Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Алясканың тума жазушысы (1911–1993)
Alaska Native writer (1911–1993)
Питер Калифорнский (12 қазан 1911 – 5 маусым 1993) – Алясканың Кеней аймағының Dena'ina Атабаскан халқының жазушысы және этнографы.
Peter Kalifornsky (October 12, 1911 – June 5, 1993) was a writer and ethnographer of the Dena'ina Athabaskan of Kenai, Alaska.
Ерте өмір, отбасы және білім
Ол Қаданалшеннің шөбересінің ұлы болды, ол Калифорниядағы Форт-Росс орыс-американдық колониясында жұмыс істегеннен кейін Калифорния есімін қабылдады. (Аляска штатындағы Калифорнский қаласы оның құрметіне аталған.)
He was the great grandson of Qadanalchen, who took the name Kalifornsky after working in the Russian American colony of Fort Ross in California. (Kalifornsky, Alaska was named for him.)
Мансап
Калифорнский Атабаска тілдер тобының тілі – дена'инаның Сыртқы шығанақ диалектісінде (кейде Кенай диалектісі деп аталады) дәстүрлі әңгімелер, өлеңдер және тіл сабақтарын жазды. Дена'ина елінің ақсақалы ретінде Калифорнский дена'ина тілінің жазба түрін жасауға қатысты. 19 жыл бойы ол есте сақтаған көптеген сукду (дәстүрлі әңгімелерді) жазып, оларды ағылшыл тіліне де аударды. Ол дена'ина тілінде бірнеше өмірбаяндық туындылар да жазды. Өмірінің соңында ол Аляска жергілікті тілдер орталығының тіл білімі маманы Джеймс Кари және Кенай түбегі колледжінің антропологы Алан Борааспен бірлесіп, жинаған еңбектерін жинақтады. 1991 жылы жарық көрген «Дена'ина мұрасы» – К'тлегхи Сукду: Питер Калифорнскийдің жинақталған жазбалары 147 екі тілді (дена'ина-ағылшын) жазбаны қамтиды. Кітаптың көп бөлігінде түпнұсқа дена'ина тіліндегі мәтін сол жақ бетте, ал ағылшыл тіліне аудармасы оң жақ бетте келтірілген.
Kalifornsky wrote traditional stories, poems, and language lessons in the Outer Inlet dialect (sometimes called the Kenai dialect) of Dena'ina, a language of the Athabaskan language group. As a Dena'ina elder, Kalifornsky participated in creating the written version of the Dena'ina language. Over 19 years, he worked to record as many sukdu (traditional stories) as he could remember, translating them also into English. He also wrote original works in Dena'ina, including a number of autobiographical works. Near the end of his life, he worked with linguist James Kari of the Alaska Native Language Center and anthropologist Alan Boraas of Kenai Peninsula College to compile his collected works. Published in 1991, A Dena'ina Legacy — K'tl'egh'i Sukdu: The Collected Writings of Peter Kalifornsky contains 147 bilingual Dena'ina English writings. Throughout most of the volume, the original Dena'ina appears on the left hand page and the English translation appears opposite, on the right page.
Питер Калифорнскийдің шығармалары
Бұл библиография "Калифорнийана" еңбегіне негізделген, ол "Денаина мұрасы" кітабына енген Калифорнийдің еңбектерінің библиографиясы. Дегенмен, библиография жаңадан реттелді және сілтемелер басқаша стильде келтірілген. Түпнұсқа библиографиядағыдай, "Денаина мұрасына" кірмеген материалдар күндерден кейін † белгісімен көрсетілген. Ал, көп бөлігі, бірақ барлығы емес, "Денаина мұрасы" кітабына енген бір материал үшін ‡ екі белгі қолданылады.
This bibliography is based upon "Kalifornskyana," the bibliography of Kalifornsky's works included in A Dena'ina Legacy. However, the bibliography has been reordered and citations are rendered in a different citation style. As with the original bibliography, materials not included in A Dena'ina Legacy are marked with a cross † — here placed after the date. A double cross ‡ is used for one item from which most but not all materials are included in A Dena'ina Legacy.
