Оңтүстік-Шығыс Англияның Уилд аймағы

Кіріспе

Оңтүстік-Шығыс Англия аймағы – Оңтүстік-Шығыс Англиядағы аудан.

Велд ( /w//iː//l//d/) – Солтүстік және Оңтүстік Даунс тауларының параллель әктас тіктестері арасында орналасқан Оңтүстік-Шығыс Англия аймағы. Ол Хэмпшир, Суррей, Батыс Суссекс, Шығыс Суссекс және Кент графтықтарынан өтеді. Велд үш бөліктен тұрады: орталықта құмтастан тұратын "Жоғары Велд", сыртқы бөлігі сазды "Төменгі Велд" және Велдтің солтүстігі мен батысын айнала орналасқан, ең биік нүктелерін қамтитын Гринсэнд қырқасы. Велд бұрын орманмен жабылған, ал оның аты, ежелгі ағылшын тілінде, "орман" дегенді білдіреді. Бұл термин әлі де қолданылады, себебі шашыраңқы шаруашылықтар мен ауылдар кейде өз атауларында Велдті еске алады.

Этимология

"Weald" атауы көне ағылшын тіліндегі "weald" сөзінен шыққан, яғни "орман" (неміс тіліндегі Wald сөзімен туыс, бірақ ағылшын тіліндегі "ағаш" сөзімен байланысы жоқ). Бұл сөздің түбі герман тілінде де осы мағынаны білдіреді, ал бастауы – үнді-еуропалық тілдерге дейін жетеді. Weald – батыс саксондық формасы, ал wold – аңглиандық формасы. Орта ағылшын тілінде бұл сөз wēld түрінде кездеседі, ал қазіргі заманғы жазуы 1576 жылы Уильям Ламбардтың "Кент айналысы" еңбегінде қолданылған көне ағылшын тілінің түріне қайта оралуымен байланысты. Орта ғасырлық Британияда бұл аймақ Андредес вельд деп аталған, яғни "Андредтің орманы", соңғысы қазіргі Певенси қаласының римдік атауы – Андреридадан шыққан. Бұл аймақ ерте ағылшын мәтіндерінде Андредеслидж деп те аталады, ондағы екінші элемент – лейдж – "орманды жер" деген көне ағылшын сөзі, қазіргі заманғы лей сөзімен байланысты. "Weald" сөзіне қатысты сын есім – "wealden".

Геология

Велд – геологиялық құрылымның эрозияға ұшыраған қалдықтары, антиклин, төменгі кредалық жыныстардан жасалған күмбез. Ауа райының әсерінен қиылып, қабаттар құмтасты жоталар мен балшық аңғарлар түрінде көрінеді. Антиклиннің ортасында ашылған ең көне тау жыныстары Жоғарғы юра дәуірінің Пурбек қабаттарымен сабақтас. Осы қабаттардың үстінде кредалық жыныстар орналасқан, олардың ішінде құм мен балшықтың араласуынан пайдасқан Wealden тобы, Ashdown Sand Formation, Wadhurst Clay Formation, Tunbridge Wells Sand Formation (жинап айтқанда Hastings Beds) және Weald Clay бар. Wealden тобының үстінде Төменгі Гринсэнд және Гаульт формациясы жатыр, олар Гаульт пен Жоғарғы Гринсэндтен тұрады. Антиклиннің орталық бөлігіндегі тау жыныстарының көп бөлігі қатты құмтастардан құралған, олар қазір Биік Велд деп аталатын төбелерді құрайды. Шеткі аймақтар көбінесе жұмсақ құмтастар мен балшықтардан тұрады және Төменгі Велд деп аталатын көлбеу дөңес ландшафтыны қалыптастырады. Weald–Artois Anticline Дувр бұғазының астында оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 64 километрге созылады және Францияның Булонне аймағын қамтиды. Велдтің құмтастары мен балшықтарында көптеген маңызды қазбалар табылды, мысалы, Барионикс. Пилтдаун адамы туралы әйгілі ғылыми алаяқтық Укфилд қаласының жанындағы Пилтдаун қиыршық карьерінде табылған деп хабарланды. Алғашқы игуанодон 1822 жылы Сассекстегі жолдың жанынан қазба жұмыстары кезінде табылған тістер арқылы анықталды. Оның күйеуі, геолог Гидеон Мантелл оларды әртүрлі сарапшыларға жіберді, бұл маңызды жаңалық динозаврлардың ашылуына әкелді. Аймақта 2014 жылғы зерттеуге сәйкес Велден алабында 4,4 миллиард баррель мұнай қоры бар. Сол кездегі Бизнес және энергетика министрі Майкл Фэллон бұл "жұмыс орындары мен бизнес мүмкіндіктерін әкеледі" және Ұлыбританияның энергиямен өзін-өзі қамтамасыз етуіне елеулі үлес қосады деді. Осы мақсаттарға жету үшін аймақта фрекинг жүргізу қажет, бірақ бұған экологиялық ұйымдар қарсылық білдіруде.

