Кіріспе
Felicia Dorothea Hemans (25 қыркүйек 1793 – 16 мамыр 1835) – ағылшын ақыны (өз тегін уэльстік деп санаған). Оның "Бала жанып жатқан палубада тұрды" және "Англияның сәнді үйлері" атты екі жолы классикалық деңгейге жетті.
Felicia Dorothea Hemans (25 September 1793 – 16 May 1835) was an English poet (who identified as Welsh by adoption). Two of her opening lines, "The boy stood on the burning deck" and "The stately homes of England", have acquired classic status.
Ерте өмір және білім
Фелисия Доротея Браун – Джордж Браунның қызы, ол әкесінің құдасы үшін жұмыс істеді, шарап импорттау бизнесімен айналысты және Ливерпульде Тоскана және император консулы болып тағайындалды. Анасы – Фелисити, Бенедикт Пол Вагнердің (1718–1806) қызы, ол 9 Wolstenholme Square, Ливерпульде шарап импорттаушы және сол қаладағы Венеция консулы болған. Хеманс алты баланың (үш ұл, үш қыз) төртіншісі болды, олардың барлығы нәрестелік шақтан аман қалды. Оның қарындасы Харриетт Хеманспен музыкалық жағынан ынтымақтастықпен жұмыс істеді, ал кейін оның толық шығармаларын жинақтап шығарды (7 томдық, 1839 жылғы естеліктермен бірге). Фелиция жеті жасында он алтыға дейін өмір сүрді және 1809 жылы Бронвилфаға, Сент-Асафқа (Флинтшир) көшті. Лидия Сигорни оның білімі туралы былай дейді:
Хеманс ханымның білімі оның талантын дамытуға өте қолайлы болды. Классикалық және поэзиялық білімнің кең ауқымы, сондай-ақ бірнеше тілді үйрену, оған ләззатты білім де, қажетті тәртіп те сыйлады. Оған көпшілік білім беру жүйесінің ынтасы қажет болмады, себебі білімге деген толақанды сүйіспеншілігі оның ұстазы болды. Хеманс валлий, француз, неміс, итальян, испан және португал тілдерін жақсы меңгерген. Оның әпкесі Харриетт: «Оның алғашқы әуесқойлығы – Шекспирге деген құштарлық болды, ол алты жасында ең жақсы демалысы ретінде оқыды» деп еске алды.
The nature of the education of Mrs. Hemans, was favourable to the development of her genius. A wide range of classical and poetical studies, with the acquisition of several languages, supplied both pleasant aliment and needful discipline. She required not the excitement of a more public system of culture,—for the never resting love of knowledge was her school master. Hemans was proficient in Welsh, French, German, Italian, Spanish and Portuguese. Her sister Harriet remarked that "One of her earliest tastes was a passion for Shakspeare, which she read, as her choicest recreation, at six years old."
Мансап
Хеманның Уэльс ханзадасына арналған алғашқы өлеңдері 1808 жылы Ливерпульде жарық көрді, ол он төрт жаста болған кезде, бұл ақын Перси Биш Шеллидің қызығушылығын оятып, олар қысқаша хат алмасты. Ол осыдан кейін "Англия мен Испания" (1808) және "Үй ішіндегі құштарлықтар" (1812) еңбектерін жариялады. "Англия мен Испания" Пиреней соғысы туралы саяси ой-пікірлерді қамтиды. Хеманс таңдамаған атауына қарамастан, кітаптағы көптеген өлеңдер патриотизм және соғыс мәселелерін зерттейді. Хеманның "Орманды паналау" (1825), "Әйелдер туралы жазбалар" және "Құштарлық әндері" (1830) сияқты маңызды жинақтары кең танымал болды. Оның көптеген шығармалары мектепте жатқа айту үшін пайдаланылды, ал жинақтары, әсіресе әйел оқырмандарға сыйлық ретінде табыс етілді. Оның соңғы кітаптары, 1834 жылы жарық көрген "Өмір сахналары мен гимндері", "Ұлттық лирикалар" және "Музыкаға арналған әндер" болды. Оның кейінгі діни өлеңдері, ертедегі саяси өлеңдері сияқты, оның қоғамдық және ерлер басымдығы бар даулы аймаққа енгенін көрсетеді. 1835 жылы қайтыс болған кезде Хеманс өте танымал әдеби тұлға болды, замандастары оны жоғары бағалады және АҚШ мен Ұлыбританияда үлкен оқырмандар қауымына ие болды. Хеманс пен Вордсворт Виктория дәуірін қалыптастырған мәдени үйлесімділік идеяларымен байланысты болды.
Жеке өмір
1812 жылы 30 шілдеде Фелисия Браун өзінен бірнеше жас үлкен ирландтық әскери офицер, капитан Альфред Хемансқа үйленді. Бұл неке оны Уэльстен алып, 1814 жылға дейін Нортгемптонширдегі Давентри қаласына көшірді. Некеде тұрған алғашқы алты жылында Хеманс бес ұл туды, олардың ішінде Г. В. Хеманс және Чарльз Исидор Хеманс болды, содан кейін жұбайлар ажырасып кетті. Хеманстың жалғыз ана ретінде көп жаза алуының себебі, үй шаруасының көптеген жұмыстарын анасы өз үлкен балаларымен бірге атқарғандықтан болды. Хеманс өзін, анасын және балаларын асырау үшін жазуы қажеттілікке айналды. 1827 жылы 11 қаңтарда Хеманстың анасы қайтыс болды, осыдан кейін отбасы тарап кетті. Хеманс екі үлкен ұлын Римге, әкесіне жіберіп, кіші ұлдарымен Ливерпуль маңындағы қалаға көшіп кетті. 1831 жылдан бастап Хеманс Ливерпульге қарағанда денсаулыққа жақсырақ деп есептелген Дублинде тұрды. Ол ревматизм, жүрек және қан айналымымен байланысты ауруларға шалдыққан болуы мүмкін. Ол Дублиннің Доусон көшесіндегі Сент-Анн шіркеуіне жерленді. Летиция Элизабет Лэндон, Лидия Хантли Сигорни және Уолтер Савидж Лэндор оның құрметіне еске алу өлеңдері жазды. Лидия Хантли Сигорни Хеманстың жинақталған шығармаларының американдық басылымына алғысөз ретінде естелік жазбасын дайындады.
