Кіріспе

Адамның иммунодефициті вирусы (АИВ) мен гепатит С вирусының (ГСВ) қос жұқтыруы - көп қырлы, созылмалы ауру, ол қоғамдық денсаулыққа елеулі әсер етеді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) мәліметінше, ВИЧ-пен жұқтырғандардың 2 - 15% -ы HCV-ге шалдыққан, бұл олардың бауыр ауруының жеделдетуіне байланысты ауру мен өлім-жітім қаупін арттырады. Бір мезгілде жұқтыратын инфекциялардың қаупі әсіресе жоғары тәуекел топтарында, мысалы, интравенттік есірткі тұтынушылар мен еркектермен жыныстық қатынаста болған еркектерде жоғары. Бұл ВИЧ- жұқпалы адамдар, әдетте, ВГС- ге жұғады, себебі, ВИЧ- жұқпалы қанға, жыныстық қатынасқа, анадан балаға гепатит С вирусының таралуына байланысты, бірақ олармен шектелмей, жұқтыру жолдары ортақ. HCV инфекциясы симптомсыз болуы мүмкін, емдеусіз өздігінен жойылуы мүмкін немесе цирроз немесе қатерлі ісікке әкелуі мүмкін.

Белгілері мен симптомдары

ХИВ және HCV моноинфекциясының симптомдары көп жылдар бойы жақсы зерттелгенімен, ХИВ және HCV коинфекциясымен байланысты симптомдар әлі де зерттеулер саласында даму үстінде. Бір мезгілде жұқтырған адамдардың көбісі өздерінің симптомдарын белгілі бір вирустық инфекцияға жатқызу қиын екенін айтады, бұл екі аурудың да симптомдарының бір-біріне ұқсайтынын көрсетеді. Бұл ВИЧ және ВГС жұқпасының бір мезгілде жұқтыруымен байланысты аурудың ауыртпалығын азайтуға бағытталған іс-қимылдар әрбір жұқпаның жеке симптомдарын басқару стратегиясынан тұруы керектігін көрсетеді. АИТВ және ВГВ жұқпалы инфекциясымен салыстырғанда, осы жеке аурулардың белгілері мен симптомдарын анықтайтын маңызды зерттеулер жүргізілген. АИТВ жұқтырған адамдардың жиі байқалатын белгілері: қызба, түнгі терлеу, диарея, құсу, бас ауруы және шаршау. Екінші жағынан, HCV инфекциясына байланысты симптомдарға шаршау, депрессия, бөртпе, перифериялық нейропатия, буындардағы ауырсыну және қыжырлану жатады. Бір уақытта жұқтырған адамдарда осы симптомдардың әртүрлі түрі байқалуы мүмкін, кейбір зерттеулер ең көп таралған симптомның шаршау екенін көрсетеді.

Тәуекел факторлары

АИТВ және HCV жұқтырудың ұқсас жолдарына байланысты АИТВ жұқтырған адамдар АИТВ және HCV жұқтырудың үлкен тәуекелімен кездеседі. Бұл жолдарға тері арқылы қанмен, жыныстық қатынас арқылы және анадан балаға жұғу жатады. Кейбір зерттеулер коинфекцияның едәуір қартаюмен, сондай-ақ заңсыз ішектік және ішектік емес есірткі қолданумен байланысты екенін көрсетті, ал ВИЧ- инфекциямен ауырған адамдар, ішектік есірткі қолданудан немесе басқа да қауіп факторларынан тәуелсіз, HCV инфекциясына ұшырау қаупі жоғары.

АИТВ

АИТВ жұқтырған адамның дене сұйықтықтарымен байланыста болған кезде жұғады. Бұл сұйықтықтарға қан, жыныс, жыныс алды сұйықтық, ректальді сұйықтықтар, вагинальді сұйықтықтар және ана сүті жатады. Егер бұл сұйықтықтар қанға шырышты қабықша арқылы, зақымданған тін арқылы немесе инъекция арқылы енсе, адам ВИЧ- вирусын жұқтыруы мүмкін. АИТВ жұқтырудың жалпы жолдары: иіндерді бөлісу, ВИЧ-пен ауыратын адаммен қорғанышсыз жыныстық қатынаста болу, жүктілік кезінде анадан ұрыққа жұғу, ВИЧ-пен зақымдалған өткір затты ұстап тұру және т.б. Вирус қанға енгеннен кейін, ол репликация үшін көмекші Т- клеткаларына (CD4 клеткаларына) қосылады және кіреді. Кері транскрипциядан кейін жаңа вирустық ДНҚ-сы қоныс клеткасының ДНҚ-сына кіріп, клеткаға вирустық ақуыздарды өндіруді тапсырады. Бұл вирустық белоктар CD4 клеткасынан бөлініп, басқа CD4 клеткаларын жұқтырады.

