Кіріспе

Американдық лингвист Нэнси Курриер Дориан (1936 жылы 24 сәуірде қайтыс болды) - 40 жылдан астам уақыт бойы Шотландия гаэль тілінің Шығыс Сатерленд диалектісінің құлдырауы туралы зерттеу жүргізген американдық лингвист. Гейл тілін сөйлейтін басқа қауымдастықтардан оқшауланғандықтан, Шығыс Сазерленд ауылдары тілдің өлімін зерттеуге жақсы мүмкіндік берді. Дорианның зерттеуі осы саладағы ең ұзақ зерттеу болуы мүмкін. Ол тіл өлімі мәселесінде "бас авторитеті" болып саналды. Тіл өлімі: Шотландтық гэль диалектісінің өмірлік циклі, оның Шығыс Сатерлендтегі гэль тілінің құлдырауы туралы зерттеуі, тіл өлімі туралы "бірінші ірі монография" болып саналады. Тілші Джоан Аргентердің айтуынша, Дорианның есімі "тіл біліміне қатысты бірнеше салада жұмыс істейтін ғалымдарға жақсы таныс".

Өмір

Нэнси Дориан 1936 жылы Нью-Брансуик, Нью-Джерсиде дүниеге келген. Ол 1954 жылы Хайленд Парк орта мектебін бітірген. Ол Коннектикут әйелдер колледжінде неміс тілін оқыды және 1958 жылы summa cum laude бітірді. Мичиган университетінен магистрлік (1961) және докторлық (1965) дәрежесін алып, 1965 жылдан 1989 жылға дейін Брин-Мор колледжінде лингвистика және неміс тілінен сабақ берді, сонымен қатар Пенсильвания университеті мен Киль университетінде сабақ берді. Дориан Брин-Морда профессор болды. Ол унитариандық универсалист еді; оның "Диаре Вивер оф наш Ливз Дизайн" әнұраны құдайлық әйелдің бейнелерін атап өту үшін сыйлық алды. Дориан алғаш рет 1963 жылы Шотландияның тілдік зерттеуінде далалық жұмыс жүргізген кезде гэль тілін байқаған. Ол жергілікті сөйлеудің әлсіреп бара жатқанын байқап, сөйлеудің қолданылудан шығып кеткен түрінің қандай өзгерістерге ұшырағанын анықтауға мүмкіндік берді. Ол Шығыс Сатерленд гаэль тіліндегі өзгерістер мен өзгерісті ұзақ мерзімді зерттеуді бастады. Дориан диалектті зерттей бастағанда, Брора, Голспи және Эмбода 200-ден астам адам сөйлей бастады, оның ішінде 105 адам Эмбода, олар халықтың үштен бірінен астамын құрады. Дәстүрлі тәжірибе антропологтарды далалық жұмыс орнын өзгертуге шақырса да, денсаулық мәселесі Дорианды Шығыс Сазерленд тілінің дамуын зерттеуді жалғастыруға итермеледі, бұл жағдай бұрын-соңды болмаған ауқымы мен сабақтастығының зерттеуін жасаудың пайдалы әсерін тигізді. Бұрынғы зерттеушілер NORM (қозғалмайтын ескі ауылдық еркек) тілшілеріне назар аударған, олардың тілі консервативті, ал кең ауқымды тілдік қауымдастыққа тиесілі. Ол "жартылай сөйлейтін" деген терминді негізінен жас ұрпақтан шыққан, бірақ кемелсіз сөйлей алатын адамдарға арнады. Оның тілдік құзыреттің жойылып бара жатқан және ескірген тілдерде әртүрлі түрде дамуына деген назары әлеуметтік лингвистерді әртүрлі сөйлеуші типтерін және олардың тіл ауысуы мен тіл ауысуының кері бұрылуына қатысты қарым-қатынастарын түсінуге қызығушылық танытуға итермеледі. Дориан тек бір ғана сөйлеушіге назар аударған, сөйлеушілер арасындағы айырмашылықты елемейтін зерттеушілерді сынға алды. Дориан тіл идеологиясын және оның тілге ықпал етуінің маңыздылығын талдайды. Ол сөйлеушілердің диапазонын және гэль тілін қолдану қабілетін талдаудың маңызды екенін айтады. Дориан бұл кітабын ауладағы жұмыс туралы және аутсайдер ретінде орналастырылған кезде қоғамда жұмыс істеу әдістемесі туралы жазбалармен аяқтап, ондаған жылдар бойы жасаған жұмысынан пайдаланып, гэль тілінің трансформациясына терең түсінік береді. Лингвист Ленор А. Греноблдің шолуынша, кітаптың ең таңғажайып жағы - ондаған жылдар бойы жүргізілген жұмысты ескере отырып, оның бүгінгі таңда өз саласына қатысы бар. Сондай-ақ, антрополог Эмили Макьюан Фуджитаның шолуында оның студенттер мен ғалымдар үшін құндылығы туралы айтылған. Гренобль сондай-ақ осы жинақтардың кітабын шығарудың пайдалылығын атап өтті, бұл ескі мақалаларды іздеу қиын болуы мүмкін жерде оңай қол жетімділікке мүмкіндік береді.

Мұра

Карл Блайт 1994 жылы Дорианның "тілшілдерге және антропологтарға жойылып бара жатқан тілдердің маңыздылығына үнемі назар аударып жүргені үшін ең бастысы құрметке лайық" деп жазды. 2005 жылы Дориан BBC Alba телеарнасында "Mar a Chunnaic Mise: Nancy Dorian agus a' Ghàidhlig" ("Мен көргендей: Нэнси Дориан және гэль тілі") атты деректі фильмнің тақырыбы болды. Бұл деректі фильмде оның Шығыс Сатерленд гель тіліндегі еңбегі назарға алынды. 2012 жылы Дорианға Американың лингвистикалық қоғамы Кеннет Л. Хейл сыйлығын берді. Дорианның сыйлығы оған "елу жылға жуық уақытқа созылған шотландтық гэль тіліндегі зерттеулері үшін - мүмкін жойылып бара жатқан кез-келген тіл туралы зерттеулердің ең ұзақ мерзімді жазбасы; және жойылып бара жатқан тілдерді сақтау мен қайта жаңғырту ісі үшін тиімді адвокаттық қызметі үшін. Оның дауысы жойылып бара жатқан тілдерді қолдауға ең алғашқы және ең көрнекті дауыстардың бірі болды". 2015 жылы Дориан Глазго университеті құрмет дәрежесін алды.