Мұра
Хеманстың шығармалары оның өмірінде он тоғыз жеке кітапта жарық көрді, алдымен Джон Мюрреймен, кейін Блэквудспен баспадан шықты. 1835 жылы қайтыс болғаннан кейін оның шығармалары кеңінен қайта жарияланды, көбінесе жеке лирика жинақтары түрінде, ал оның кітаптарын құраған ұзын, түсіндірмелермен жабдықталған шығармалар мен біріктірілген сериялар емес. Каролина Нортон, Летиция Элизабет Лэндон, француз Амабль Тасту және неміс Аннетте фон Дросте-Хюльшофф сияқты замандас әйел ақындары үшін ол құнды үлгі болды. Оның ең сәтті кітабы – «Әйелдер туралы жазбалар» (1828), онда ол белгілі де, беймәлім әйелдердің өмірін суреттейді. Ол батырлық, қарсылық және күрестің мысалдарын бейнелеп, әйелдікті «мейірімнің күшімен» байланыстырады. Оның ең бағалы туындыларының қатарында аяқталмаған «Жын мен аян» және «Кәдімгіге сенбеуші» атты памфлет бар, ол Англиялық шіркеуді әлемдік діндерге және әйелдердің тәжірибесіне бейімдеуге тырысты. Көптеген беделді жанкүйерлері болғанына қарамастан, оның маңызды ақын ретіндегі беделі бірте-бірте төмендеді, бұл оның әдеби нарықтағы жетістігіне байланысты болды. Оның өлеңдері моральдық тұрғыдан үлгілі саналды және көбінесе мектеп оқушыларына оқуға берілді; осының салдарынан Хеманс өзінің барлық шығармашылығын емес, балаларға арналған ақын ретінде танылды. АҚШ мектептерінде 20 ғасырдың ортасына дейін «Паломниктің әкелерінің Жаңа Англияға қонған күні» өлеңі оқытылды. Бірақ 21 ғасырда «Англияның сәнді үйлері» – бұл бір кезде танымал болған өлеңді пародиалаушы Ноэль Ковардтың пародиасы, өзіндік поэма емес. Әйелдерді зерттеу саласының дамуымен Хеманның сындық беделі қайта қарастырылды. Оның шығармалары стандартты антологияларда, сыныптарда, семинарларда және әдебиеттануда, әсіресе АҚШ-та қайтадан орын алды. Антологияға енген өлеңдердің ішінде «Лавадагы бейне», «Қыздар мектебіндегі кешкі дұға», «Мен еркіндік туралы армандаймын», «Түнде гүл ашу», «Проперция Росси», «Рухтың оралуы», «Грек аралының күйеуі», «Асдрубалдың әйелі», «Кресенцийдің жесірі», «Сапфоның соңғы әні», «Капитолийдегі Корринна» және «Инес де Кастроның таж кигізілуі» бар.
Қапшаң
1826 жылдың тамызында алғаш рет жарық көрген Хеманның «Касабианка» (сонымен қатар «От тұтанған палубада тұрған бала» деп те аталады) поэмасында капитан Люк Жульен Жозеф Касабианка мен оның 12 жасар ұлы Джоканте бейнеленген. Екеуі де Нил шайқасында «Ориент» кемесінде қаза тапты. Өлең 1850 жылдардан бастап кең танымал болды және әдеби жаттығу үшін бастауыш мектептерде жатталды. Элизабет Бишоп және Сэмюэл Батлер сияқты басқа да ақындар өз шығармаларында осы өлеңге сілтеме жасайды. «—Әке, сөйле! Тағы да айтты ол: «Егер мен кетсем болар ма? / Бірақ…» — деп дауыстады, жарылыс шуы / Және от жылдам өрлеп кетті». Өлең баллада түрінде (abab) жазылған және кеме өртенген кезде, жанып, оқ-дәрі қоймасына жеткенше, баласы әкесінен өзінің міндеттерін орындап үлгергені туралы сұрайды. Хеманс өлеңге мынадай түсіндірме қосады: «Жас Касабианка, он үш шамасындағы жігіт, «Ориент» адмиралының ұлы, кеме өртенгеннен кейін (Нил шайқасында) өз орнында тұрып, барлық қарулар тасталғаннан соң, от жанып, кеме жарылғанда қаза тапты». Мартин Гарднер «Ең жақсы есте қалған өлеңдер» жинағына Касабианканы балалық шақтағы пародисімен бірге енгізді. Майкл Р. Тернер оны 1967 жылғы «Parlour Poetry» еңбегіндегі «асыл қазыналар» деп атады. Басқалар заманауи пародилер жазды, олар көңіл көтеріп, балалардың жержаңғақ пен нан жеп, қарны тоқтыруы туралы айтады. Бұл Хеманның «Касабианка» поэмасындағы драмалық суреттен өте өзгеше.