The Weald is the eroded remains of a geological structure, an anticline, a dome of layered Lower Cretaceous rocks cut through by weathering to expose the layers as sandstone ridges and clay valleys. The oldest rocks exposed at the centre of the anticline are correlated with the Purbeck Beds of the Upper Jurassic. Above these, the Cretaceous rocks, include the Wealden Group of alternating sands and claysthe Ashdown Sand Formation, Wadhurst Clay Formation, Tunbridge Wells Sand Formation (collectively known as the Hastings Beds) and the Weald Clay. The Wealden Group is overlain by the Lower Greensand and the Gault Formation, consisting of the Gault and the Upper Greensand. The rocks of the central part of the anticline include hard sandstones, and these form hills now called the High Weald. The peripheral areas are mostly of softer sandstones and clays and form a gentler rolling landscape, the Low Weald. The Weald–Artois Anticline continues some 40 mile (64 km) further south eastwards under the Straits of Dover, and includes the Boulonnais of France. Many important fossils have been found in the sandstones and clays of the Weald, including, for example, Baryonyx. The famous scientific hoax of Piltdown Man was claimed to have come from a gravel pit at Piltdown near Uckfield. The first Iguanodon was identified after the fossil collector and illustrator Mary Ann Mantell supposedly unearthed some fossilised teeth by a road in Sussex in 1822. Her husband, the geologist Gideon Mantell sent them to various experts and this important find led to the discovery of dinosaurs. The area contains significant reserves of shale oil, totalling 4.4 billion barrels of oil in the Wealden basin according to a 2014 study, which then Business and Energy Minister Michael Fallon said "will bring jobs and business opportunities" and significantly help with UK energy self sufficiency. Fracking in the area would be required to achieve these objectives, which has been opposed by environmental groups.