Қысқа шығармалар
1974 жыл. К’ела Сукду, Мысық туралы әңгіме. Фэрбенкс, А.К.: Алясканың жергілікті тілдер орталығы, Аляска университеті Фэрбенкс. 7 бет. 1974 жыл. Ченлахи Сукду, Қомар ойыны туралы әңгіме. Фэрбенкс, А.К.: Алясканың жергілікті тілдер орталығы, Аляска университеті Фэрбенкс. 11 бет. 1975 жыл. «Раббының дұғасы». Православ Аляскасы 5:51. 1975 жыл. «Кунши Укучелани, Белуга аңға алу». Джеймс Каридің ред., «Dena'ina T'qit'ach': The Way the Tanaina Are» еңбегінде. Фэрбенкс, А.К.: Алясканың жергілікті тілдер орталығы, Аляска университеті Фэрбенкс, 16–18 бб. 1976 жыл. [Дена’ина сандары.] [Питер Калифорнскийдің Dena'ina тілінде қолмен жазған бет нөмірлері әр бетте.] Уолт пен Эльза Педерсон, ред., Батыс Кенейдің кішкентай тарихы. Чикаго: Адамс Пресс. 1977 жыл. «Төменгі бұтақ жусан туралы әңгіме». Присцилла Рассел Кари, «Dena'ina K'et'una, Tanaina Plantlore». Анкоридж: Ересектер сауаттылығы зертханасы, 42-бет. 1980 жыл.‡ Дена’ина халқының бес аңызы. Пікір білдірген: Питер Калифорнский, жазған және өңдеген: Джун Линдгрен Гагнон. Кеней, А.К.: Кук-Инлет тума халқының қауымдастығы. 48 бет. [Ескерту: осы әңгімелердің төртеуі «A Dena'ina Legacy» кітабына енген; бесінші әңгіме, «Аю рухы», Калифорнский Dena'ina тілінде жазбаған.] 1980 жыл. «Алясканы зерттеудің тума халқына тигізген әсері туралы көзқарас». Антуанетт Шалкоп, ред., «Аляскада зерттеу: Капитан Куктың естелік лекциялар сериясы». Анкоридж, А.К.: Кук-Инлет тарихи қоғамы, 197–199 бб. 1981 жыл.† «Жалғыз адамның Потлатч әні», өңделген нұсқасы. Лэнс Петерсеннің «Кеней балладасы» пьесасында. 1982 жыл. Аудармашы (ағылшын тілінен Dena'ina), Qezdceghnen Ggagga, Максим Чикалузионның «Кустатан аю туралы әңгімесі». Фэрбенкс, А.К.: Алясканың жергілікті тілдер орталығы, Аляска университеті Фэрбенкс. 33 бет. 1982 жыл. [Екі ойын әні.] Джеймс Кари, ред., «Ченлахи, Dena'ina халқының Tep Wi қол ойыны». Кеней, А.К.: Кеней аудандық мектеп округі, 18–19 бб. 1983 жыл. «Уншчеякда: Менің арғы атасы». Джеймс Кари, Калифорнский, «Кук шығанағынан келген калифорниялық». «Аляска перспективасы» 5(1): 8. 1983 жыл. «Жалғыз адамның Потлатч әні». Ричард К. Нельсон, «Атабаскандар: Бореалдық орман халқы». Фэрбенкс, А.К.: Аляска университетінің мұражайы. 1985 жыл. «Мысық туралы әңгіме», «Қомар ойыны туралы әңгіме», «Қарға және жартылай адам», «Ескі Dena'ina сенімдері». «Аляска тоқсандық шолуы» 4(3–4): 173–181. [Аляска тума жазушылары, әңгімешілер және шешендерге арналған арнайы шығарылым.] 1990 жыл. «Екі Кук-Инлет Dena'inaлық орыстар туралы әңгіме». Ричард Пирс, ред., «Ресей Солтүстік Америкада, Ресей Америкасы туралы екінші халықаралық конференцияның материалдары». Кингстон, Онтарио: «Лимстоун Пресс», 36–40 бб.
