Кіріспе

Варшавадағы синагога, Польша Ножик синагогасы (Synagoga Nożyków) - Польшаның Варшава қаласында соғысқа дейінгі яһудилердің жалғыз дұға үйі. Ол 1898-1902 жылдары салынған және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалпына келтірілген. Ол әлі күнге дейін жұмыс істейді және қазіргі уақытта Варшава еврей коммунасы мен басқа да еврей ұйымдары орналасқан.

Тарих

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Варшаваның еврей қауымы, сол кезде әлемдегі ең ірі еврей қауымдарының бірі, 400-ден астам дұға үйіне ие болды. Алайда, XIX ғасырдың соңында олардың тек екеуі ғана жеке құрылымдар болған, ал қалғандары мектептерге, ауруханаларға немесе жеке үйлерге қосылған кішігірім часовнялар болған. Прага ауданындағы ең алғашқы дөңгелек синагога 1839 жылдан бері жергілікті қауымға қызмет көрсетті, ал Ұлы синагога (1878 жылы салынған) реформа қауымы үшін салынған. Көп ұзамай православие дінін ұстаған яһудилер үшін де ғибадатхана салу қажеттігі туындады. 1898-1902 жылдары Варшаваның атақты саудагері Зальман Ножик және оның әйелі Рифка Пл. және Гжибовский алаңының маңындағы Тварда көшесіндегі осындай ғибадатхананы қаржыландырды. Ғимаратты атақты варшавтық сәулетші, Варшава филармониясының залын жобалаушы Карол Козловский жобалаған. Фасад неоромантикалық, елеулі неовизантиялық элементтері бар. Ғимараттың өзі төртбұрышты, ішкі камера үш aisles бөлінген. Синагога 1902 жылы 26 мамырда ресми түрде ашылды. 1914 жылы негізін қалаушылар оны Варшава еврей коммунасына сыйға тартты, ал олар оны жыл сайынғы дұғалар үшін алмасты. 1923 жылы ғимаратты Мориси Гроденский қайта жөндеп, ғибадатхананың шығыс қабырғасына бекітілген жартылай дөңгелек хорды да жобалаған. 1939 жылдың қыркүйек айында синагога әуе шабуылы кезінде зақымдалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл аймақ Кіші геттоның бір бөлігі болды және Гетто көтерілісі кезінде және содан кейін нацистер Варшаваның еврей қауымын жою кезінде оның тағдырын бөлісті. 1941 жылдан кейін немістер ғимаратты қоралар мен қойма ретінде пайдаланды.

Қалпына келтіру

Соғыстан кейін қиратылған ғимарат ішінара қалпына келтіріліп, Варшава еврей коммунасына қайтарылды, бірақ қайта құру басталмады. 1977-1983 жылдары ол толығымен қайта салынған (ресми түрде 1983 жылы 18 сәуірде ашылды). Сол кезде шығыс қабырғаға жаңа қанат қосылды, қазіргі уақытта коммунаның, сондай-ақ басқа да бірнеше еврей ұйымдарының орналасқан. Қазіргі уақытта ол күн сайын ғибадат орны ретінде де, жиналыс орны ретінде де қолданылады. 2024 жылдың 1 мамырында синагогаға үш өрт сөндіруші бомба соқты.