Тарих

Тарихқа дейінгі дәлелдер мезолиттік аңшы-жинаушылардан кейін неолиттік тұрғындар шаруашылыққа көшкенін, нәтижесінде орманның кесілуін көрсетеді. Темір дәуірінде Велд алғаш рет өнеркәсіптік аймақ ретінде қолданылды. Велден құмтастары темір кеніне бай, ал отын үшін ағаш көмірін жасауға жеткілікті ағаш болғандықтан, бұл аймақ Рим дәуірінен бастап, 1813 жылы соңғы балқыту пеші жабылғанға дейін Велден темір өнеркәсібінің орталығы болды. Рим Британиясының Ordnance Survey картасының тізімінде 33 темір кені бар, олардың 67%-ы Велдте орналасқан. Велд бастапқыда тығыз орманды болған. 9 ғасырлық ағылшын-саксон жылнамасына сәйкес, Велд саксон дәуірінде 120 миль (193 км) немесе одан да ұзын, 30 миль (48 км) енімен созылған, Кенттегі Ромни батпағының жанындағы Лимпнеден Гэмпширдегі Бере орманына, тіпті Жаңа Орманға дейін жеткен. Аймақ сирек қоныстанған және жарамсыз болды, оны негізінен оның шетінде тұратын адамдар ресурстар үшін пайдаланды, сияқты Ұлыбританиядағы басқа да аймақтарда, мысалы Дартмур, Фенс және Арден орманды жерлерде. Кейінгі орта ғасырларға дейін орман қылмыскерлердің жасырынған жері ретінде танымал болды. Велдтегі елді мекендер шашыраңқы орналасқан. Ауылдар әдетте бір-бірінен алшақ орналасқан орман ішіндегі кішкентай қоныстардан өркендеген, бірақ оңай серуендеуге жеткілікті жақын, бірақ қажетсіз бұзылыстарды тудырмайтын қашықтықта болған. Аз ғана елді мекендер Domesday Book-та есімдері тізілген, алайда Гудхерст шіркеуі 12 ғасырдың басында немесе одан бұрын салынған, ал Уадхерст 13 ғасырдың ортасында базар өткізуге рұқсат беретін патшалық жарлық алған. Бұрын Велд жазғы мал жаюға пайдаланылған, әсіресе айналасындағы ауыл тұрғындары панаж үшін пайдаланған. Велдтегі көптеген жерлер осы кезеңнен бері сақталған атауларын сақтап қалды, оларды "ден" жұрнағын қосу арқылы бастапқы қауымдармен байланыстырды: мысалы, Тентерден Танет халқы пайдаланған аймақ болды. Велдтің көп бөлігіндегі тұрақты елді мекендер Ұлыбританияның төмендігінің басқа аймақтарына қарағанда әлдеқайда кейінірек дамыды, бірақ 16 ғасырдың соңында жүзге жуық пештер мен балқыту орындары жұмыс істеп, көптеген адамдарды жұмыспен қамтыды. 1264 жылы Екінші Барон соғысы кезінде Англия королі Генрих III-нің роялистік әскері Cinque Ports-тың бағынуын мәжбүрлеу үшін Велд арқылы марш жасады. Олар бүлікші барондармен келіспегенімен, Велдтің жергілікті халқы – көбінесе садақшылар ретінде – партизандық соғыс жүргізіп, роялистік әскердің ілгерілеуіне қарсылық көрсетті. Олар әскерді тоқтатуға қабілетсіз болғанымен, шабуылдары роялистерге айтарлықтай шығын келтірді. Жаза ретінде Генрих патша тірі ұсталған Велд садақшыларының барлығын өлім жазасына кесуді бұйырды, мысалы, жергілікті тұрғын оның аспазын атқаннан кейін 300-дің басын шауып тастады. Патша сонымен қатар, оның жалдаушыларының адалсыздығы үшін Battle Abbey-ге айыппұл салды. "Түрлердің пайда болуы туралы" еңбегінің бірінші басылымында Чарльз Дарвин Велдтің бор, құмтас және саз қабаттарының эрозиясын бағалауын өз табиғи іріктеу теориясында пайдаланған. Чарльз Дарвин Лайелдің біркелкілік теориясының ізбасары болды және оның эволюция принциптерін қолдау үшін Жер тарихында жеткілікті уақыт бар-жоғын анықтау үшін Лайелдің теориясын сандық бағалаумен кеңейтуге шешім қабылдады. Ол эрозия жылдамдығы ғасыр сайын шамамен 1 дюйм деп есептеді және Велдтің жасын шамамен 300 миллион жыл деп есептеді. Егер бұл рас болса, Жердің өзі одан да көне болуы керек деп ойлады. 1862 жылы Уильям Томсон (кейін Лорд Кельвин) "Күннің жылуының жасы туралы" мақаласын жариялады, онда күннің қосылу процесінен хабарсыз, Күн миллион жылдан аз уақыттан бері жанып жатқанын есептеді және Жердің жасын 200 миллион жылмен шектеді. Осы бағалауларға сүйене отырып, ол Дарвиннің геологиялық бағалауларын дәл емес деп сынады. Дарвин Лорд Кельвиннің есептеуін өзінің теориясына ең қауіпті сын ретінде қарастырды және "Түрлердің пайда болуы туралы" кітабының үшінші басылымынан Велд туралы есептеулерін алып тастады. Қазіргі заманғы хроностратиграфиялық зерттеулер көрсеткендей, Велд саздары шамамен 130 миллион жыл бұрын ерте креда кезеңінде қалыптасқан.