HCV

ВГВ вирусы жұқтырған адамның қанына жанасу арқылы жұғады. Вирус көбінесе иіндерді бөлісу, анадан сәбиге босану кезінде, дұрыс стерильденбеген медициналық жабдықтар, жұқтырған адаммен жыныстық қатынас және реттелмеген татуировка арқылы таралады. Денеге кірген соң вирус рецептор арқылы эндоцитоз арқылы бауырдың гепатоцит жасушаларына кіреді. Жасушаның ішінде вирустың РНК-сы трансляцияға ұшырайды және бүкіл процесс соңында вирустың ақуыздары пайда болады. Бұл ақуыздар гепатоциттің цитозолындағы липидтік тамшылармен бірігіп, жоғары тығыздықты ВГС прекурсоры деп аталатын жасушаны құрайды. Голги аппаратында HCV прекурсорлық жасушасы тағы екі жасушамен бірігіп, HCV липовирустық бөлшегіне айналады. Бұл бөлшектік түрдегі HCV антиденелерді бейтараптандырудан қорғалады, бұл вирустың таралуын тоқтатады. Липовирустық бөлшектер гепатоциттен басқа гепатоциттерді табу үшін шығарылады.

АИТВ/ГКВ

Екі вирустың таралуы ұқсас жолдармен болатындықтан, бір адам екі вирусты бір уақытта жұқтырғанда, бірге жұқтыруы мүмкін. Қан арқылы жұққан адамдарда ВИЧ- ге дейін ВИЧ- ге жұғу ықтималдығы жоғары. Зерттеулер көрсеткендей, жұқтырған инемен байланысқанда ВИЧ- ге қарағанда ВГС жұқтыру қаупі 10 есеге дейін жоғары болады.

АИТВ

АИТВ-пен ауыратын адамды диагностикалау үшін оның ағзасында вирустың бар-жоғын анықтау үшін тест тапсыру керек. Бірнеше тест нұсқалары бар, соның ішінде ELISA, үйде, сілекей, вирустық жүктеме және батыс blot. АИТВ вирусының бар- жоғын анықтау үшін кейбір тесттерде қандағы және/ немесе сілекейдегі АИТВ антиденелерінің деңгейі немесе қандағы АИТВ антигендері мен антиденелерінің деңгейі өлшенеді. Басқа тестілер қанда вирустың нақты мөлшерін есептеу арқылы ВИЧ вирусының бар- жоғын анықтауға мүмкіндік береді. Қолда бар тесттердің ешқайсысы вирусқа ұшырағаннан кейін бірден адамда вирус бар-жоғын анықтай алмайды. Әрбір сынақ кезінде алғашқы әсерден кейін адамның жұқтырылған-жұқпағанын анықтау үшін уақыт аралығы болады. Мұның бір себебі - кейбір сынақтардың басты мақсаты - антителолар. Вирусқа алғашқы әсер еткеннен кейін, әдетте, 3 - 4 апта өтеді, бірақ ағзада антиденелер пайда болу үшін алты айға дейін уақыт қажет болуы мүмкін. Нуклеин қышқылының тестілеуі, вирустық жүктемеге арналған қан сынағы сияқты, тестілеудің нақты нәтиже беруіне 1033 күн кетеді. Егер адамның алғашқы тестілеу нәтижесі оң болса, нәтижелерді растау үшін екінші тест тапсыру ұсынылады. Егер бұл тестілеудің нәтижесі де оң болса, онда ВИЧ- инфекциясын диагноз қоюға болады.

