Кіріспе
Бұрынғы синагога Хара Сегира, Тунис. Ежелгі Эль Гриба синагогасы (كنيس الغريبة), сондай-ақ Джерба синагогасы деп аталады, Тунистің Джерба аралында орналасқан. Ол Хара Сегира еврей ауылында (қазіргі Эр-Рияд деп аталады), Джербаның басты қаласы Хумт-Эль-Суктан оңтүстік-батысқа қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Бұл синагога Тунистегі және, мүмкін, бүкіл Африкадағы ең көнесі. Аралдың еврей өмірінің орталығы болумен қатар, ол қасиетті саяхаттың да орны болып табылады. 19 ғасырда кеңінен қайта жаңартылғанмен, ғимараттар б.з.д. 6 ғасырға дейін сонатын болуы мүмкін: оның құрылуымен байланысты аңыздың бірі ғимаратқа Саломон ғимаратының немесе Екінші ғибраттың тасы немесе есігі кіргенін айтады.
The ancient El Ghriba Synagogue (كنيس الغريبة), also known as the Djerba Synagogue, is located on the Tunisian island of Djerba. It is situated in the Jewish village of Hara Seghira (currently known as er Riadh), several kilometres southwest of Houmt El Souk, the main town of Djerba. The synagogue is the oldest in Tunisia, and possibly all of Africa. Besides being the center of the island's Jewish life it is also a site of pilgrimage. While extensively renovated in the 19th century CE, the buildings may date to the 6th century BCE: one of the legends associated with its founding claims that either a stone or a door from Solomon's Temple or the Second Temple is incorporated in the building.
Тарих
Джербада шамамен 1300 еврей тұрады, ал Эль-Гриба аралдағы еврей өмірінің маңызды бір бөлігі болып табылады. Аңыз бойынша, синагоганың құрылысы б.з.д. 586 жылы Набуходоносор II басқарып, бабылдықтардың Сүлеймен ғибадатханасын қиратқаннан кейін бас діни қызметкерлердің қашуына (немесе б.з. 70 жылы Екінші ғибадатхананың қирауына) дейін жетеді. Бас діни қызметкерлер қираған ғибадатхананың есігі мен тасын алып келді. Осылайша, синагога еврей диаспорасын «иудаизмнің жалғыз қасиетті орнымен» байланыстырады. Көне заманда жергілікті еврейлер киімдерімен ерекшеленеді, олардың ішінде шалбарының айналасына қара лента тағылады, ол ғибадатхананың қирауын білдіреді. Тағы бір дәстүр бойынша, синагога басқалар қабылдамаған, «оқшауланған» (гриба) деген жас қыздың тұрған жеріне салынған. Ол қайтыс болды, оның бүлінбеген денесі жақын ауылдың еврейлері тауып, Лаг Баомер мерекесіне арналған жылдық қажырлы орынға айналған үңгірге жерледі. Бұл «Wooden Leg» операциясы (Ивритше: מבצע רגל עץ, Mivtza Regel Etz) кезінде Израильдің Тунис территориясындағы ПЛО штаб-пәтерін нысанаға алғаннан кейін болды. Операцияда туысы қаза тапқан жергілікті полиция қызметкері, операциядан кейін еврейге қарсы сезімдер күшейген кезде синагогаға шабуыл жасады. 2002 жылдың 11 сәуірінде синагоганың жанында жарылғыш заттармен толтырылған жүк көлігі жарылып, 21 адам қаза тапты, олардың ішінде 14 неміс турисі, бесеу тунистік және екеу француз азаматы болды. «Аль-Каида» жарылысқа жауапкершілікті өз мойнына алды, оның ұйымдастырушысы Халид Шейх Мохаммед екені және Испанияда тұратын пакистандықпен қаржыландырылғаны анықталды.
Орналасқан жері
Синагог Тунис аралындағы Джерба аралындағы Хумт Эссук қаласынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан Эрриад ауылында орналасқан. 1950 жылға дейін Джербадағы үш еврей ауылында қолданыста болған шамамен 20 синагоганың ішінде Эль-Гриба ең танымал.
Ғимараттар
Синагога 19-шы ғасырдың соңында, 6-шы ғасырдағы ғимарат тұрған жерге салынған. Сырттан қарағанда қазіргі синагога қарапайым, ал ішкі жағы зәулім безендірілген. Джербаның басқа синагогаларынан ерекшелігі – әл-Гриба екі жабық залдан тұрады. Бірнеше құрылымдық өзгерістерден кейін, екі залдың біріншісі бұрынғы ашық ауланы төбелеп, келушілердің сыйымдылығын арттыру мақсатымен салынған. Кіреберісте бөлмені үш бөлікке бөлетін екі бағана орналасқан. Бұл зал басты залмен үш күмбез арқылы байланысқан. Бұл жағында көптеген терезелерден тұратын биік жарық терезесін ұстап тұрған екі бағана бар. Алғашқыда залдың ішінде Израильдің он екі тайпасын бейнелейтін он екі терезе болған. Кейінірек жасалған жөндеу жұмыстары кезінде қосымша терезелер қосылды. Солтүстік жағы да өзгертілді. Тева (Тора сақталатын шкаф) жарық терезесінің астында (намазхананың батыс жағында) орналасқан. Шығыс жақтағы үшінші бағана жоқ, ол, әдетте, салынбаған. Жергілікті дәстүр бойынша, бұл Иерусалим ғибадатханасының қирауына еске салғыш. Сонымен қатар, ғимарат аяқталмайтын күйде қалуы керек, себебі "Құдайдан басқа ешнәрсе мінсіз емес". Сенушілерге арналған ағаштан жасалған орындықтар Теваның төңірегінде орналасқан. Ішкі қабырғалар көк, ақ және қоңыр ою-өрнектермен қолмен боялған керамикалық плиткалармен әсемделген. Қасиетті арканың астындағы қуыс, қыздың денесінің табылған жерін көрсетеді: ол «қыздың үңгірі» деп аталады. Ішкі аула бағаналарға тіреліген жабық галереялармен қоршалған. Паломниктер жақын жердегі ғимараттарды тұру үшін пайдалана алады. Олардың ең көнелері 19-шы ғасырдың соңында, ал жаңалары 1950-ші жылдардың басында салынған.
Әкімшілік
Синагога тәуелсіз басқару комитетінің бақылауында, ол XIX ғасырдың соңында, Джерба француз протектораты болған кезде құрылған. Басқару комитеті жыл сайынғы қажылық сапарды ұйымдастырып, қажылықтан түскен кірісті ауыл ақсақалдарына бөліп береді.
Қажылық
Бұл қажылық жыл сайын Омер санағының 33-ші күні, Песах пен Шавуоттың арасында өтеді. Іярдың 14-і күні танайлық раввин Мейр Баал Ханесс есіміне арналған той басталады және Іярдың 18-і күні Лаг Баомерге дейін, танайлық раввин Симеон бар Йохайды (жергілікті жерлерде Шимон раввин ретінде танылған) еске алумен жалғасады.
Зорлық-зомбылық
2023 жылдың 9 мамырында синагоганың жанында атыс оқиғасы болды, салдарынан екі еврей туысы, олардың бірі француз турисі, екіншісі Израильдің Нетивот қаласында тұратын Тунис азаматы, сондай-ақ екі тунис қауіпсіздік қызметкері қаза тапты. Тағы он адам жарақат алды. Теңіз орталығының күзетшісі болған шабуылшы, алдымен әріптесін атып өлтіріп, одан оқ-дәрілерін алып, содан кейін синагогаға бет түзеді. Ол қауіпсіздік қызметкерлерімен болған атыста қаза болды.