Prehistoric evidence suggests that, following the Mesolithic hunter gatherers, the Neolithic inhabitants had turned to farming, with the resultant clearance of the forest. With the Iron Age came the first use of the Weald as an industrial area. Wealden sandstones contain ironstone, and with the additional presence of large amounts of timber for making charcoal for fuel, the area was the centre of the Wealden iron industry from then, through the Roman times, until the last forge was closed in 1813. The index to the Ordnance Survey Map of Roman Britain lists 33 iron mines, and 67% of these are in the Weald. The entire Weald was originally heavily forested. According to the 9th century Anglo Saxon Chronicle, the Weald measured 120 mile (193 km) or longer by 30 mile (48 km) in the Saxon era, stretching from Lympne, near Romney Marsh in Kent, to the Forest of Bere or even the New Forest in Hampshire. The area was sparsely inhabited and inhospitable, being used mainly as a resource by people living on its fringes, much as in other places in Britain such as Dartmoor, the Fens and the Forest of Arden. Until the Late Middle Ages the forest was a notorious hiding place for criminals. Settlements on the Weald are widely scattered. Villages evolved from small settlements in the woods, typically apart; close enough to be an easy walk but not so close as to encourage unnecessary intrusion. Few of the settlements are mentioned in the Domesday Book; however Goudhurst's church dates from the early 12th century or before and Wadhurst was big enough by the mid 13th century to be granted a royal charter permitting a market to be held. Before then, the Weald was used as summer grazing land, particularly for pannage by inhabitants of the surrounding areas. Many places within the Weald have retained names from this time, linking them to the original communities by the addition of the suffix " den": for example, Tenterden was the area used by the people of Thanet. Permanent settlements in much of the Weald developed much later than in other parts of lowland Britain, although there were as many as one hundred furnaces and forges operating by the later 16th century, employing large numbers of people. In 1264 during the Second Barons' War, the royalist army of King Henry III of England marched through the Weald in order to force the submission of the Cinque Ports. Even though they were not aligned with the rebellious barons, the Weald's natives – mostly operating as archers – opposed the royalist advance, using guerrilla warfare. Even though they were unable to stop the army, their attacks inflicted substantial losses on the royalists. In retribution, King Henry ordered the execution of any Weald archers who were captured alive, for instance beheading 300 after a local shot his cook. The king also fined the Battle Abbey for the disloyalty of its tenants. In the first edition of On The Origin of Species, Charles Darwin used an estimate for the erosion of the chalk, sandstone and clay strata of the Weald in his theory of natural selection. Charles Darwin was a follower of Lyell's theory of uniformitarianism and decided to expand upon Lyell's theory with a quantitative estimate to determine if there was enough time in the history of the Earth to uphold his principles of evolution. He assumed the rate of erosion was around one inch per century and calculated the age of the Weald at around 300 million years. Were that true, he reasoned, the Earth itself must be much older. In 1862, William Thomson (later Lord Kelvin) published a paper "On the age of the sun's heat", in which – unaware of the process of solar fusion – he calculated the Sun had been burning for less than a million years, and put the outside limit of the age of the Earth at 200 million years. Based on these estimates he denounced Darwin's geological estimates as imprecise. Darwin saw Lord Kelvin's calculation as one of the most serious criticisms to his theory and removed his calculations on the Weald from the third edition of On the Origin of Species. Modern chronostratigraphy shows that the Weald Clays were laid down around 130 million years ago in the Early Cretaceous.