1974. K'eła Sukdu, The Mouse Story. Fairbanks, AK: Alaska Native Language Center, University of Alaska Fairbanks. 7 pages. 1974. Ch'enlahi Sukdu, The Gambling Story. Fairbanks, AK: Alaska Native Language Center, University of Alaska Fairbanks. 11 pages. 1975. "The Lord's Prayer." Orthodox Alaska 5:51. 1975. "Qunshi Uquch'el'ani, Beluga Hunting." In James Kari, ed., Dena'ina T'qit'ach': The Way the Tanaina Are. Fairbanks, AK: Alaska Native Language Center, University of Alaska Fairbanks, pp. 16–18. 1976. [Dena'ina numbers.] [Page numbers handwritten in Dena'ina by Peter Kalifornsky on each page.] In Walt and Elsa Pederson, eds, A Small History of the Western Kenai. Chicago: Adams Press. 1977. "Low Bush Cranberry Story." In Priscilla Russell Kari, Dena'ina K'et'una, Tanaina Plantlore. Anchorage: Adult Literacy Laboratory, p. 42. 1980.‡ Five Legends of the Dena'ina People. Told by Peter Kalifornsky, written and edited by June Lindgren Gagnon. Kenai, AK: Cook Inlet Native Association. 48 pages. [Note: four of these stories are included in A Dena'ina Legacy; the fifth story, "The Spirit of the Bear," was not written in Dena'ina by Kalifornsky.] 1980. "A View of the Effects of Exploration on Alaska Natives." In Antoinette Shalkop, ed., Exploration in Alaska: Captain Cook Commemorative Lecture Series. Anchorage, AK: Cook Inlet Historical Society, pp. 197–199. 1981.† "The Potlatch Song of the Lonely Man," modified version. In Lance Petersen, The Ballad of Kenai [play]. 1982. Translator (English to Dena'ina), Qezdceghnen Ggagga, The Kustatan Bear Story by Maxim Chickalusion. Fairbanks, AK: Alaska Native Language Center, University of Alaska Fairbanks. 33 pages. 1982. [Two gambling songs.] In James Kari, ed., Ch'enlahi, the Tep Wi Hand Game of the Dena'ina. Kenai, AK: Kenai Borough School District, pp. 18–19. 1983. "Unhshcheyakda: My Great Great Grandfather." In James Kari, Kalifornsky, The Californian from Cook Inlet. Alaska in Perspective 5(1): 8. 1983. "The Potlatch Song of the Lonely Man." In Richard K. Nelson, The Athabaskans: People of the Boreal Forest. Fairbanks, AK: University of Alaska Museum. 1985. "The Mouse Story," "The Gambling Story," "Crow and the One Side Human," "The Old Dena'ina Beliefs." Alaska Quarterly Review 4(3–4): 173–181. [Special issue on Alaska Native Writers, Storytellers, and Orators.] 1990. "Two Cook Inlet Dena'ina Narratives About Russians." In Richard Pierce, ed., Russia in North America, Proceedings of the Second International Conference on Russian America. Kingston, Ontario: The Limestone Press, pp. 36–40.
Жарияланбаған еңбектер мен қолжазбалар
1972 жыл. 1972 жылғы Кеней поталогы туралы жазбалар. Жарияланбаған қолжазба, 4 бет. 1974.† No1 жазба кітапшасы [жазу практикасы]. Қолжазба, 34 бет. 1974.† Мемлекеттік мектептер үшін оқулық аудармалары. Қолжазба, 7 бет. 1974–1976.† Жазбалар және сабақ материалдары. Қолжазба және терілген, шамамен 50 бет. 1974–1991.† Хаттасулар. Денейна және ағылшын тілдерінде. Шамамен 50 бет. 1974, 2004.† Кеней Денейна тілінің кілт сөздері. Қолжазба, 6 бет. 1980 жыл.† Калифорния және Нью-Мексикоға саяхат. Қолжазба, 14 бет. 1985–1987 жылдар. Денейна тіліндегі әңгімелер, қолжазба түрінде. Мәтін, 56 бет. (1977 және 1984 жылдардағы 66 жарияланған әңгіменің қайта терілген көшірмелері; тек Денейна тілінде, ағылшын тіліне аудармасы жоқ). 1985–1987 жылдар. Жаңа әңгімелер мен мәтіндер. Мәтін, 46 бет. [55 материал негізінен Денейна тілінде, ағылшын тілінде емес.]