HCV

Адамда HCV диагнозы қойылуы үшін алдымен ол гепатит С антиденелерін (HCV Ab) скринингтік тесттен өтуі керек. Бұл тест қанда HCV антиденелерінің бар- жоғын анықтау үшін қолданылады. Антителолардың қанда пайда болуына алғашқы әсерден кейін 3 - 12 апта уақыт кетеді. Сондықтан, егер адам HCV жұқтырса да, HCV Ab тестісі осы уақыт өткенге дейін оң нәтиже бермеуі мүмкін. Егер HCV Ab тестісінің нәтижесі HCV антиденелері үшін оң болса, онда жеке адамның HCV белсенді инфекциясы бар немесе бұрын инфекциясы болған, содан кейін тазартылған. Адамның вирустық жүктемесін анықтайтын және инфекцияның созылмалы екенін көрсететін сандық және/немесе сапалық HCV РНК қан сынағы жүргізілуі тиіс. Вирустың РНК- сін қаннан 1 - 2 апта өткеннен кейін анықтауға болады. Сандық тест үшін төмен вирустық жүктеме <800000 АЕ/л-ден төмен кез келген мәнді білдіреді, ал 800000 АЕ/л-ден жоғары кез келген мән жоғары вирустық жүктеме болып саналады. Емді бастаған кезде вирустық жүктеменің төмендеуі инфекцияның жойылуының жоғары ықтималдығымен байланысты. HCV РНК сапалық қан сынағының оң нәтижесі белсенді вирустың адамның қан ағынында бар екенін және инфекцияның созылмалы екенін растайды. Теріс нәтиже адамның иммундық жүйесі инфекцияны емдеусіз өздігінен тазарта алатынын көрсетеді. Соңында, HCV вирусының нақты генотипі (немесе штаммы) жеке адамға жұқтырғанын анықтау үшін жүргізілетін HCV генотиптік тесті бар. Жалпы алғанда, ВГВ- ның алты түрлі генотипі бар. Емдеу нұсқаларын таңдағанда вирустың нақты генотибін білу маңызды, өйткені кейбір вирусқа қарсы дәрілер белгілі бір генотиптерге қарсы тиімдірек.

Эпидемиология

Ең төменгі бағалау бойынша, бүкіл әлемде 35 миллион адам ВИЧ-пен, ал 80 миллион адам гепатит С-мен ауырады. Осы вирустардың әрқайсысының маңызды әсерін ескере отырып, ВИЧ-пен жұқтырған адамдардың бір-біріне айтарлықтай көп қатысы бар екенін атап өту керек. Шын мәнінде, ВИЧ-пен ауыратын адамдардың 20% -ында гепатит С бар. Бұл вирустардың таралу жолдарымен байланысты, соның ішінде зақымдалған қан мен дене сұйықтықтары, мысалы, жыныс және аналық сұйықтықтар. Бұл инфекция жұқтырған топтар арасында айтарлықтай айырмашылықтар бар. Дегенмен, ВИЧ- ге жұқтырған адамдардың гепатит С инфекциясының таралуы жоғары екендігі белгілі. ВИЧ және ВГС жұқтырғандардың 60% -ы интравенттік есірткі қолданушылар, бұл ВИЧ немесе ВГС инфекциясының жоғары тәуекел тобы. Сонымен қатар, таралуы географиялық орналасуына байланысты әр түрлі болады, ең жоғары таралуы Солтүстік Африка мен Таяу Шығыста, ең төменгі таралуы Шығыс Африкада.

Тарих

Уақыт өте келе, бауыр аурулары мен олардың асқынулары ВИЧ-пен ауыратын адамдар үшін аурулар мен өлім-жітім мәселесі ретінде пайда болды. Зерттеулер көрсеткендей, ВИЧ және HCV жұқпасының бір мезгілде жұғуы HCV жұқпасына қарағанда бауырдың тез және ауыр зақымдалуына әкеледі. Сонымен қатар, АИТВ-ді емдеудің жаңа әдістерінің, антиретровирустық терапияның дамуына байланысты АИТВ-мен ауырған адамдар АИТВ-ның СПИД-ке дейін өршуін болдырмау үшін созылмалы дәрі-дәрмектерді қабылдауда. Алайда, бұл дәрілердің бауырға кері әсері болуы мүмкін, сондықтан олар бауыр ауруын нашарлатады. АИТВ инфекциясының ВГС- ге әсері кеңінен зерттелді. Алайда, HCV инфекциясының ВИЧ- ге әсері туралы деректер бір- біріне қайшы келеді. Кейбір зерттеулер ВГС инфекциясы ВИЧ- дің дамуына әсер етпейтінін көрсетті, ал басқалары ВГС- мен бірге жұқтырғандарда ВИЧ- дің жылдам дамуын көрсетті. Осы бір- біріне қайшы келетін мәліметтерді қарастырған кезде, бұл зерттеулердің көпшілігі қазіргі кездегі ВИЧ- ге қарсы стандартты емдеу әдісі болып табылатын ВИЧ- ге қарсы антиретровирустық терапия енгізілгенге дейін аяқталғанын атап өту керек.