География

Уэльд Гэмпширдегі Петерсфилдтен солтүстік-шығысқа қарай басталып, солтүстікте Суррей мен Кент, оңтүстікте Сассекс арқылы созылады. Гэмпшир мен Батыс Сассекс штаттарының батыс бөлігі, Батыс Уэльд деп аталады, Оңтүстік Даунс ұлттық паркінің құрамына кіреді. Уэльдтің басқа да қорғалатын аймақтары Суррей Хиллс ерекше табиғи сұлулық аймағына және Жоғары Уэльд ерекше табиғи сұлулық аймағына кіреді. Оның жалпы аумағы батыстан шығысқа қарай шамамен 137 шақырым, солтүстіктен оңтүстікке қарай 48 шақырымды құрайды, ал ауданы 1295 шаршы шақырымға жетеді. Жоғары Уэльдтің шығыс бөлігі, Англия арнасының жағалауы, ортасында Гастингстен Петт деңгейіне дейінгі биік құмтасты жартастармен белгіленген; ал бұрынғы теңіз жартастары қазір Певенси мен Ромни батпақтарымен шектеседі. Жоғары Уэльдтің көп бөлігі, орталық бөлігі, ерекше табиғи сұлулық аймағы мәртебесіне ие. Оның ландшафты құмтасты үстірттерімен тіреліп жатқан, өзендермен тілінген, тік беткейлі шатқалдармен (гильдер деп аталады) дөңгелектеп жатқан төбелерден тұрады; кішкентай, дұрыс емес пішіндес далалар мен шалғындықтар, тығыз орманды алқаптар; шашыраңқы шаруа қожалықтары, суға батқан жолдар мен жолдар. Ашдаун орманы – Жоғары Уэльдтің ортасындағы ең биік құмды қыраттың үстінде орналасқан кең далалық және орманды аймақ. Бұл Нормандар құрған бұрынғы патшалық елен аулау орманы және Андредесвелдің ең үлкен бөлігі саналады. Аймақта Хоршам, Берджесс Хилл, Ист Гринстед, Хейвордс Хит, Тонбридж, Тунбридж Уэллс, Кроуборо сияқты ірі елді мекендер орналасқан, сондай-ақ Гастингс пен Бексхилл-он-Сиден Рай мен Хайтке дейінгі жағалау бойындағы аймақ бар. Геологиялық картада Жоғары Уэльд лайм жасыл түспен (9а) көрсетілген. Уэльдтің шеткі бөлігі – Төменгі Уэльд картада қараңғы жасыл түспен (9) көрсетілген және мүлдем ерекше сипатқа ие. Бұл Жоғары Уэльдтің эрозияға ұшыраған сыртқы жиектері, астыңғы жатырдың құмтасты жартастарын ашады. Нәтижесінде, ландшафт кең және төмен жатқан кіші орманды алқаптармен ("шау") және егістіктермен бірге сазды аңғарлардан тұрады. Жер бетінде көптеген су көздері бар: көлдер мен ирек өзендер. Кроули маңындағы жазық дала сияқты кейбір аймақтар қалалық мақсаттар үшін пайдаланылған: мұнда Гатвик әуежайы мен оған байланысты дамулар, сондай-ақ Хорли-Кроули қалалық елді мекендері орналасқан. Әйтпесе, Төменгі Уэльд өзінің тарихи қоныстану үлгісін сақтайды, онда ауылдар мен шағын қалалар қатаң тау жыныстарында орналасқан. Төменгі Уэльдте ірі қалалар жоқ, бірақ Эшфорд, Севенокс және Рейгейт солтүстік жиегінде орналасқан. Елді мекендер бастапқы орманды табиғаты мен ауыр сазды топырақтарына байланысты шағын және сызықтық болып келеді. Уэльдтің көптеген өзендермен суға толуын қамтамасыз етеді, олардың көпшілігі айналадағы ірі өзендердің: әсіресе Моль, Медуэй, Стоур, Ротер, Кукмир, Оузе, Адур және Арунның салалары болып табылады. Бұл өзендердің көпшілігі темір өнеркәсібінің және мата өңдеу зауыттарының сулы диірмендеріне, доменді пештеріне және балғаларына қуат берген.