1972. Notes on a 1972 Kenai potlatch. Unpublished manuscript, 4 pages. 1974.† Notebook #1 [writing practice]. Handwritten manuscript, 34 pages. 1974.† Schoolbook translations for State Operated Schools. Handwritten manuscript, 7 pages. 1974–1976.† Writings and lesson materials. Handwritten and typed manuscript, about 50 pages. 1974–1991.† Correspondence. Dena'ina and English. About 50 pages. 1974, 2004.† Kenai Dena'ina Key Words. Manuscript, 6 pages. 1980.† A trip to California and New Mexico. Handwritten manuscript, 14 pages. 1985–1987. Dena'ina stories in manuscript. Typescript, 56 pages. (Retyped copies of 66 published stories from 1977 and 1984; Dena'ina only, no English translations). 1985–1987. New stories and texts. Typescript, 46 pages. [55 items mainly in Dena'ina, without English.]
Өлгеннен кейін басылған басылымдар
Питер Калифорнский мен Кэтрин Макнамара, "Бастапқыда" / Жануарлар сөйлескен кезде / Ниня Хндадульгест: Питер Калифорнскийдің дена'иналық жануарлар туралы әңгімелері және автормен сұхбаттасу. (Шарлоттсвилл, Вирджиния: Artist's Proof Editions, 2015). (Apple Books)
Peter Kalifornsky and Katherine McNamara, From the First Beginning. When the Animals Were Talking / Ninya Hndadulghest: The Dena'ina Animal Stories of Peter Kalifornsky and Conversations with the Author. (Charlottesville, VA: Artist's Proof Editions, 2015). (Apple Books)
Питер Калифорнский мен Кэтрин Макнамара, Кел Энч'к Ге'уи Лач'ку Нилту / Сену уақытынан, шындықты сынаған кезде: Питер Калифорнскийдің дана'иналық сенім оқиғалары. (Шарлоттсвилл, Вирджиния: Artist's Proof Editions, 2019). (Apple Books)
Peter Kalifornsky and Katherine McNamara, Kel Ench'q Ghe'uyi Lachq'u Niltu / From the Believing Time, When they Tested for the Truth: The Dana'ina Belief Stories of Peter Kalifornsky. (Charlottesville, VA: Artist's Proof Editions, 2019). (Apple Books)
Видео
1984.† "Бір ең жақсы жолға қарай тарылу". Питер Калифорнский мен Гэри Снайдердің поэзияны оқуын бейнежазбаға түсірген, Кеней түбегі колледжі, 1984 жылғы 9 сәуір. [Гэри Снайдердің Питер Калифорнский туралы пікірлері және Питер Калифорнскийтің өзінің Dena'ina және ағылшын тілдеріндегі шығармаларының үзінділерін оқуын қамтиды.]
1984.† "Narrowing Down to One Best Path." Videotaped poetry reading by Peter Kalifornsky and Gary Snyder, Kenai Peninsula College, April 9, 1984. [Includes Snyder's comments on Peter Kalifornsky and Peter Kalifornsky reading a selection of his writings in Dena'ina and English.]
Сұхбаттар
Макнамара, Кэтрин. (1985).† "Питер Калифорнскиймен сұхбат: Сукду Бек' Кухтана Чулани, әңгімелерден біз бір нәрсе үйренуіміз керек". Аляска тоқсандық шолуы 4(3–4): 199–208. [Алясканың жергілікті жазушылары, әңгімешілері және шешендеріне арналған арнайы шығарылым.] Маккланахан, А. Дж., ред. (1986).† "Питер Калифорнский, Калифорнский ауылы (сұхбат)." "Біздің оқиғаларымыз, біздің өміріміз". Анкоридж, АК: CIRI қоры, 23–32 беттер.
McNamara, Katherine. (1985).† "A Talk with Peter Kalifornsky: Sukdu Beq' Quht'ana Ch'ulani, The Stories Are for Us to Learn Something From." Alaska Quarterly Review 4(3–4): 199–208. [Special issue on Alaska Native Writers, Storytellers, and Orators.] McClanahan, A. J., ed. (1986).† "Peter Kalifornsky, Kalifornsky Village (an interview)." In Our Stories, Our Lives. Anchorage, AK: CIRI Foundation, pp. 23–32.