Кіріспе

Американдық лингвист Роберт У. Янг (18 мамыр 1912 жыл - 20 ақпан 2007 жыл), Нью-Мексико университетінің лингвистика профессоры, америкалық лингвист, Навахо тіліндегі жұмыстарымен танымал. 1930 жылдардың соңынан бастап Янг навахо тілшісі және ғалымы Уильям Морганмен бірлесіп, 1937 жылы "практикалық орфографияны" жариялады. 1940-1950 жылдары олар үш маңызды еңбек жариялады, соның ішінде "The Navajo Language" (1943) – жинақталған сөздік. Сол жылы Янг және Морган редакторлар болып қызмет етті және 1828–1834 жылдардағы "Cherokee Phoenix" газетінен кейін Навахо тілінде жазылған алғашқы газетті, сондай-ақ АҚШ-тағы екінші абориген тіліндегі газетті – "Ádahooníłígíí" жариялауды бастады. Оның жарық көргені Навахо орфографиясының стандартизациясына үлкен үлес қосты. Олар Навахо тілін талдау және құжаттау жұмыстарын жалғастырды; 1980 және 1987 жылдары "The Navajo Language: A Grammar and Colloquial Dictionary" еңбегін жариялады, ол тілдің "сипаттамалық қамтуының айтарлықтай артуын" көрсетеді. 1987 жылғы басылымда жаңа қосымшалар мен грамматикалық бөлімдер қосылды. Ол Навахо тілінің маңызды анықтамалық грамматикасы ретінде орнықты. Янг, Морган және Салли Миджетте "Analytical Lexicon of Navajo" (1992) еңбегін де жасады, ол сөздікті түбірлер бойынша қайта ұйымдастырады, бұл Атабаска тілдерінің етістіктері мен есімдеріндегі негізгі элементтердің бірі болып табылады.

Ерте өмір және білім

Роберт Янг 1912 жылы Иллинойс штатының Чикаго қаласында дүниеге келген. Мексикадан көшіп келген теміржол жұмысшыларынан испан және науатль тілдерін үйреніп, Американың жергілікті тілдеріне қызығушылық танытқан. 1935 жылы Иллинойс университетінде гуманитарлық ғылымдар бакалавры дәрежесін алғаннан кейін, ол Американың жергілікті халықтарын зерттеу үшін Нью-Мексикоға көшіп барды. Нью-Мексико университетінің антропология факультетіне түсіп, навахо тілін зерттеуді бастады. Нью-Мексико штатының Форт-Уингейт қаласындағы Оңтүстік-Батыс мал және қой шаруашылығы зертханасында жұмыс істеген кезде, ол қаланың тумасы және навахо Уильям Морганмен танысты. 1937 жылы олар бірлесіп навахо тілінің практикалық орфографиясын жариялады.

Мансап

1940 жылдардың басында Янг Үндістер ісі жөніндегі бюроға қосылды, онда ол Оңтүстік-Батыста, Аризона штатының Window Rock қаласындағы Навахо агенттігінде жұмыс істеді. Морган да BIA-ға қосылды, және екеуі ондаған жылдар бойы Навахо тілінде бірлесіп жұмыс істеді, осылайша оны АҚШ-тағы ең көп құжатталған абориген тіліне айналдырды. Лингвист ретінде Янг негізінен Навахо тілінің құжаттамасын талдау және кеңейту, оның жазбаша қолданылуын ынталандыру және тілде білім беруге қатысты бағдарламаларда жұмыс істеді. Ол барлық маңызды жобаларында Навахо ғалымы Уильям Морганмен бірлесіп жұмыс істеді. 1940-1950 жылдары олар Навахо тілінде әртүрлі оқу материалдарын және үш "лексика және грамматика бойынша маңызды еңбектерді" жариялады. Сөздік бөлімінде жазбалар әдеттегі форма ретінде сөздің бірінші жақ, аяқталмаған формасындағы толық иілген сөздермен берілген. Әр жазбада сөздің иілген формаларын көрсететін парадигмаларға немесе жұптамаларға сілтеме жасалады, осылайша осы жазба үшін иілгіш жүйені көрсетеді. "Навахо тілінің аналитикалық лексиконы" (1992) лингвистер мен Навахо тілінде ана тілінде сөйлейтіндердің сұранысы бойынша түбірлер/діңгектер бойынша ұйымдастырылған. 2006 жылдың қаңтар айында Америка Лингвистикалық қоғамы Роберт Янгты, онда 93 жасқа толып, жылдық мәжілісінде Кеннет Хейл сыйлығымен марапаттады, былай деді: "Навахо тілі құрылымымен және құжаттамасының толықтығымен ерекшеленеді. Оның екі негізгі бөлігі – қосымшалары бар грамматика және сөздік, өте тапқыр жүйемен байланыстырылған. Навахо полисинтетикалық тіл болғандықтан және бай сөздік морфологиясымен ерекшеленетін болғандықтан, толық иілген сөз күрделі бірлік болып табылады. Ана тілінде сөйлейтіндердің тілегіне сәйкес, сөздік жазбалары толық иілген формада берілген; әр сөзді қолдану және толыққанды түсіндірілмеген принциптерге сәйкес әртүрлі жолдармен иілуге болады. Олардың жүйесі сөздік жазбаларын осы сөздің пайда болуы мүмкін жұптамалар мен парадигмалық үлгілермен байланыстырады, осылайша ана тілінде сөйлейтін адамның білімін көрсетеді және морфемалардың таралуы мен бірге пайда болу шектеулерінің картасын ұсынады. Сөздік полисинтетикалық лексиконның іске асырылған моделі ретінде тұр, сонымен бірге тілдің толық құжаттамасын ұсынады. Бұған қоса, әр жазбада иілген сөздің толық сөйлемдерде қолданылу мысалдары келтірілген, бұл берілген сөздің этимологиясын, сондай-ақ ХХ ғасырдың ортасында қолданылған Навахо тілінің құжаттамасын тиімді ұсынады." Нью-Мексико университетінің лингвистика факультеті Янгтың құрметіне стипендия тағайындады, ол Американың абориген тілдерін зерттейтін студенттерге қолжетімді.

Өлім

Янг 2007 жылдың 20 ақпанында Нью-Мексико штатындағы Альбукерке қаласында қайтыс болды.