The Weald begins north east of Petersfield in Hampshire and extends across Surrey and Kent in the north, and Sussex in the south. The western parts in Hampshire and West Sussex, known as the Western Weald, are included in the South Downs National Park. Other protected parts of the Weald are included in the Surrey Hills Area of Outstanding Natural Beauty and the High Weald Area of Outstanding Natural Beauty. In extent it covers about 85 mile (137 km) from west to east, and about 30 mile (48 km) from north to south, covering an area of some 500 square miles (1,295 km2). The eastern end of the High Weald, the English Channel coast, is marked in the centre by the high sandstone cliffs from Hastings to Pett Level; and by former sea cliffs now fronted by the Pevensey and Romney Marshes on either side. Much of the High Weald, the central part, is designated as the High Weald Area of Outstanding Natural Beauty. Its landscape is described as one of

rolling hills, studded with sandstone outcrops and cut by streams to form steep sided ravines (called gills); small irregular shaped fields and patches of heathland, abundant woodlands; scattered farmsteads and sunken lanes and paths. Ashdown Forest, an extensive area of heathland and woodland occupying the highest sandy ridge top at the centre of the High Weald, is a former royal deer hunting forest created by the Normans and said to be the largest remaining part of Andredesweald. There are centres of settlement, the largest of which are Horsham, Burgess Hill, East Grinstead, Haywards Heath, Tonbridge, Tunbridge Wells, Crowborough; and the area along the coast from Hastings and Bexhill on Sea to Rye and Hythe. The geological map shows the High Weald in lime green (9a). The Low Weald, the periphery of the Weald, is shown as darker green on the map (9), and has an entirely different character. It is in effect the eroded outer edges of the High Weald, revealing a mixture of sandstone outcrops within the underlying clay. As a result, the landscape is of wide and low lying clay vales with small woodlands ("shaws") and fields. There is a great deal of surface water: ponds and many meandering streams. Some areas, such as the flat plain around Crawley, have been utilised for urban use: here are Gatwick Airport and its related developments and the Horley Crawley commuter settlements. Otherwise the Low Weald retains its historic settlement pattern, where the villages and small towns occupy harder outcrops of rocks. There are no large towns on the Low Weald, although Ashford, Sevenoaks and Reigate lie immediately on the northern edge. Settlements tend to be small and linear, because of its original wooded nature and heavy clay soils. The Weald is drained by the many streams radiating from it, the majority being tributaries of the surrounding major rivers: particularly the Mole, Medway, Stour, Rother, Cuckmere, Ouse, Adur and Arun. Many of these streams provided the power for the watermills, blast furnaces and hammers of the iron industry and the cloth mills.

Жабайы табиғат

Вейлд орманды сипатын көбінесе сақтап келген, ормандық жерлер жалпы аумақтың 23% -ын құрайды (Англиядағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі) және кейбір орталық аймақтарда бұл көрсеткіш едәуір жоғары. Велден тауларының құмтастары көбінесе қышқыл болып келеді, бұл қышқыл мекендеу орындарының, мысалы, ең ірі қалдықтары Ашдаун орманы мен Тёрсли маңында пайда болуына себеп болады. Францияда кең таралған болса да, жабайы шошқа 17 ғасырда Ұлыбританияда жойылып кеткен, бірақ шошқа шаруашылықтарынан қашқандардың нәтижесінде жақында Вейлдке жабайы көбейетін популяциялар қайта оралды.

Спорт

Крикет ойыны 13 ғасырға дейін Уэльд аймағында пайда болған болуы мүмкін. Оған ұқсас столбол ойыны да Уэльдте әлі де танымал. Бұрын оны көбінесе әйелдер командалары ойнаса, 20 ғасырдың басында Суссекс лигасы құрылғаннан бері ерлер мен әйелдер екеуі де ойнайды.

Басқа ағылшындық уэлдтер мен уолдтар

Оңтүстік Англияда "Вейлд" деген атаумен бірнеше басқа аймақтар бар, соның ішінде Эссекстегі Солтүстік Вейлд және Лондонның солтүстік-батысындағы Харроу Вейлд. "Wold" атауы Англияның солтүстігіндегі әртүрлі ашық, төбелі жоталар үшін қолданылады, оның ішінде Йоркшир Уолдсы және Линкольншир Уолдсы, бірақ олар, керісінше, бор таулық аймақтар. Котсволдс – Орталық Англияның маңызды географиялық ерекшелігі, ол елдің бүкіл аумағында оңтүстік-батыстан солтүстік-шығысқа дейін созылған сызық құрайды.