with no food or cash, wanders outside in the windy bleak overcast afternoon to the beach, which appears not much more appealing than the windy bleak snowy Lake Erie scene in Cleveland from which they fled. When Willie and Eddie return, Eva's annoyance turns to dismay when the distraught pair reveal they have lost most of their money on dog races. They go for a walk on the beach to figure out what to do. Willie is clearly annoyed with Eddie, as the dog races were his idea. Willie and Eddie decide to go out and bet the last of their money on horse races. Willie still refuses to let Eva come along, so she goes out on the beach for a walk, wearing a flamboyant wide brimmed straw hat she has just gotten from a gift shop. A drug dealer mistakes her for a courier he has been waiting for and gives her an envelope with a large sum of money, while berating her and her presumed boss. She returns to the motel, leaves some of the money for Willie and Eddie, and writes them a note explaining that she is going to the airport. Willie and Eddie, having won big at the horse races and gone through the better part of a bottle of whisky, return to the motel to find Eva gone. Willie reads her note and they go to the airport to stop her. Eva discusses with an airline ticket agent her options for flying to Europe, and the agent mentions that a plane leaves in 44 minutes for her home city of Budapest. Eva is indecisive. When Willie and Eddie reach the airport, Willie, believing Eva has boarded the Budapest flight, buys a ticket, planning to board the plane and convince Eva to stay. In the next to last shot, Eddie stands outside, watching the plane fly overhead, lamenting that Willie was apparently not able to get off the plane, and that both Willie and Eva are headed to Budapest. In the final shot, we see Eva returning to the empty motel room, looking tired and perplexed, toying with the straw hat.

Өмірбаяны және өндірісі

Жазушы және режиссер Джим Джармуш өзінің алғашқы толықметражды фильмін – «Тұрақты демалыс» (1980) фильмін Нью-Йорк университетінің киномектебіндегі дипломдық жұмысы ретінде түсірді және келесі төрт жыл бойы «Бейнеден гөрі бейтаныс» фильмін жасады. Нью-Йорк университетінде ол режиссер Николас Рейдің басшылығымен оқыды, ол оны Вим Вендерстің түсірген Рейдің портреті – «Су үстіндегі шаңқай» («Lightning over Water») фильмінің түсіріліміне жеке көмекшісі ретінде алып барды. Бұл фильм 1987 жылы «Kinema Junpo» сыйлығын «Ең үздік шетелдік фильм» номинациясы бойынша жеңіп алды, ал 2002 жылы АҚШ Ұлттық кино сақтау кеңесінің Ұлттық кино тізіліміне енді. Жапондық кинорежиссер Акира Куросава «Бейнеден гөрі бейтаныс» фильмін өзінің сүйікті фильмдерінің бірі деп атады.